animistik diniy e’tiqodlarning paydo bo‘lishi va uning ilmiy ahamiyati

DOC 48,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1547311037_73804.doc animistik diniy e’tiqodlarning paydo bo‘lishi va uning ilmiy ahamiyati reja: 1. hayot va o‘lim orasidagi farq, diniy e’tiqodlar tarixi animizm 2. g‘arb olimlarining fikricha, animizm nazariyasi ikkiga bo‘linadi. 3. xalq orasidagi mavjud shunga o‘xshash urf-odatlar qadimgi diniy e’tiqodlar hayot va o‘lim orasidagi farq, diniy e’tiqodlar tarixi animizm — "ruhlarga ishonch"dan kelib chiqadi, "barsman" majnuntol shoxlaridan tarkib topgan, nafas-ruh, ikkita ruh-jon, o‘tganlar ruhlariga atama "uy", ruhning qush siymosida tasavvur etilganligi, ajdodlar ruhlari -fravashilar, quyoshga intiluvchi ruh, ossuariydagi tasvirlar, fravashilar tiriklar uyiga keladi, ajdodlarni xotirlash marosimi, navro‘z — "umid kuni", bayramlar dunyoviy va diniy bo‘ladi, olamdan o‘tgan usta-pirlar, urf irimi, ajina-devlarga ishonch, o‘lim ajinasi nasuni xaydash, «ijobiy» va salbiy devlar, zaxxok, jin-farishta ajina-dev atamalarining o‘giruvchanligi, animizm e’titsodi qadimiy boshlang‘ich falsafaga zamin yaratadi va rivojlangan jahon dinlari matnida ham o‘z o‘rniga ega. dualizm ko‘rinishlaridan biri bo‘lgan hayot va o‘lim orasidagi farq ibtidoiy insonni juda qiziqtirib va, ayni paytda, qo‘rqitib kelgan va shu …

y afsonalar va diniy e’tiqodlarni tahlil etgan mashhur ingliz olimi 3. taylor insonning mazkur ishonchini o‘rganib, birinchi bo‘lib ilmga «ibtidoiy animizm» (lotincha «anima» -qalb va «animus» - ruh) tushunchasini kiritadi. uning ta’biricha, animizm - ruhiy mavjudotlarga ishonch bo‘lib, birlamchi diniy e’tiqodni bildirgan olim din kelib chiqishining animistik nazariyasini dalillar bilan asoslab, animizmning o‘zga ibtidoiy e’tiqodlar - fetishizm va totemizm bilan uzviy aloqasini ko‘rsatib beradi. g‘arb olimlarining fikricha, animizm nazariyasi ikkiga bo‘linadi. birinchisi - tirik mavjudotlar ruxga ega va u egasining vafotidan so‘ng xam yo‘qolib ketmaydi. ikkinchisi - tabiat-koinot ruxlari va qudratli xudolar mavjudotlarni boshqaradi. umuman olganda, bu ruxlarning inson xayot-mamotini boshqarishiga bo‘lgan ishonchdan ularga xush yoqish, xadya-qurbonlik keltirib, o‘zlariga nisbatan moyillik va ko‘makka erishish niyati paydo bo‘lganligi tabiiydir. bunday yondashuv natijasida e. taylor to‘g‘ri xulosa chiqaradi: "... natijada, animizm xukmron iloxlar va ularga tobe ruxlar, inson ruxi va kelajak xayotga ishonch-e’tiqodlarni o‘z ichiga qamrab oladi. vaqt o‘tishi bilan, bu e’tiqodlar, …

