ilk temir davri yodgorliklari

DOCX 24 pages 36.2 KB Free download

24 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 36.2 KB

File type DOCX

Pages 24

Updated Dec 2025

Page preview (6 pages)

Scroll down 👇

1 / 24

mavzu: so‘nggi bronza va ilk temir davri. mavzu rejasi: 1. shimoliy baqtriyaning ilk temir davri yodgorliklari. 2. so'g'd ilk temir davrida. 3. o'rta osiyoning shimoliy viloyatlarida jamiyat taraqqiyotining o'ziga xosligi (choch va ustrushona). baqtriya. qadimgi baqtriya shimolda so‘g‘diyona bilan hisor tog‘ tizmalari orqali, janubda esa hindikush tog‘lari bilan chegaralangan. uning hududi sharqda pomir tog‘ tizimasidan amudaryoning bo‘ylab g‘arbda murg‘ob vohasigacha bo‘lgan yerlarni o‘z ichiga olgan. hozirgi o‘zbekiston va tojikiston respublikalarining janubi hamda afg‘onistonning shimoliy hududiga to‘g‘ri keladi. ilk temir davrining boshida hozirgi paytda suvsizlanib qolgan qichik daryo vohalari hududida baqtriyaning ilk temir davri o‘troq dehqonchilik qishloqlari shakllangan. so‘nggi bronza davrida faoliyat yuritgan yirik manzilgohlar o‘rnida maydoni ancha kichik va ixcham qishloqlar paydo bo‘lgan. baqtriyaning ilk temir davriga oid barcha turdagi arxeologiya yodgorliklar tuzilishi va hajmiga ko‘ra bir necha turga ajratilgan. ulardan birinchisi mudofaa tizimiga ega bo‘lgan yirik manzilgohlar. bunday manzilgohlar maydoni va tuzilishiga ko‘ra ark, shahar hamda atrofi qismlaridan tashkil …

2 / 24

l. avv. vi-v asrlarga oid qatlamlarni o‘rgangan. boloi hisor manzilgohi antik davri mualliflari asarlarida qayd qilingan qadimgi baqtriyaning maʼmuriy markaziga baqtr shahri bilan qiyoslangan. shimoliy baqtriya hududi arxeologik jihatdan yaxshi o‘rganilgan. surxon vohasida shahar turidagi yodgorliklardan eng yirigi qiziltepa manzilgohi hisoblanadi. umumiy maydoni 30 ga. dan iborat ko‘hna shahar ark va shahriston va shahar atrofidagi dehqonchilik okrugi qismlaridan tashkil topgan. ko‘hna shahar o‘rnida ilk temir davrining boshida dastlabki dehqonchilik qishlog‘i shakllangan. keyingi (qizil ii) bosqichda maydoni kengayib, shimoli-g‘arbida ark (may. 2 ga.) paydo bo‘lgan va uning yon atrofida uy-joy imoratlari qurilib, mudofaa devori barpo etilgan. mil. avv. vi-iv asrlarda (qizil iii) yangi qurilish imoratlari qurilib, shahar har tomonlama rivojlangan. bu davrda qo‘shimcha mudofaa devorida barpo etilib, uning qalinligi 5 m. yetgan. mudofaa devori yarim aylana burjlar shaxmat kataklari shaklida joylashgan jangovar shinaklar bilan kuchaytirilgan. qiziltepa qo‘hna shahri dastlab qadimgi baqtriya podsholigiga, keyinchalik esa satraplikka bo‘ysungan kichik maʼmuriy tuzilmaning markazi bo‘lishi …

