insoniyat tarixida ibtidoiy diniy e’tiqodlarning o‘ziga xos tarixiy ahamiyati

DOC 50,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1547311353_73806.doc insoniyat tarixida ibtidoiy diniy e’tiqodlarning o‘ziga xos tarixiy ahamiyati reja: 1. dualizm insoniyatning ilk diniy e’tiqodlaridan biri. 2. yozma manbalar va arxeologik topilmalar 3. dualizm yorqin namoyon bo‘lgan mavzulardan yana biri - borlliq yaratilishida egizaklar roli haqidagi qadimiy tasavvurlardir 4. xorazmda odamlar va it suyaklari birgalikda solingan ossuariylar topilgani totemga e’tiqod dualizm insoniyatning ilk diniy e’tiqodlaridan biri. dualizm insonning eng ilk diniy e’tiqodlaridan, eramizdan oldingn iv - i asrlarda xorazm qudratli va rivojlangan davlatga aylanadi, ilohlar dunyosi ham yaxshilar va yomonlarga bo‘linadi. borliq yaratilishida egizaklar roli bo‘ri e’tiqodi, og‘zi pastga qaratib ko‘milgan ko‘zalar yo‘ldosh bola bilan tenglashtirilgan bir nechta egizak tuqqan ayolni "jannati" deyishgan, dualizm avestoda eng mukammal shakl va mazmunga erishadi. "tura" nomini olgan sak va massaget qabilalari, zardushtiylik dualizmi yahudiy va nasroniy dinlarining shakllanishiga ham ta’sir o‘tkazgan. tafakkurining ibtidoiy shakllanish pallasida barcha xalqlar dunyoni dualizm asosida anglash bosqichidan o‘tadi. dualizm insonning eng ilk diniy e’tiqodlauidan bo‘lib, avvaliga, …

zlashtirgani ustida emas balki insoniyat ongining tarixiy-tipologik mos kelishi haqida ketmoqda ya’ni o‘lkamizda dualizm g‘oyalari yuzaga kelishi va ularning namoyon bo‘lish tarixini o‘zga xalqlar va dinlar amaliyotiqdan ham qiyosiy taqqoslash yordamida ko‘z oldimizga keltirishimiz mumkin. masalan rigveda diniy asarining x-mandalasidagi bir necha o‘n satrida koinot va borliq yaratilishi, xudolar panteoni va vaqtning davriy ravishda qaytarilishi haqida fikr-mulohazalar keltirilgan. ularga binoan har yilning boshida koinot ibtidoiy tartibsizlik holatiga tushib, yaratuvchanlik jarayoni qaytarilarkan. shu asosda rigvedaning eng qadimgi koinotbop mazmuni yangi yil marosimiga bag‘ishlangan gimnlar to‘plamidan tarkib topib, oliy indra ilohning yovuzlik devi bilan kurashib, tartib o‘rnatishi va olov ilohi agniga bag‘ishlangan gimnlarda qish qorong‘iligidan so‘ng quyosh nurlari qaytishi tarannum etiladi. koinot, yil davriyligiga ko‘ra, tartibsiz holatga kelganida yaratuvchanlik jarayonining sodir bo‘lishi bilan ilohlar inson hayotidagi vazifalariga binoan sohlarga taqsimlanishi zid kelmaydi, deb hsoblaydi olimlar va turli xalqarning diniy e’tiqdlaridan misol keltirishadi. odatda bu matnlarda yorug‘lik kuchlari yovuzlik-qrong‘ilik-tartibsizlik kuchlarini ifodalovchi dev-maxluqot ustidan …

sh, yomg‘ir) va ayol ibtidosi (yer, oy)ning dual, ya’ni ikki tomonlama asosidir. avvaliga, ozuqani terish bilan asosan ayollar shug‘ullanganida, ayol ramzlari ustuvor bo‘lib, hosildorlik ilohalarining but-haykalchalari keng tarqalgan. biroq yerga ishlov berish usullari (omoch ishlatish, quritish ishlari va irrigatsiya kanallari o‘tkazishning) paydo bo‘lishi bilan qishloq xo‘jaligi va hayvonlarni xonakilashtirish kabi xatarli ishlar erkaklar zimmasiga o‘tadi. shu paytdan boshlab, erkaklarning yetakchi roli kuchayib, quyosh va samoviy sayyoralar ilohlari hamda ularning ramziy belgilarm birlamchi o‘ringa chiqadi. shu bilan birga, inson va jamoa hayotida diniy e’tiqodlar va marosimqlar roli oshib, ilohlarning yerdagi vakili – din peshvolarining odamlar orasidagi maqomi va obro‘si ortib boradi. yozma manbalar va arxeologik topilmalar asosida biz o‘zbekistonda qadimda yashagan sak va massaget qabilalarida ham ikki ibtido e’tiqodi mavjud bo‘lganini, ya’ni quyosh va suv, yoki olov va suvga topinishni belgilashimiz mumkin. strabonning aytishicha, massagetlar quyoshni xudo deb, unga otlarni qurbonlik keltirgan. qator olimlarning fikricha xorazmning qadimgi nomi xvayrizem» •- «quyoshli …

