etnologiyaning asosiy yo‘nalishlari va maktablari

DOCX 10 pages 34.8 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 34.8 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

mavzu: etnologiyaning asosiy yo‘nalishlari va maktablari reja: 1. sotsiologiya maktabi 2. funsionalizm 3. etnopsixologiya maktabining shakllanishi yevropa antropologiyasida diffuzionizm bilan deyarlik bir paytda sotsiologik yo‘nalish ham shakllanib, uning vakillari diffuzionizmga nisbatan ham sermahsul ijod qiladilar. agar evolyusionizm asoschilari antropologiyaning asosiy predmtini – odamda, diffuzionistlar – madaniyatda ko‘rsalar, sotsiologik yo‘nalish vakillari – inson jamiyatini asos deb bildilar. nazariya tarafdorlari inson jamiyatlarini oddiy individlar majmuasi sifatida ko‘rishni istamadilar. jamiyatni ular odamlar orasidagi ahloq aloqalari tizimi sifatida ko‘rib, uni insonlarga majburan yoki kuch bilan o‘tkazilishini ta’kidlashgan. sotsiologiya nazariyasining vatani fransiya bo‘lib uning yirik nomoyondasi emil dyurk geym (1858-1917) sanaladi. u haqli ravishda 19 asrning so‘nggi o‘n yilliklarida yaratilgan antropologiyadagi muhim yo‘nalishning asoschisi hisoblanadi. evolyusionistlardan farqliroq dyurk geym, odamlar jamiyatini atrof –muhitga moslashib boruvchi, yuksalishdagi bosqichlar deb emas, balki yopiq statik tizimlar sifatida anglab, ularni ijtimoiy faktlar yordamida tadqiq qilish lozimligini uqtiradi. ijtimoiy faktlarni esa u individning harakat turlari, anglashi va sezilish sifatida ifodalab, …

2 / 10

aniga “ijtimoiy tip” yoki “ijtimoiy tur” tushunchalarini kiritdi. klassifikatsiya asosiga u eng oddiy jamiyat: “ibtidoiy to‘da” ni qo‘yadi. to‘da taraqqiyoti davomida nisbatan murakkabroq ijtiomiy strukturaga klanga (urg‘uga) aylanadi. klanlarning turli birikmalari esa qabila, kuriya fratrinlarini shakllantirib, keyinchalik ulardan ilterilga qadar yana ham murakkab jamiyatlar vujudga keladi. demak dyurk geym fikricha har qanday jamiyat ibtidoiy jamiyatning ma’lum darajada murakkablashgan ko‘rinishidir. dyurk geymningn etnosotsiologik nazariyasining yana bir muhim qismi, jamoaviy tushunchalar haqida g‘oyadir. inson ongini olim bir xil emasligini, sababi u xususiy va jamoaviy (kollektiv) ikki ko‘rinishda bo‘lishini yozgan. birinchisi har bir shaxsga taaluqli bo‘lib, u to‘lig‘icha shu kishining ruhiyati xususiyatlari bilan aniqlanmoqda; ikkinchisi butun guruh uchun yagona bo‘lib, ayrim shaxsga bog‘liq emas va hatto zarur bo‘lsa shaxsga nisbatan majburlash kuchiga ham egadir. kollektiv ong o‘z ifodasini guruhiy tushunchalarda – diniy tasavvurlar, miflar, ahloq va huquq normalarida topadi. ular ijtimoiy hayotga singdirilgan bo‘lib, butun ijtimoiy guruh tomonidan yaratilgan uning qabul qilish xususiyatlarini …

