iqtisodiyotda ilk ilmiy maktab “ merkantalizm”

DOCX 21 pages 206.8 KB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 206.8 KB

File type DOCX

Pages 21

Updated Dec 2025

Page preview (6 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi andijon davlat universiteti huquq-iqtisodiyot fakulteti iqtisodiyot ta’lim yo’nalishi 1-bosqich 101-guruh talabalari alijonov asilbek va anvarova nurhayotning iqtisodiy ta’limotlar tarixi fanidan tayyorlagan mustaqil ishi mavzu: iqtisodiyotda ilk ilmiy maktab “ merkantalizm” bajardi:alijonov.a.n anvarova .n.a qabul qildi: yusupova m. x, anvarov sh.d andijon 2025-yil iqtisodiyotda ilk ilmiy maktab “merkantalizm” reja : · kirish · asosiy qism 1. merkantalizmning paydo bo’lishi va tarixiy sharoiti 2. merkantalizm vakillari, ularning qarashlari va g’oyalari 3. merkantalizmning iqtisodiyotdagi o’rni · xulosa va takliflar kirish iqtisodiyot fani insoniyat taraqqiyotining eng qadimiy bosqichlaridan boshlab shakllanib kelayotgan murakkab va ko‘p qirrali soha hisoblanadi. turli tarixiy davrlarda iqtisodiy fikrlar jamiyat ehtiyojlari, ishlab chiqarish sharoitlari va davlatlararo munosabatlarning o‘zgarishi bilan bog‘liq holda rivojlangan. ana shunday dastlabki shakllangan ilmiy yo‘nalishlardan biri merkantilizm bo‘lib, u xvi–xvii asrlarda yevropa mamlakatlarida iqtisodiy siyosatning asosiy tamoyillarini belgilab bergan. ushbu mustaqil ish mavzusining aynan merkantilizmga bag‘ishlanishining bir necha sabablar mavjud …

2 / 21

— hozirgi globallashuv davrida davlatning iqtisodiy siyosati, milliy manfaatlarni himoya qilish, eksportni rag‘batlantirish kabi masalalar yana kun tartibiga qaytganidir. bu esa tarixiy merkantilistik yondashuvlarni zamonaviy jarayonlar bilan taqqoslab o‘rganish imkonini beradi. mavzuning dolzarbligi shundaki, bugungi kunda ko‘plab davlatlar, jumladan rivojlangan mamlakatlar ham iqtisodiy siyosatda proteksionistik choralarni kuchaytirmoqda. eksportni oshirish, importni chegaralash, milliy ishlab chiqaruvchilarni qo‘llab-quvvatlash, ichki bozorni himoya qilish kabi tamoyillar zamonaviy sharoitda ham o‘z ahamiyatini yo‘qotgani yo‘q. merkantilizmning asosiy g‘oyalari — savdo balansini ijobiy saqlash, qimmatbaho metallarni jamlash, davlatning iqtisodiyotdagi faol roli, manufakturalarni rivojlantirish — o‘z davrida qanday natijalar bergan bo‘lsa, bugun ham o‘xshash siyosiy qarorlar iqtisodiy barqarorlikni ta’minlashda muhim o‘rin tutmoqda. shu bois mavzuning nazariy ahamiyati bilan birga, amaliy jihatdan ham o‘rganishga arzigulikdir. mavzuni tanlashimizning yana bir muhim sababi — merkantilizmning konkret tarixiy shaxslar faoliyati orqali namoyon bo‘lishidir. masalan, fransiyada antuan mankreten, jan batist kolber, angliyada tomas mann, italiyada benedetto verri kabi mutafakkirlar tomonidan ilgari surilgan g‘oyalar nafaqat …

