ishlabchiqarish

PPT 33 pages 3.0 MB Free download

33 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.0 MB

File type PPT

Pages 33

Updated Dec 2025

Page preview (8 pages)

Scroll down 👇

1 / 33

slayd 1 mavzu: ishlab chiqarish reja: 1. ishlab chiqarish va ishlab chiqarish funktsiyasi. 2. kamayib boruvchi chekli unumdorlik qonuni. 3. izokvanta va ishlab chiqarish omillarini chekli texnologik almashtirish normasi. 4. izokosta va ishlab chiqarish xarajatlarini minimallashtiruvchi omillar sarfini aniqlash. 5. ishlab chiqaruvchining muvozanati holati va ko‘lam samarasi. 6. eng kam xarajatlar qoidasi. * 1. ishlab chiqarish va ishlab chiqarish funktsiyasi firmalarni (korxonalarni) iqtisodiy boshqarishda ishlab chiqarish va sarf-xarajatlar asosiy o‘rinni egallaydi. masalan: ishlab chiqarish jarayonida qaysi resursdan qancha miqdorda jalb etish maqsadga muvofiq? korxona maksimal darajada mahsulot ishlab chiqarish uchun ishlab chiqarish resurslarini (omillarini) qanday nisbatda biriktirishi talab qilinadi? agar korxona mahsulot ishlab chiqarishni ko‘paytirmoqchi bo‘lsa, ishchilarni ko‘proq yollashi kerakmi yoki ko‘proq texnika va uskunalar jalb etgani ma`qulmi? bu kabi savollarga ishlab chiqarish nazariyasini o‘rganish orqali javob topish mumkin. ………………………………………. ishlab chiqarish-bu kerakli mahsulotlarni tayyorlash uchun ishchi kuchi, mashina va uskunalar hamda xomashyo-materiallardan ma`lum nisbatda (kombinatsiyada) foydalanish jarayonidir. ishlab chiqarish …

2 / 33

rga ajratish mumkin: . 1. yer. 2. kapital. 3. materiallar (xomashyo va butlovchi qismlar). 4. ishchi kuchi. 5. tadbirkorlik qobiliyati. 6. axborot. 1. “yer” kategoriyasiga ishlab chiqarishga jalb etiladigan barcha tabiiy resurslar, ya`ni tabiat in`om etgan er va erosti boyliklari kiradi. bu kategoriyaga ekin maydonlari va yaylovlar, o‘rmonlar, er osti tabiiy qazilma boyliklari, suv resurslari va boshqalar ham kiradi. er kapital xomashyo ishchi kuchi tadbirkor axborot ishlab chiqarish omillari * 2. “kapital” yoki “investitsion resurslar” barcha ishlab chiqarilgan ishlab chiqarish vositalarini, ya`ni bino-inshootlar, asbob-uskunalar, mashina va texnika vositalari, fabrika va zavodlar, uzatuvchi qurilmalar, kompyuter va axbort-kommunikatsiya vositalari va boshqa uzoq muddat xizmat qiladigan asosiy vositalarni qamrab oladi. 3. xomashyo materiallari kapitaldan ishlab chiqarish jarayonida ishtirok etish davomiyligiga qarab farq qiladi. ular ishlab chiqarish jarayonida faqat bir marta ishtirok etib, yangidan yaratilayotgan mahsulot tarkibiga kiradi va o‘zining qiymatini unga to‘liq ko‘chiradi. 4. “ishchi kuchi” termini insonning tovarlar va xizmatlar yaratish jarayonida …

3 / 33

ab chiqarishni samarali tashkil etish mumkin emas. * texnologik va iqtisodiy samaradorlik barcha firmalar samarali ishlab chiqaruvchi bo‘lishga intiladi. bunga erishi uchun firma ham texnologik, ham iqtisodiy jihatdan samarali bo‘lgan ishlab chiqarish usullaridan foydalanishi zarur bo‘ladi. ishlab chiqarish texnologik jihatdan samarali hisoblanadi agar hech bo‘lmaganda bitta resursni kamroq sarflash evaziga belgilangan hajmdagi mahsulotni ishlab chiqarishga imkon beruvchi ishlab chiqarish usullari mavjud bo‘lmasa. bunda ishlab chiqarishga sarflanadigan boshqa resurslar avvalgidan ko‘p hajmda sarflanmasligi lozim. boshqacha qilib aytganda, ishlab chiqarish texnologik jihatdan samarali hisoblanadi agar aniq belgilangan resurslar sarfida maksimal darajada mahsulot ishlab chiqarish mumkin bo‘lsa. iqtisodiy samaradorlik-ishlab chiqarishga sarflangan resurslar va xarajatlar birligiga nisbatan olingan daromadlilik yoki foydalilikni aks ettiruvchi ko‘rsatkichlarni ifodalaydi. iqtisodiy jihat samarali sifatida shunday ishlab chiqarish usuli tushuniladiki, bunda firma resurslarga xarajatlarni oshirmay turib mahsulot hajmini oshirish imkoniga ega bo‘lmaydi yoki hech bo‘lmaganda bitta resursdan kamroq sarflab va qolgan resurslar sarfini oshirmasdan turib mahsulot ishlab chiqarishning avvalgi hajmini …

