totemistik diniy e’tiqodlarning insoniyat tarixida tutgan o‘rni

DOC 47.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1547311676_73810.doc totemistik diniy e’tiqodlarning insoniyat tarixida tutgan o‘rni reja: 1. totemistik diniy e’tiqodlarning insoniyat tarixida tutgan o‘rni 2. gopatshox - borliq yaratilishi hamda o‘simlik va chorvaning mo‘l-ko‘lchilik totemi, 3. inson-xayvon timsollari turli e’tiqod tushunchalarini 4. ofiolatriya (qadimgi yunoncha ofis - ilon va atreia-sig‘inish)-ilongasig‘inish e’tiqodi totemistik diniy e’tiqodlarning insoniyat tarixida tutgan o‘rni shimoliy amerika qabilalarida har bir urug‘ o‘z nomini ajdodi deb bilgan muayyan hayvon, o‘simlik yoki narsa nomidan olib, bir urug‘ ichida o‘zaro turmush qurish man etilgan. mazkur odat "ototem" deb nomlangani asosida yevropalik olimlar urug‘ning o‘z ajdodlariga binoan bo‘linish tizimini ilm-fanga “totemizm" atamasi bilan kiritadi. bir urug‘ ichidagi qondosh-qarindoshlar, o‘zida odam va urug‘ totemi muayyan hayvon yoki o‘simlikning xosiyatlarini mujassamlashtirgan bir ajdoddan kelib chiqqaniga ishonishgan. ya’ni ular o‘zlarini yarim inson-yarimhayvon yoki yariminson-yarimo‘simlik deb hisoblaganlar. bunday tasavvurlarga binoan, har bir urug‘ o‘z totemining nomini olgan va unga sig‘ingan. hozirgi davr olimlarining fikricha, animizm eng birinchi diniy e’tiqod bo‘lmagan, chunki ibtidoiy …

a ishlatishgan. ammo insonning xayvonga va aksincha, xayvonning insonga aylanishiga ishonch paydo bo‘lgach, totemni iste’mol etish man etiladi va "tabu" man etilgan narsa tushunchasi yuzaga keladi. tabu uy daxlsizligi va o‘zga narsalarning ximoya ostida ekanligini bildirgan. tabuni buzish muqarrar o‘lim jazosiga keltirgan. shu tariqa, ibtidoiy qoida-tartibot vujudga kela boshlab, pirovardida, bunday xolat insoniyatni ilk davlatchilik tamoyillariga olib kelgan, desak xam bo‘ladi. zamonlar o‘tishi bilan totem tushunchasidan muayyan soxa iloxlariga diniy e’tiqod kelib chiqadi. masalan, qadimgi misrda farovonlik iloxi xo‘kiz siymosida tasvirlangan, ov iloxi - lochin siymosida, osmon iloxasi - sigir yoki shoxli ayol siymosida, suv iloxi -- timsox yoki timsox boshli odam sifatida gavdalangan. hozirgacha qadimgi misrning o‘sha paytlarda muqaddas sanalgan mushuk, shoqol va qirg‘iy mumiyalari saqlanib qolgan. qadimgi hindistonda xam shunday e’tiqodlar saqlanib, sigirga tegmaslik tabusi - shulardan biri xisoblanadi. shuningdek, xonumon - ilox-maymunga atalgan ibodatxonalar va butlar xam mavjud bo‘lgan. yevropada «ayiqq e’tiqodi» muomalada bo‘lgan, deyishadi, chunki g‘orlarda …

adimgi idishlarning dastalarida esa, sher tasvirlari bor. eramizdan oldingi iii asrga mansub idish bo‘lagida yo‘lbars va jayron tasvirlangan. bularning xammasi, o‘lkamizda totemizm rivojlanganidan dalolat beradi.mazkur jarayonni barcha xalqlar boshidan kechirib, y. rapoportning ta’rifiga ko‘ra, massagetlar totemizmiga ikkita tasavvur xos bo‘lgan: 1) bola tug‘ilishi ayol badaniga totem kirishi bilan tushuntiriladi; 2) o‘lim esa, totem xayvonga aylanish, ya’ni asliga qaytish, deb xisoblanadi. extimol, shuning uchun ham, xorazmning qadim hukmronlarini qabila totemi xisoblangan buqa -terisiga o‘rab ko‘mishgan. ttotem deganda, qabila-urug‘ning ajdod asoskori nazarda tutilib, shu bilan birga, totem dunyoning yaratilishi, iloxiy amrva panoxning vakili xam bo‘lgani, ko‘pinchalik unutiladi. biz totem hayvonlarning shu xususiyatlarini taxlil etishga xarakat qilamiz. gopatshox - borliq yaratilishi hamda o‘simlik va chorvaning mo‘l-ko‘lchilik totemi, drvaspa — anaxita va izida ilohalarining "ajdodi", avestoning eng qadimti qismlari eronda emas, xorazm va so‘g‘d territoriyasida vujudga kelgan, so‘g‘d mintaqasi "no-eron", ya’ni "turon", amudaryo ilohining nomi - inson-xayvon timsollari turli e’tiqod tushunchalarini o‘zida birlashtirib, qurama …

