эргономиканинг асосий тушунчалари

DOCX 161,7 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1540973098_72802.docx эргономиканинг асосий тушунчалари режа: 1. эргономика. умумий тушунчалар 2. машиналар яратишдаги асосий эргономик талаблар 3. физиологик ва эстетик талаблар 4. соматография эргономика. умумий тушунчалар эргономика деб аталувчи илмий йўналиш техника фанлари, психология, физиология, гигиена, анатомия, биомеханика, антропология, биофизика ва бошқа фанлар ўртасида юзага келган йўналишдир. эргономика комплекс фан бўлиб, у меҳнат қуролларига, иш жойига ва ишлаб чиқариш хоналарига қўйиладиган физиологик, гигиеник талаблар билан боғлиқ. эргономика грекча сўз бўлиб ergъn – иш, nъmъs – қонун маҳносини билдиради. бу ибора 1949 йилда англияда тадбиқ этилиб кенг қўлланишга эга бўлган. эргономика – бу меҳнат қуроли ва шароитининг инсонга мослаштирилиши ҳақидаги фандир. бу фан инсонга оптимал шароитлар яратиш мақсадида унинг меҳнат қилиш жараёнларидаги функционал хусусиятлари ва қонуниятларини ўрганади. оптимал шароитлар яратилгандагина меҳнатнинг иш унумдорлиги ва ишончлилигига эриши мумкин. эргономиканинг муҳим бўлими – мухандислик психологияси – ўз олдига инсон имкониятлари билан техниканинг «инсон-машина» системасида ўзаро мослигини таъминлаш, меҳнат шарт-шароитларидаги инсоннинг рухий системасида иш қобилиятига …

тез ҳаракатланадиган машиналардан вақт бирлигига нисбатан информация хажми ортиб кетади ва хизмат кўрсатувчилар реакцияси учун вақт етарли бўлмайди. демак, инсон рухий системасида юкланиш ортиб кетади. масалан, учиш вақтида реактив самолёти миг-15 учувчиси 1 минут ичида турли приборларнинг 86 кўрсаткичини назорат қилади, мураккаб ҳолатларда эса бу 150 … 200 гача бориб етади. бу борада психолог в.м.муников чет эл амалиётидан қизиқ мисол келтиради. 400 марта сирли авариялар юз бергандан сўнг авиация психологлари аниқлашдики, оғир вазиятларда учувчидан энг юқори реакция тезлиги ва аниқлиги талаб қилинади. аммо у бошқараётган самолётда 2 та бир хил шакл ва кўринишга эга бўлган, лекин функциялари қарама-қарши бўлган бошқариш кнопкаларини алмаштириб қўйган. устига-устак бу кнопкалар бир-бирига жуда яқин масофада жойлашган. саноат жиҳозларини лойиҳалаш соҳасидан ҳам шу каби мисоллар келтириш мумкин. таниқли олим а.г.вқчегжанин олиб борган кўзатишлар шуни кўрсатадики, ҳарков дастгохсозлик заводида ишлаб чиқарилган баъзи айлана-жилвирловчи дастгоҳларни бошқариш қурилмалари конструкцияларида гигиена-физиологик ҳарактердаги жиддий камчилик бор экан. бу дастгоҳларда энг кўп …

аксимал самарадорлигини ва ўзаро мувофиқлигини таъминлайди. машиналар яратишдаги асосий эргономик талаблар антропометрик талаблар. антропометрия – инсон гавдасини ўлчаш системасидир. антропометрик маълумотлар кўпчилик мутахассислар учун жуда зарур. аммо энг аввало бундай маълумотлар саноат жиҳозлари яратиш, транспорт воситалари яратиш, мебелғ, хона габаритларини аниқлаш, ишчи жойларни компановкалаш, бошқариш ва назорат қилиш органиларини конструкциялаш ва жойлаштириш устида иш олиб бораётган муҳандис, архитектор ва бадиий конструкторлар учун зарурдир. инсоннинг антропологик маълумотлари атропологиянинг анатомия ва физиология бўлимига асосланади. бу бўлимлар инсоннинг биологик табиатини ва унинг ўлчамларини ўрганади. 13.1-расмда эркак танасининг асосий антропометрик ўлчамлари келтирилган. турли давлат ва континентлар одамларининг антропометрик маълумотлари турлича бўлади. масалан, эркак кишининг ўртача бўйи японияда 164 см, англия ва германияда 173 см, чехияда 175 см, ақшда 176 см. ни ташкил этади. машиналар яратиш жараёнида антропометрик талабларни яъни одам танасининг турли ҳолатлари (13.2-расм) бўйича ўлчамлари чегараларини, оёқ ва қўл панжалари ўлчамлари ва уларнинг бурилиш бурчаклари (13.3-расм) ва бошқаларни ҳисобга олиш зарур. 13.1-расм. эркак …