4 / 33

asi quyidagicha yoziladi: ishlab chiqarish funktsiyasi korxona ishlab chiqarish omillarining har bir kombinatsiyada biriktirishda maksimal darajada ishlab chiqarilishi mumkin bo‘lgan mahsulot miqdorini ifodalaydi. ishlab chiqarish funktsiyasi nuqtai-nazaridan “mahsulotni maksimal darajada ishlab chiqarish” iborasi muhim hisoblanadi. ishlab chiqarish funktsiyasi firmalarni kamchiqimlilik va yuqori samaradorlik sharoitida faoliyat ko‘rsatishini ifodalaydi. ishlab chiqarish har doim ham iqtisodiy samarali bo‘ladi deb atash noo‘rin, ammo maksimal foyda olishni ko‘zlovchi har qanday firma resurslarni behuda sarflamaydi va sarflanayotgan har bir resurs birligidan maksimal qaytim olishga intiladi. q = f (l, k, m, e, i) ishlab chiqarish mazmuni omillar yer kapital ishchi kuchi tadbirkorlik qobiliyati texnologiya resurslarni ishlab chiqarishga yoki iste`molga mo‘ljallangan ne`matlarga aylantirish jarayoni omillarni barqaror o‘zaro aloqadorligi shakli texnologiya omillarni biriktirish kombinatsiyasi ishlab chiqarish funktsiyasi * ishlab chiqarish funktsiyasi sarflanayotgan omillar kombinatsiyasi va ishlab chiqariladigan mahsulot hajmi o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik q = f (l, k, m, e, i) xususiyatlari ma`lum bir texnologiya darajasini ifodalaydi omillardan foydalanishni …

5 / 33

a qaraladi. qisqa muddatli davrda (sr, short run) firma iqtisodiy vaziyat o‘zgarishlariga moslashish uchun barcha omillar sarfini o‘zgartirish imkoniyatiga ega bo‘lmaydi. ya`ni bunga vaqt oralig‘i qisqaligi imkon bermaydi. biz odat firma qisqa muddatli oraliqda (garchi bu majburiy bo‘lmasa ham) o‘zgaruvchan omillar (ishchi kuchi, xomashyo va materiallar, butlovchi va ehtiyot qismlar va boshq.) sarfini o‘zgartiradi, ammo ishlab chiqarishning o‘zgarmas omillari (bino-inshootlar, asbob-uskunalar, transport vositalari va mashinalar, uzatuvchi qurilmalar va boshq.) sarfini o‘zgartirmaydi deb faraz qilamiz. ma`lum vaqt oralig‘ida jami ishlab chiqarilgan mahsulotni umumiy mahsulot desak, o‘rtacha mahsulot -umumiy mahsulotni ushbu mahsulotni ishlab chiqarish uchun sarflangan o‘zgaruvchan ishlab chiqarish omillari sarfiga nisbati bilan aniqlanadi. bu erda: q - umumiy mahsulot miqdori; ap - o‘rtacha mahsulot miqdori; f - sarflangan resurslar miqdori. chekli mahsulot - bu o‘zgaruvchan resurslar kombinatsiyasini kichik miqdorda oshirish hisobidan umumiy mahsulotning o‘sgan qismiga aytiladi. masalan, ishlab chiqarishda bitta omil, ya`ni faqat mehnat saflansa chekli mahsulot quyidagicha aniqlanadi: q qo‘shimcha …

6 / 33

day bir nuqtaga erishiladiki, shu nuqtadan boshlab qo‘shimcha sarflangan omil birligi ishlab chiqarish hajmini kamaytira boshlaydi. aytaylik qo‘llanilayotgan asbob-uskunalar (kapital) hajmi o‘zgarmasdan ishchi kuchi sarfi oshirib borilmoqda. ishlab chiqarishning birinchi bosqichida mehnat sarfini oshirish kapitaldan unumliroq foydalanishga yordam beradi: chekli va umumiy unumdorlik darajasi oshadi. bu chekli va o‘rtacha mahsulotni oshishida o‘z ifodasini topadi, bunda mr > ar. ikkinchi bosqichda chekli mahsulot hajmi kamaya boshlaydi va o‘rtacha mahsulotga teng bo‘lib qoladi: mr = ar. * uchinchi bosqichda chekli mahsulot hajmi o‘rtacha mahsulot hajmidan kichik bo‘ladi mr => => => => => * ishlab chiqarish ko‘lami samarasi ishlab chiqarishni kengaytirishdan ko‘riladigan uch xil samarani qayd etish mumkin: 1. ishlab chiqarish ko‘lamini kengaytirishning musbat (o‘suvchi) samarasi - ishlab chiqarish omillari sarfini o‘sishi sur`atiga nisbatan mahsulot hajmini o‘sish sur`atlari yuqori (δq > δf). 2. ishlab chiqarish ko‘lamini kengaytirishning o‘zgarmas samarasi - ishlab chiqarish omillari sarfini o‘sishi sur`ati mahsulot hajmini o‘sishi sur`atiga teng (δq …

