atmosfera havosining ifloslanishi va uning oldini olish usullari

DOCX 9 pages 33.9 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 33.9 KB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

mavzu: atmosfera havosining ifloslanishi va uning oldini olish usullari . iqlim oʻzgarishi va xavfli meteorologik hodisalar. atmosfera va uning tarkibi. planetamizni oʻrab olgan havo qobigʻiga atmosfera (atmosfera yunoncha yerning “bugʻ qatlami“ degan maʼnoni bildiradi) deyiladi. atmosferaning qalinligi 3000 km ga yetadi. atmosferaning massasi esa gidrosferaning massasidan 100-marta, litosferaning massasidan 1000-marta kam boʻlib, 5x15x1015 tonnaga yetadi. atmosfera planetamiz uchun, ayniqsa, biosferadagi jonli organizmlarning nafas olishi uchun katta ahamiyatga ega. bulardan tashqari yerning havo qobigʻi planetamiz yuzasini kunduzi qattiq qizib ketishdan, kechasi esa sovib ketishdan saqlovchi goʻyoki bir koʻrpa vazifasini oʻtaydi. atmosfera, shuningdek, yerni kosmosdan keladigan koʻplab meteoritlardan saqlaydi: meteoritlar atmosfera tarkibidagi gazlarga ishqalanib qizib yonib ketib, yerga yetib kelolmaydi. atmosfera (yer yuzasi yaqinida) asosan azot (78,08 %) va kislorod (20,95 %) dan iborat boʻlib, unda oz miqdorda argon (0,93 %), karbonat angidrid (0,03 %), geliy, neon, ksenon, kripton, vodorod, ozon, ammiak, yod va boshqa gazlar (0,01 %) bor. atmosfera tarkibidagi gazlar …

2 / 9

baland boʻlgan qismida ham uning tarkibi (suv bugʻlari va azotning miqdori oshib borishini hisobga olmaganda) yuqorida qayd qilingan gazlardan iboratdir. atmosfera massasida 0,2-4,0 % gacha suv bugʻi boʻlib, shuni 10 dan 9 qismi 5 km balandlikkacha boʻlgan pastki qismida uchraydi. 1000-1200 km balandlikda atmosfera asosan kislorod va azotdan, undan yuqorida 2500 km gacha boʻlgan qismida geliy gazidan, 2500 km dan yuqorida esa eng yengil gaz-vodoroddan iborat. atmosferaning quyi tarkibida bu gazlardan tashqari har xil yoʻllar bilan vujudga kelgan zarrachalar aerozollar (tutun, chang-toʻzon va yemirilishdan vujudga kelgan zarrachalar, vulqon kuli, radiaktiv moddalar) ham bor. atmosfera bir-biridan gazlarning tarkibi, zichligi, harorati jihatidan farqlanuvchi 5 ta asosiy qatlamga va 4 ta oʻtkinchi qatlamga (pauzaga) boʻlinadi. 1. troposfera (yunoncha tropos –burilish, oʻzgarish demakdir) atmosferaning eng pastki, quyi qismi, uning balandligi qutbiy kengliklarda 8-10 km, oʻrtacha kengliklar ustida 11-12 km, ekvator ustida hatto 16-18 km. butun atmosfera massasining 80 % qismi troposferada joylashgan. atmosferadagi suv …

3 / 9

ning quyi qismida harorat yozda ekvator ustida – 70 º, qutblar ustida – 56 º ga pasayadi, lekin 35-55 km balandlikda harorat koʻtariladi va +10 ºc, -35 ºc ga yetadi. bu qatlamda tezligi soatiga 340 km ga yetadigan shamollar ham boʻlib turadi. stratopauza stratosfera bilan mezosfera orasidagi oʻtkinchi qatlam boʻlib, bu yerda havo siyraklashgan, harorat esa koʻtarilib 0 ºc atrofida boʻladi. 3. mezosfera atmosferaning 50-60 km dan 80-85 km gacha boʻlgan qismini egallaydi. bu qatlamda havo bosimi kam, havo yer yuzasiga nisbatan 200-marta siyrak, harorat esa yana past: — 60-80 ºc mezapauza mezosfera bilan termosfera oʻrtasidagi qatlam. 4. termosfera (ionosfera) atmosferaning 80-85 km dan 900 km gacha boʻlgan yuqori qismidir, bu qavat ham asosan molekula holatidagi azot va kisloroddan iborat. lekin termosferada quyosh radiasiyasining qisqa (0,3 mk dan ham kalta) toʻlqinli nurlari va kosmik nurlar taʼsirida kislorod va azot molekulalari atomlarga ajraladi va elektron bilan zaryadlanib, ionlashgan boʻladi. bu qatlamning …

4 / 9

udga keltiruvchi omildir. atmosferaning ifloslanishi va uning salbiy oqibatlari kishilar va barcha tirik mavjudot havo bilan nafas oladi. kishi nafas organlari bir sutkada 20 m3 havo oʻtkazadi. demak, atmosfera planetamiz hayoti uchun gʻoyat zarurdir. biroq u borgan sari insonning xoʻjalik faoliyati bilan bogʻliq holda vujudga kelgan karbonat angidrid, oltingugurt oksidi, azot, uglevodorod, mayda qattiq zarrachalar va radiaktiv moddalar bilan ifloslanib bormoqda. bu ifloslanish quyosh radiasiya balansiga taʼsir etib, yer shari haroratining oʻzgarishiga olib kelmoqda. atmosferaning shunday ifloslanishi davom etaversa, 2100-yilga kelib karbonat angidridning miqdori 3-marta ortishi ham mumkin. olimlarning fikrlariga qaraganda, issiqxona gazlari miqdorining koʻpayishi oqibatida dunyo miqyosida havo harorati koʻtariladi va iqlim modellari boʻyicha keyingi yuz yil ichida harorat 1,0 dan 3,5 ºc gacha koʻtarilishi mumkin. yer shari haroratining oʻzgarishi esa, oʻz navbatida yer sharidagi organik hayotga salbiy taʼsir etadi. keyingi yillarda sanoatning rivojlanishi va har xil yoqilgʻi bilan ishlaydigan zavod, fabrika va mashinalarning koʻpayishi natijasida atmosferaga koʻplab zararli …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "atmosfera havosining ifloslanishi va uning oldini olish usullari"

mavzu: atmosfera havosining ifloslanishi va uning oldini olish usullari . iqlim oʻzgarishi va xavfli meteorologik hodisalar. atmosfera va uning tarkibi. planetamizni oʻrab olgan havo qobigʻiga atmosfera (atmosfera yunoncha yerning “bugʻ qatlami“ degan maʼnoni bildiradi) deyiladi. atmosferaning qalinligi 3000 km ga yetadi. atmosferaning massasi esa gidrosferaning massasidan 100-marta, litosferaning massasidan 1000-marta kam boʻlib, 5x15x1015 tonnaga yetadi. atmosfera planetamiz uchun, ayniqsa, biosferadagi jonli organizmlarning nafas olishi uchun katta ahamiyatga ega. bulardan tashqari yerning havo qobigʻi planetamiz yuzasini kunduzi qattiq qizib ketishdan, kechasi esa sovib ketishdan saqlovchi goʻyoki bir koʻrpa vazifasini oʻtaydi. atmosfera, shuningdek, yerni kosmosdan keladigan koʻplab m...

This file contains 9 pages in DOCX format (33.9 KB). To download "atmosfera havosining ifloslanishi va uning oldini olish usullari", click the Telegram button on the left.

Tags: atmosfera havosining ifloslanis… DOCX 9 pages Free download Telegram