3 / 21

a solishi yetarlimi — degan savollar turli iqtisodchilar tomonidan turlicha talqin qilinadi. merkantilizm esa ushbu bahslarning ilk manbasi bo‘lib, davlatning iqtisodiyotdagi o‘rni bo‘yicha dastlabki tizimli yondashuvni taklif etgan. shu sababli mavzuni o‘rganish iqtisodiy siyosatning tarixiy rivojlanishini tushunish uchun muhim ilmiy asos bo‘la oladi. merkantalizmning paydo bo’lishi va tarixiy sharoiti xvi asrga kelib yevropada yuz bergan yirik iqtisodiy, siyosiy va ijtimoiy o‘zgarishlar iqtisodiy fikrning yangi bosqichga o‘tishiga sabab bo‘ldi. merkantilizm ana shu jarayonlar natijasida shakllangan dastlabki ilmiy iqtisodiy ta’limotlardan biridir. uning paydo bo‘lishi tasodifiy emas, balki o‘rta asr feodal tuzumining tanazzulga yuz tutishi, savdoning kengayishi, yangi geografik kashfiyotlar, milliy davlatlarning mustahkamlanishi kabi omillar bilan bevosita bog‘liq edi. merkantilizm paydo bo‘lishidan oldin yevropa iqtisodiy hayoti juda sodda va cheklangan edi. feodal tuzum sharoitida boylikning asosiy manbai yer hisoblangan va iqtisodiy faoliyat dehqonchilik hamda mayda hunarmandchilik doirasidan chiqmagan. shaharlar soni kam, bozorlar kichik va tarqoq bo‘lgan. aholining aksariyati qishloqlarda yashagan va ular ishlab …

4 / 21

imkon bermas edi. biroq xv–xvi asrlar davomida yevropada keskin o‘zgarishlar sodir bo‘ldi. buyuk geografik kashfiyotlar yevropa uchun yangi savdo yo‘llarini ochdi. oltin va kumushning amerikadan oqib kelishi pul muomalasini kengaytirdi. savdogarlar tabaqasi kuchaya boshladi, shaharlar kengaydi, ishlab chiqarish asta-sekin bozor ehtiyojlariga moslasha bordi. endi boylik faqat yer bilan emas, balki pul, savdo va tovar ayirboshlash bilan bog‘lana boshladi. ana shu o‘zgarishlar eski feodal munosabatlarni yemirib, yangi iqtisodiy qarashlar paydo bo‘lishi uchun asos yaratdi. merkantilizm shu sharoitda shakllandi. u boylikning manbai sifatida qimmatbaho metallarning jamlanishini, tashqi savdoda ijobiy balansga erishishni, davlatning iqtisodiyotga faol aralashuvini ilgari surdi. savdoni kengaytirish, manufakturalarni rivojlantirish, milliy bozorni mustahkamlash, eksportni ko‘paytirish va importni cheklash merkantilizmning asosiy tamoyillariga aylandi. bu g‘oyalar yevropaning iqtisodiy hayotiga katta ta’sir ko‘rsatdi. bojxona siyosati kuchaydi, davlat manufakturalar tashkil etdi, savdo flotlari paydo bo‘ldi, mustamlakalar egallashga intilish kuchaydi. merkantilizm natijasida milliy bozorlar shakllandi, savdo-sanoat faoliyati kengaydi va kapitalistik munosabatlarning dastlabki bosqichi yuzaga keldi. merkantilizmning …