ekan. mazkur totem tasviri eramizdan oldingi mingyilliklardayoq o‘lkamizda sobit ramzga aylanib, xorazmning shovot tumanidagi eramizdan oldingi v asrga oid shaxristondan uning xaykalchasi topilgan. samarqandning talli-barzu maskanidan topilgan katta idish sinig‘idagi buqa tanali va soqolli boshli inson tasvirini esa, k. trever gopatshoh - shoh-cho‘pon, deb nomlaydi va bu atama fanga kiradi. dunyoning yaratilishi bilan bog‘liq mazkur totem e’tiqodi o‘lkamizda keng tarqalib, siymosi turli joylarda aks etgan. masalan, o‘zbekiston tarix muzeyida saqlanuvchi eramizdan oldingi u-1u asrlarga mansub bo‘lgan tosh muhrda gopatshoxning tasviri mavjud. avesto barcha borliq ibtidosi sifatida ilk buqani va uning egizagi gayomart - ilk odamni ataydi. zardushtiylik gimnlarida mazkur ilk buqa va odam borliq negizida joylashib, axriman yomonligi natijasida o‘lganidan keyin, buqa badanidan 55 tur don, 12 tur shifobaxsh o‘simliklar o‘sib chiqib, o‘z nasl urug‘idan esa, buqa va sigir paydo bo‘lib, ulardan 272 tur foydali xayvonlar dunyoga keladp. gayomart badanidan esa turli temirlar vujudga kelib, nasl urug‘idan ilk erkak va …

avumard (kayumars) bilan bog‘liq bo‘lib, uning xamroxi esa, avestoda nomlangan muqaddas daytiya (amudaryo) daryosining qirg‘og‘ida yashagan. shu bilan birga, borliq yaratilishining totem ramzlari boshqa mavjudotlar bilan xam bog‘liq bo‘lgan. bunga misol xorazmning eramizdan oldingi asrlarga mansub sopol suvdonlari va ritonlaridagi ot tanali, burgut boshli, qanotli grifon tasvirlari. shulardan biri, qo‘yqirilgan qal’asidan topilgan iv asrga mansub suvdondagi tasvirlar dunyo yaratilishi xaqidagi eng qadimgi totemistik diniy tasavvurlarni ifodalaydi. yunon muarrixlarining ma’lumotlariga ko‘ra, axamoniy shoxlar tillani baktriya va hindistondan olganiga asoslanib, l. albaum, grifon va boshqa tasvirlar tilla buyumlar bilan eronga kirib borgan va u yerda o‘zlashtirilgan, deb xulosa qiladi. baqtriya tillasi persepolda saqlangani tufayli, grifonlarning u yerdagi tasviri baqtriyani zabt etish va tillani qo‘riqlash mavzuini namoyish etgan. xorazmning eramizdan oldingi iv asriga mansub qal’aliqir ibodatxonasidan xam grifon xaykalchasi topilgan bo‘lib, keyinchalik, grifon ijobiy xayvon tusini olib. odamlarga yordam bergani afsonalardan budda diniga singib o‘tadi. masalan, termiz fayoztepasidagi budda ibodatxonasidan topilgan lavxdagi grifon …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "totemistik diniy e’tiqodlarning insoniyat tarixida tutgan o‘rni"

1547311676_73810.doc totemistik diniy e’tiqodlarning insoniyat tarixida tutgan o‘rni reja: 1. totemistik diniy e’tiqodlarning insoniyat tarixida tutgan o‘rni 2. gopatshox - borliq yaratilishi hamda o‘simlik va chorvaning mo‘l-ko‘lchilik totemi, 3. inson-xayvon timsollari turli e’tiqod tushunchalarini 4. ofiolatriya (qadimgi yunoncha ofis - ilon va atreia-sig‘inish)-ilongasig‘inish e’tiqodi totemistik diniy e’tiqodlarning insoniyat tarixida tutgan o‘rni shimoliy amerika qabilalarida har bir urug‘ o‘z nomini ajdodi deb bilgan muayyan hayvon, o‘simlik yoki narsa nomidan olib, bir urug‘ ichida o‘zaro turmush qurish man etilgan. mazkur odat "ototem" deb nomlangani asosida yevropalik olimlar urug‘ning o‘z ajdodlariga binoan bo‘linish tizimini ilm-fanga “totemizm" atamasi bilan kiritadi. bir urug...

DOC format, 47.5 KB. To download "totemistik diniy e’tiqodlarning insoniyat tarixida tutgan o‘rni", click the Telegram button on the left.

Tags: totemistik diniy e’tiqodlarning… DOC Free download Telegram