3 / 10

gan ijtimoiy muhit mahsuli sifatida, mavjud borliqning soxta ko‘rinishi deb hisoblanishi mumkin emas. qolaversa dinning mazmuni oxir-oqibat uni yaratgan jamiyat va uning strukturasi aksidir. dyurkgeymning nazariyasini uning shogirdlari va izdoshlari: m. moss, k. levi – stroye, m. grane, l. levi bryullar rivojlantirgan. fransuz antropologiyasidagi ushbu sotsiologik maktab vakillari orasida lyusyen levi bryul (1857-1939) g‘oyalari ayniqsa muhimdir. levi bryul tadqiqotlarining barchasi jamoaviy ong insonning shaxsiy tajribasi orqali emas, uning ongiga ijtimoiymuhit: ta’lim-tarbiya, jamoatchilik fikpi, urf-odatlar orqali kiritilishi g‘oyalariga asoslanadi. bu g‘oyalarni rivojlantirish borasida olim kollektiv ong, tushunchalarni boshqaruvchi qonunlar masalasiga e’tibor qaratdi. dyurkgeym qarashlariga suyangan holda u o‘zining ibtidoiy jamiyatlardagi oldmantiqiy ong nazariyasini yaratib “ibtidoiy ong” (1930) asarida ifodalaydi. levi-bryul fikricha sabab va oqibat orasida aniq chegaraning bo‘lmasligi oldmantiqiy ongli ibtidoiy odamni zamonaviy avloddan butunlay farqlaydi. oldmantiqiy ong bizniki kabi qarama-qarshiliklardan qochmasada uni mantiqsiz deb bo‘lmaydi. bu borada so‘z o‘zining alohida qonuniyatlariga bo‘ysunuvchi ong tipi haqida yuritilmoqda. ushbu qoloq xalqlarning kollektiv …

4 / 10

naltirilgan, biz borliqni obyektiv anglashga intilsak, ibtidoiy odamlar ongida subyektivlik hukmron bo‘lgan. shuning uchun ibtidoiy odamlar real narsalar va ular haqidagi tasavvurlarni aralashtirib yuborganlar, ular tushni borliqdan, odamning o‘zini ismidan ajrata olmaganlar. xuddi shu sababli ibtidoiy ong tajriba bilan bog‘lanmagan. tajribaviy bilimlar ibtidoiy odamni sehirgarlik, tabiat kuchlari, fetishlarga ishonchini yo‘qota olmagan. ibtidoiy odamning ongi tajribalarga “berilmaydi”. levi bryulning yozishicha unda mantiqiy qonunlar emas, “ishtirok etish qonuniyati” hal etuvchi ahamiyat kasb etgan. unga binoan buyum o‘zligidan tashqari, bir vaqtning o‘zida boshqa narsa ham bo‘lishi mumkin, u bu yerda bo‘lishidan tashqari boshqa joyda ham bo‘lishi mumkin. ongning bunday tipini levi-bryul “oldmantiqiy” deb izohlaydi. levi bryulning yozishicha jamoa fikriga e’tibor zamonaviy yevropaliklar ongida ham mavjud. bu insonning ilmiy bilimlar tushuntirib bera olmaydigan, uni o‘rab turgan borliq bilan muloqatda bo‘lish tabiiy ehtiyojidan kelib chiqadi. fanning dunyoni obyektivlashga intilishi uni insoniyatdan yanada uzoqlashtiradi. shuning uchun inson tabiat bilan jamoaviy tushunchalar: din, ahloq, udumlar orqali muloqatda …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "etnologiyaning asosiy yo‘nalishlari va maktablari"

mavzu: etnologiyaning asosiy yo‘nalishlari va maktablari reja: 1. sotsiologiya maktabi 2. funsionalizm 3. etnopsixologiya maktabining shakllanishi yevropa antropologiyasida diffuzionizm bilan deyarlik bir paytda sotsiologik yo‘nalish ham shakllanib, uning vakillari diffuzionizmga nisbatan ham sermahsul ijod qiladilar. agar evolyusionizm asoschilari antropologiyaning asosiy predmtini – odamda, diffuzionistlar – madaniyatda ko‘rsalar, sotsiologik yo‘nalish vakillari – inson jamiyatini asos deb bildilar. nazariya tarafdorlari inson jamiyatlarini oddiy individlar majmuasi sifatida ko‘rishni istamadilar. jamiyatni ular odamlar orasidagi ahloq aloqalari tizimi sifatida ko‘rib, uni insonlarga majburan yoki kuch bilan o‘tkazilishini ta’kidlashgan. sotsiologiya nazariyasining vatani fransiya bo‘lib...

This file contains 10 pages in DOCX format (34.8 KB). To download "etnologiyaning asosiy yo‘nalishlari va maktablari", click the Telegram button on the left.

Tags: etnologiyaning asosiy yo‘nalish… DOCX 10 pages Free download Telegram