5 / 21

an darajaga yetdi. nihoyat, xv–xvi asrlarda angliya “enclosure” siyosati natijasida qishloq xo‘jaligidan bo‘shagan aholining bir qismi ishlab chiqarish va savdo sohasiga yo‘naltirildi, bu esa bozor munosabatlarini tezlashtirdi. shu omillar birlashib, angliyani merkantilizmning eng faol rivojlangan markazlaridan biriga aylantirdi. tomas mann, uilyam stefford, gerbert va boshqa iqtisodchilar merkantilistik g‘oyalarni nazariy jihatdan asoslab, ularni davlat siyosatiga tatbiq etishda muhim rol o‘ynadilar. keyinchalik fransiya, italiya, ispaniya, niderlandiya va boshqa mamlakatlar ham ushbu g‘oyani o‘ziga mos tarzda qabul qildilar, biroq uning eng mukammal va samarali shakli aynan angliyada shakllandi. merkantalizm vakillari va ularning qarashlari merkantilizm ayrim mamlakatlarda o'ziga xos xususiyatlarga ega bo'ldi. uning rivojlanishi kapitalistik ishlab chiqarishning yetuklik darajasi bilan bog'langan ediki, bu narsa milliy merkantilistik nazariyasining amaliy natijalarini ham ko'rsatadi. merkantilizm angliyada kam rivoj topdi. uning boshlang'ich davrida “vatandoshlarimizning ayrim shikoyatlari haqida tanqidiy mulohazalar” (1581) kitobining muallifi uilyam staffordning alohida o'rni bor. merkantilizm konsepsiyasining rivojlantirib, stafford pullarning chegaradan tashqariga qaytib ketishidan xavotirga tushdi. …

6 / 21

onsepsiyasini savdo balansi nazariyasiga qarama-qarshi qo'ydi. 1630-yilda t. men o'zining «angliya tashqi kuch sifatida» asarini yozdi. asar nomining o'ziyoq rivojlangan merkantilizmni ifoda etadi. t. men pul muomalsining qat'iy tartibga solinishini zararli deb hisoblab, tashqi savdoning normal rivojlantirish pulni olib chiqishdagi erkinlikning ahamiyatini ta'kidladi. u quyidagi qoidani amalga oshirishni muhim deb hisobladi: «xorijga biz ulardan sotib olganimizdan ko'ra ko'proq sotishimiz zarur. uning fikricha, faqat faol tashqi savdo yo'li bilangina «bizda qoladigan va bizni boyitadigan pulni mamlakatga jalb qilish mumkin. xorijliklar uchun pulning «sarflanishi haqidagi qonun bekor qilishini talab qilib, t. men pulni chetga chiqarishni taqiqlash xorijda ingliz tovarlariga bo'lgan talabni pasaytirishi mumkin, pulning ortiqchaligi mamlakatda narxning oshishiga olib keladi, deb hisobladi. fransiyada merkantilizm g‘oyalari xvi–xvii asrlarda keng tarqaldi. uning dastlabki tarafdorlaridan biri mashhur “siyosiy iqtisod haqida traktat” (1615) asarining muallifi antuan mankreten (1576–1621)dir. u savdogarlarni foydali tabaqa deb hisoblab, savdoni hunarlarning asosiysi sifatida tavsifladi. a. mankreten podsho lyudovik xiii ga pul …

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

Download full file

About "iqtisodiyotda ilk ilmiy maktab “ merkantalizm”"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi andijon davlat universiteti huquq-iqtisodiyot fakulteti iqtisodiyot ta’lim yo’nalishi 1-bosqich 101-guruh talabalari alijonov asilbek va anvarova nurhayotning iqtisodiy ta’limotlar tarixi fanidan tayyorlagan mustaqil ishi mavzu: iqtisodiyotda ilk ilmiy maktab “ merkantalizm” bajardi:alijonov.a.n anvarova .n.a qabul qildi: yusupova m. x, anvarov sh.d andijon 2025-yil iqtisodiyotda ilk ilmiy maktab “merkantalizm” reja : · kirish · asosiy qism 1. merkantalizmning paydo bo’lishi va tarixiy sharoiti 2. merkantalizm vakillari, ularning qarashlari va g’oyalari 3. merkantalizmning iqtisodiyotdagi o’rni · xulosa va takliflar kirish iqtisodiyot fani insoniyat taraqqiyotining eng qadimiy bosqichlaridan boshlab shakllanib kelayotgan...

This file contains 21 pages in DOCX format (206.8 KB). To download "iqtisodiyotda ilk ilmiy maktab “ merkantalizm”", click the Telegram button on the left.

Tags: iqtisodiyotda ilk ilmiy maktab … DOCX 21 pages Free download Telegram