3 / 24

rik yodgorliklar sanaladi. bandixon ii yodgorligining umumiy maydoni 14 ga. dan iborat bo‘lib, qalʼa va aholi yashaydigan qismlardan tashkil topgan. ularga yaqin joyda dehqonchilik qishloqlari mavjud. sherobod vohasida jondavlattepa va talashkon i yodgorliklari maydoni jihatdan yirik manzilgohlar hisoblanadi. jondavlattepa 7 ga. maydonda joylashgan, ikki qismdan iborat manzilgoh. talashkon i manzilgohining atrofi qalinligi 5 m. mudofaa devori bilan o‘rab olingan doira shaklidagi qalʼa-istehkomni tashkil etadi. mudofaa devori to‘g‘ri to‘rtburchak burjlar va shaxmat kataklari shaklidagi ikki qator shinaklar bilan kuchaytirilgan. qalʼaning ichkarisidagi uylar mudofaa devorlariga taqab qurilgan. manzilgoh o‘rtasida ochiq joy qoldirilgan. mil. avv. i ming yillikning o‘rtalaridan boshlab shimoliy baqtriya hudidi aholisi sonining keskin ko‘payishi natijasida surxondaryo va amudaryo kabi yirik daryolar bo‘ylari ham o‘zlashtirilib, aholi manzilgohlari, xususan, shaharlar paydo bo‘ladi. bu davrda surxon vohasida hayitabodtepa yodgorligi o‘rnida qadimgi shahar vujudga kelgan. ko‘hna termiz o‘rnida ham aholi manzilgohi paydo bo‘lib, shaharga aylangan. janubiy tojikistonning kofirnahr, vaxsh va panj vohalarida ham mil. …

4 / 24

va janubiy baqtriyada tillatepa o‘rganilgan. kuchuktepa yodgorligi 4 ga. iborat bo‘lib, markaziy qismi balandligi 4 m. sahna ustiga qurilgan saroy yoki uy-qo‘rg‘on joylashgan. unda diniy xususiyatga ega xonalar o‘rin olib, ularning ikkita xonasida manzilgohning turli bosqichlarida doimiy olov yonib turgan o‘choqlarning o‘rni aniqlangan. ular otashparastlik diniy etiqodlari uchun xizmat qilganligi, tabiiy. qurilish majmuasi o‘z taraqqiyoti davomida uch marta taʼmirlanib, meʼmoriy-rejaviy jihatidan takomillashtirilgan. janubiy baqtriyada tillatepa yodgorligi kuchuktepa kabi baland (8 m.) sahni ustida qurilgan kvadrat shaklli inshoot. atrofi mudofaa devori bilan o‘ralib, yarim aylana burjlar bilan kuchaytirilgan. manzilgohda to‘qqiz qator ustunga asoslangan katta xona va uning atrofidagi boshqa kichik xonalardan tashkil topgan qurilish imorati joylashgan. markaziy xonaning o‘rtasida olov mehrobi o‘rin olgan va uning atrofida esa toza kul ko‘milgan. olov mehrobi ko‘trab yurish uchun mo‘ljallangan bo‘lib, undan kohin diniy marosimlarida foydalangan. ibodatxona ilk temir davrining ilk bosqichida, yaʼni mil. avv. x asrdan boshlab faoliyat yuritgan. baqtriya yodgorliklari orasida uy-qo‘rg‘on shaklidagi …

5 / 24

‘jaligining mavqei yuqori bo‘lgan. ilk temir davrining ikkinchi bosqichidan sug‘orma dehqonchilikning ahamiyati oshgan. dehqonchilikda boshoqli don, poliz ekinlari va bog‘dorchilik yaxshi rivojlangan. qadimgi dehqonlar jamoasi kichik daryolardan ariqlar qazib vohalarining etaklarida dehqonchilik qilishgan. bandixonda urguliksoydan bosh olgan qadimgi ariqning o‘rni aniqlangan. surxondaryo va amudaryo kabi yirik daryolarning bo‘ylaridagi yerlar mil. avv. i ming yillikning o‘rtalarida o‘zlashtirilgan. chorvachilikda qo‘y, echki, qoramol va yilqi boqilgan. kichik daryo vohalarning aholisi xo‘jaligida kichik tuyoqli chorva mollarining mavqei yuqori bo‘lib, yaylov chorvachiligi rivojlangan. shimoliy baqtriyaning ilk temir (kuchuk i) davri sopol idishlari qo‘lda va kulolchilik charxlarida yasalgan. qo‘lda ishlangan idishlarning sirtiga geometrik shaklli naqshlar solingan. keyingi (kuchuk ii, qizil ii) bosqichi sopol buyumlari asosan kulolchilik charxida yasalgan. bu bosqichdagi sopol idishlar konsussimon va bankasimon shakllardan iborat. idishlarga oqish rangda angob berilgan. ilk temir davrining so‘nggi bosqichi sopollari o‘zidan oldingi anʼanalarning takomillashgan shaklidan iborat. baqtriya sopollari murg‘ob vohasi sopollari bilan umumiy o‘xshashlikka ega. tosh, temir va …