7 / 33

dan xarajatlar ortishi musbat (o‘suvchi) ko‘lam samarasida omillar sarfini bir xil nisbatda oshishi o‘rtacha xarajatlarni kamayishiga olib keladi. manfiy (kamayuvchi) ko‘lam samarasida omillar sarfini bir xil nisbatda oshirib borish o‘rtacha xarajatlarni oshishiga sabab bo‘ladi. * mahsulot ishlab chiqarish hajmi maksimal qiymatga erishganda ishlab chiqaruvchi muvozanatga erishadi. faraz qilaylik resurslar va tayyor mahsulot narxi hamda firmaning ishlab chiqarishga sarflaydigan mablag‘i o‘zgarmas ko‘rsatkichlar bo‘lsin. firma faqat ikki turdagi ishlab chiqarish omillaridan (f1 va f2 resurslardan) foydalanadi deylik. f1 resursning narxi r1= 10 dollar va chekli unumdorligi mrp1 = 100 ga, f2 resursning narxi r2= 5 dollar va chekli unumdorligi mrp2 = 40 ga teng bo‘lsin. bunda birinchi resursning (f1) tortilgan chekli unumdorligi mrp1 ̷ r1 = 100/10 = 10 ga, ikkinchi resursning (f2) tortilgan chekli unumdorligi mrp2 ̷ r2 = 40/5 = 8 ga teng bo‘ladi. demak birinchi resursdan (f1) foydalanish ikkinchisiga nisbatan samaraliroq ekan, chunki birinchisining tortilgan chekli unumdorligi 10 ga, …

8 / 33

0 birlik mahsulot yo‘qotamiz 100 birlik mahsulotga va 20 birlik sof yutuqqa ega bo‘lamiz ikkinchi faktorning (f2) ikki birligidan voz kechamiz uning o‘rniga birinchi faktordan (f1) qo‘shimcha bir birlik xarid qilamiz * eng kam xarajatlar qoidasi-bu shunday shartki, unga ko‘ra ishlab chiqarishda har qanday resurs birligiga sarflangan pul birligi (so‘m, dollar, evro …) bir xil chekli unumdorlikni (mrr) ta`minlagan taqdirdagina xarajatlar minimallashtiriladi. eng kam xarajatlar qoidasi ishlab chiqaruvchining muvozanati holatini ta`minlaydi. barcha ishlab chiqarish omillarning qaytimi (unumdorligi) bir xil bo‘lganda ularni qayta taqsimlashga ehtiyoj qolmaydi, chunki boshqa resurslarga nisbatan ko‘proq mahsulot beradigan resurs turi qolmaydi va ishlab chiqaruvchi muvozanat holatiga erishadi. bunday holatda resurslarning maksimal mahsulot ishlab chiqarish hajmini ta`minlovchi optimal kombinatsiyasiga erishiladi. resurslarning chekli unumdorligi ularning ne`matlar ishlab chiqarishga qo‘shadigan hissasi o‘lchovi sifatida chiqadi. bu hissa nafaqat resursning xususiyatlariga (narxi, unumdorligi), balki resurslarni biriktirish nisbatlariga ham bog‘liq. ishlab chiqarishda u yoki bu resursning qanchalik muhimligi va undan qancha miqdorda …

Want to read more?

Download all 33 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ishlabchiqarish"

slayd 1 mavzu: ishlab chiqarish reja: 1. ishlab chiqarish va ishlab chiqarish funktsiyasi. 2. kamayib boruvchi chekli unumdorlik qonuni. 3. izokvanta va ishlab chiqarish omillarini chekli texnologik almashtirish normasi. 4. izokosta va ishlab chiqarish xarajatlarini minimallashtiruvchi omillar sarfini aniqlash. 5. ishlab chiqaruvchining muvozanati holati va ko‘lam samarasi. 6. eng kam xarajatlar qoidasi. * 1. ishlab chiqarish va ishlab chiqarish funktsiyasi firmalarni (korxonalarni) iqtisodiy boshqarishda ishlab chiqarish va sarf-xarajatlar asosiy o‘rinni egallaydi. masalan: ishlab chiqarish jarayonida qaysi resursdan qancha miqdorda jalb etish maqsadga muvofiq? korxona maksimal darajada mahsulot ishlab chiqarish uchun ishlab chiqarish resurslarini (omillarini) qanday nisbatda biriktirishi...

This file contains 33 pages in PPT format (3.0 MB). To download "ishlabchiqarish", click the Telegram button on the left.

Tags: ishlabchiqarish PPT 33 pages Free download Telegram