150-200 uydan iborat ikkita mahalla joylashib, uylarning g‘ishtlarida qabila urug‘ini bildiruvchi muayyan tamg‘alar osilgani diqqatga sazovor, ya’ni bir qabilaga mansub ikkita urug‘ ayricha yashagan. xuddi shunday, turli tamg‘ali g‘ishtlar, samarqandda ham topilgan. jamoaning bunday dual bo‘linishi, olimlarning fikricha, diniy e’tiqodlarda ham aksini topadi: ruhlar va keyinchalik, ilohlar dunyosi ham shu tarzda ikki guruhga, ya’ni yaxshilar va yomonlarga bo‘linadi. masalan, mo‘g‘ul qabilalarining ibtidoiy tasavvurlariga ko‘ra, osmon ikkiga bo‘linib, ulardagi xudolar bir-biriga qarshi turgan: jami 99 tangrining g‘arbda joylashgan 55 nafari insonlarga yaxshilik keltirgan, shardagi 44 tasi esa turli yomonliklar manbai bo‘lgan. kunduzgi g‘arbiy tangrilar oppoq va nurafshon bo‘lib, "oq osmonlar" deb atalgan. sharqiylari esa qorong‘ilik, zulmat, sovuqlik va o‘limni ifodalab, "qora osmonlar" deyilgan. ularga atab tunda qora qo‘tl qurbonlik keltirilgan. umuman olganda, dualizm ta’limotida rang muhim rol o‘ynaganiga buxoro yonidagi buxorxudotlarning yozgi qarorgohi varaxshaning qizil va sharqiy zallaridagi tasvirlarda bir-biridan farq qiluvchi turli ranglar ishlatilgani misol bo‘la oladi. fikrimizcha, ular turli …

si egizaklar mavzuiga bog‘lanadi. sayan-oltoy turkiy qabilalarida ham dunyo yaratilishi haqida saqlanib kelayotgan eng qadimgi asotirlardan biriga binoan jahon okeanida suzuvchi ikkita egizak o‘rdak yer va tog‘larni yaratadi. ulardan biri yuqori dunyo, ikkinchisi esa, quyi dunyo hukmroni bo‘lib, ak ene (oq ona) amriga binoan, olamni yaratadi. zardushtiylikda xam xudo va odamlar orasida vositachilikni karshiptar degan suv qushi o‘tagan. suvda suzuvchi qush tasviri o‘lkamizda ko‘plab ashyolarda o‘z aksini topgani aynan shu mavzuga bog‘liq bo‘lib, surxondaryoda islom kelganidan keyinchalik ham, xii asrgacha saqlanib kelgani ayon. o‘lkamizda bir boshli va ikki tanali dev tasvirlari qadimdan ma’lum bo‘lib, namunasi samarqand muzeyida saqlanuvchi bronza taglamasida aks etgan hamda yana bir misol - termizshohlar saroyining ganchkori peshtoqidagi tasvir. bu mavjudotlarning egizaklar mavzuiga ham aloqasi bo‘lishi mumkin: bosh-lari va tanalari o‘zaro birikib ketgan siam egizaklarini eslash kifoya. o‘lkamizda afsunkor anqo qushining ham ikkita boshi bo‘lgan. xorazmning uygarak obidasida ikki boshli ot haykalchasi topilib, bu mavzu o‘zbeklar folklorida …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "insoniyat tarixida ibtidoiy diniy e’tiqodlarning o‘ziga xos tarixiy ahamiyati"

1547311353_73806.doc insoniyat tarixida ibtidoiy diniy e’tiqodlarning o‘ziga xos tarixiy ahamiyati reja: 1. dualizm insoniyatning ilk diniy e’tiqodlaridan biri. 2. yozma manbalar va arxeologik topilmalar 3. dualizm yorqin namoyon bo‘lgan mavzulardan yana biri - borlliq yaratilishida egizaklar roli haqidagi qadimiy tasavvurlardir 4. xorazmda odamlar va it suyaklari birgalikda solingan ossuariylar topilgani totemga e’tiqod dualizm insoniyatning ilk diniy e’tiqodlaridan biri. dualizm insonning eng ilk diniy e’tiqodlaridan, eramizdan oldingn iv - i asrlarda xorazm qudratli va rivojlangan davlatga aylanadi, ilohlar dunyosi ham yaxshilar va yomonlarga bo‘linadi. borliq yaratilishida egizaklar roli bo‘ri e’tiqodi, og‘zi pastga qaratib ko‘milgan ko‘zalar yo‘ldosh bola bilan tenglashtirilgan bir ne...

Формат DOC, 50,0 КБ. Чтобы скачать "insoniyat tarixida ibtidoiy diniy e’tiqodlarning o‘ziga xos tarixiy ahamiyati", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: insoniyat tarixida ibtidoiy din… DOC Бесплатная загрузка Telegram