нинг сингари ҳайдовчилар, кассирлар ва бошқа мутахассис вакиллари ҳам ўзларига қулайлик яратишга ҳаракат қиладилар. чунки ноқулай позаларда ишлаш одамни чарчатиши, умуртқанинг қийшайиши, букриликка олиб келиши ва асаб касалликлари келтириб чиқарувчи бошқа тана деформацияларини юзага келтириши мумкин. физиологик ва эстетик талаблар. саноат жиҳозларини (дастгоҳ, машина, инструмент ва ҳ.к.) лойиҳалашда меҳнат жараёнида ишчи кучи сарфини ҳисобга олиш зарур. бу борада к.маркс шундай деган эди: «фойдали меҳнат ёки ишлаб чиқариш фаолиятининг алоҳида кўринишлари қанчалик турли-туман бўлмасин, физиологик томондан бу одам организмининг функцияларидир ва ҳар бир шундай функция ўзининг мазмун ва шаклидан қатъий назар инсон мияси, рухияти, мускуллари, хис этиш органларининг сарфланишидир». меҳнат жараёнида одамда кўриш – мия аппарати фаолияти ортади, мотор сфераси активлашади, натижада у чарчайди. чарчашдан диққатнинг йўқолиши келиб чиқади. диққат пасайиши ҳаракатлар аниқлиги ва координациясини бўзади, ишда деффектлар хосил бўлиб меҳнат унумдорлиги пасаяди. шунинг учун инсон меҳнат қилиши учун қулай ва шинам муҳит яратиш, техниканинг ҳар томонлама одамга мослаштирилиши, айниқса ишлаб …

нг функционал имкониятлари, бера оладиган қувватини, одам танаси массасининг тақсимланиши, ички органлар анатомиясини, уларнинг одам позасига қараб функцияланиш хусусиятлари ва ҳ.к. одамнинг атропометрик ўлчамларини физиологик имкониятлари билан боғланган ҳолда унинг меҳнат жараёнида баъзи ҳаракат комплекслари принципларини таҳкидлаб ўтамиз. масалан, ҳаракатлар оддий ва ритмик бўлиши лозим. ҳар бир ҳаракат кейинги ҳаракатни бошлашга қулай ҳолатда тугаши лозим; аввалги ва кейинги ҳаракатлар равон уланиб кетиши лозим; қўлларнинг ўзлуксиз эгри чизиқли ҳаракатлари ҳаракат йўналиши илкис ўзгарадиган алоҳида ҳаракатга қараганда тезроқ бажарилади; айланма ҳаракатлар илгариланма ҳаракатлардан тезроқ; қўлларнинг горизонтал ҳаракатлари вертикал ҳаракатлардан тезроқ ва аниқроқ. қўлларнинг динамик иши тик турган ҳолатда координатлашганроқ бўлади, лекин технология имкон берадиган ҳолларда, аниқ ҳаракатларни ўтирган ҳолатда бажариш аниқроқ ва афзалроқ саналади. бир қўл билан бажариладиган ҳаракатлар 600 бурчак остида энг аниқ ва тез бажарилади, икки қўл билан бажариладиган ҳаракатлар эса 300 бурчак остида яхши бажарилади (13.3-расмга қаранг). оптимал зона чегараларида бажариладиган ҳаракатлар одамни озроқ чарчатади, яъни ишчи бўшлиқдаги ишчининг …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "эргономиканинг асосий тушунчалари"

1540973098_72802.docx эргономиканинг асосий тушунчалари режа: 1. эргономика. умумий тушунчалар 2. машиналар яратишдаги асосий эргономик талаблар 3. физиологик ва эстетик талаблар 4. соматография эргономика. умумий тушунчалар эргономика деб аталувчи илмий йўналиш техника фанлари, психология, физиология, гигиена, анатомия, биомеханика, антропология, биофизика ва бошқа фанлар ўртасида юзага келган йўналишдир. эргономика комплекс фан бўлиб, у меҳнат қуролларига, иш жойига ва ишлаб чиқариш хоналарига қўйиладиган физиологик, гигиеник талаблар билан боғлиқ. эргономика грекча сўз бўлиб ergъn – иш, nъmъs – қонун маҳносини билдиради. бу ибора 1949 йилда англияда тадбиқ этилиб кенг қўлланишга эга бўлган. эргономика – бу меҳнат қуроли ва шароитининг инсонга мослаштирилиши ҳақидаги фандир. бу фан инсон...

Формат DOCX, 161,7 КБ. Чтобы скачать "эргономиканинг асосий тушунчалари", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: эргономиканинг асосий тушунчала… DOCX Бесплатная загрузка Telegram