6 / 24

ayoni kechgan. urbanizatsiya jarayoni zaminida qadimgi baqtriya podsholigi vujudga kelgan edi. qadimgi baqtriya podsholigi to‘g‘risidagi maʼlumotlar ktesiy va geradot asarlarida uchraydi. ktesiyning “kiropediya” asarida baqtriya podsholigi to‘g‘risida ayri maʼlumotlar saqlangan. geradot ahamoniy hukmdorlari bosib olmagan mamlakatlardan ro‘yxatida bobil, misr bilan birga baqtriya va saklarni ham keltirgan. mazkur yozma manba maʼlumotlari asosida qadimgi baqtriya podsholigi to‘g‘risidagi ilmiy qarashlar kelib chiqgan. xix asrda m.dunker mil. avv. ix asrda qadimgi baqtriya podsholigi vujudga kelganligi to‘g‘risida yozgan edi. keyinchalik yu.prashek ahamoniylar hukmronligidan ancha ilgari baqtriya podsholigi faoliyat yuritib, uning hukmdori vishtasp zaratushtraga diniy taʼlimotini yoyish uchun rahnamolik qilganligini taʼkidlab o‘tgan. qadimgi baqtriya o‘rta osiyo hududida tashkil topgan dastlabki podsholigi bo‘lib, yirik shahar xarobalari ahamoniylar hukmronligigacha qudratli davlat faoliyat yuritganligini ko‘rsatadi. so‘g‘d. so‘g‘dning shimoliy va janubiy qismida ilk temir davrining boshida o‘troq dehqonchilik madaniyati qaror topgan. samarqand va qashqadaryo vohalaridagi afrosiyob, ko‘ktepa, uzunqir, podayotoq va yerqo‘rg‘on yodgorliklarida dastlabki qishloqlar shakllangan. keyingi bosqichda qishloqlar murakkablashib, yirik …

Want to read more?

Download all 24 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ilk temir davri yodgorliklari"

mavzu: so‘nggi bronza va ilk temir davri. mavzu rejasi: 1. shimoliy baqtriyaning ilk temir davri yodgorliklari. 2. so'g'd ilk temir davrida. 3. o'rta osiyoning shimoliy viloyatlarida jamiyat taraqqiyotining o'ziga xosligi (choch va ustrushona). baqtriya. qadimgi baqtriya shimolda so‘g‘diyona bilan hisor tog‘ tizmalari orqali, janubda esa hindikush tog‘lari bilan chegaralangan. uning hududi sharqda pomir tog‘ tizimasidan amudaryoning bo‘ylab g‘arbda murg‘ob vohasigacha bo‘lgan yerlarni o‘z ichiga olgan. hozirgi o‘zbekiston va tojikiston respublikalarining janubi hamda afg‘onistonning shimoliy hududiga to‘g‘ri keladi. ilk temir davrining boshida hozirgi paytda suvsizlanib qolgan qichik daryo vohalari hududida baqtriyaning ilk temir davri o‘troq dehqonchilik qishloqlari shakllangan. so‘nggi b...

This file contains 24 pages in DOCX format (36.2 KB). To download "ilk temir davri yodgorliklari", click the Telegram button on the left.

Tags: ilk temir davri yodgorliklari DOCX 24 pages Free download Telegram