so‘z bilan aytganda animizm eng qadimgi diniy e’tiqodlardan biri bo‘lib, ruhlar mavjudligiga ishonch. tabiatda bor jamiki narsalar (osmon va yer, quyosh va oy, yomg‘ir, momaqaldiroq, shamol, tog‘, daryo, o‘rmon, xayvon, o‘simlik, tosh, daraxt va xokazolar)da ong va faoliyat yuritish qobiliyata borligi xamda ularda g‘ayritabiiy qudrat borligiga ishonchni bildirgan. shu asosda, ularga qurbonlik keltirish, sig‘inish va marosimlar o‘tkazish lozim, deb hisoblashgan. hattoki, turli metallarning urilganda tovush chiqarishini, unda yashovchi ruhning ovozi, deb hisoblashgan. tunisda sarchashma bo‘yida dumaloq toshlardan konus terilgan bo‘lib, ichida suyak bo‘laklari va turli ashyolar topilgan. arxeologning taxminicha, bu - sarchashma ruxiga xadya. ruxlarning boshqa tana yoki ashyolarga o‘tish qobiliyatiga ishonch osiyoda keng tarqalib, ravvinlar falsafasiga binoan, 2100 ta o‘simlikning osmonda o‘z ximoyachi-qo‘riqchisi mavjud bo‘lgan. o‘simliklarda xam rux borligiga bo‘lgan ishonch janubi-sharqiy osiyoda buddizm ta’siri ostida yo‘qolib ketgan. buddizm risoqlalarida aytilishicha, qadimiy odamlar daraxtlarning joni bor, deb ularni kesishmagan, aslida esa, ulardan foydalanish mumkin. o‘rta osiyoda xam daraxtlar va …

xt va butalarni sindirish yoki yoqish jazolanishga loyiq gunox xisoblangan. samarqandda ularni faqat diniy e’tiod uylarini qurishga ishlatish mumkin deb, xonadonga faqat muqaddas ashyo sifatida ship tagiga osilgan. laylak in qurgan daraxt muqaddas sanalgan, chunki u qurbaqa va ilonlarni yo‘q qilgan; bu esa zardushtiylikda savob sanalgan. qora qarg‘alar in qurgan daraxt bexosiyat deyilgan. buxoroda ikki daraxt-ustun orasidan o‘tish yordamida dushmanlarning yomon niyatini qaytarish mumkinligiga ishonishgan. o‘lkamizning sopollitepasida eramizdan oldin qabrga tol shoxchalari to‘shalgan, zardushtiylik marosimlaridagi "barsman" esa, majnuntol shoxlaridan tarkib topgan. gerodot ma’lumotlariga ko‘ra, o‘lkamizda tol xipchinlarida fol ochishgan va aynan ular diniy marosimlarda ishlatilgan.115: 203 buxoroda tolning xavoni tozalash fazilatiga ishonishgan va tagida choyxonalar qurishgan. samarqand, so‘x, surxondaryo va buxoroda tol tagida uxlash shifobaxsh va savob xisoblangan. ayni paytda, ayrim joylarda daraxt soyasida uxlash noxush sanalgan, chunki ruxlar soya bilan uyg‘unlashgan. so‘xda toldan ship yasashgan va ketmon dastasini xam, qo‘li yengil bo‘lsin", deb toldan tayyorlashgan, surxondaryoda esa, birinchi baxorgi …

rida ekib, uyga yaqinroq joyda esa mevali daraxtlar ekishgan va qo‘shni qirg‘izlar daraxtlarni pala-partish ekishganiga xayron bo‘lishgan. ko‘p umr ko‘rgan daraxtlar, jumladan, tol shoxlariga lattachalar taqishgan, "arvoxlarning ruxi shod bo‘lsin", deb. tagiga esa, ekkanning ruxiga atab pilta yoqishgan. pilta bug‘doy boshoqlari va lattaga o‘ralib, kunjut yoki zig‘ir moyiga botirilgan. so‘xda bu ikki yog‘ turi "ins-jins, ajinalarni xaydovchi va balo qaytaruvchi" deb xisoblangan va ularning urug‘larini tumor sifatida taqishgan. motam marosimlaridagi taomlar xam zig‘ir yorda tayyorlangan. ammo qari daraxt quriy boshlab, unda kavak xosil bo‘lsa, xuddi vayrona xarobalar singari "devu ajinalar makoni", deb xisoblangan. surxondaryoda shoxlari chirigan tolni mozorda xam olib tashlash mumkin bo‘lgan, ammo oldiniga qurbonlik keltirib, tilovat qilish lozim bo‘lgan. samarqand va zarafshonda chaqaloqning birinchi olingan sochini tol tagiga ko‘mishgan. kelin-kuyov birinchi marta birgalikda xo‘plagan piyola suvini yoshlar bolajon bo‘lsin, deb tolga sepishgan. samarqand tabiblari tol shoxlari yordamida kasallarga suyuqlik purkagan. xorazm va samarqandda devu ajinalarni qochirish uchun folbinlar …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "animistik diniy e’tiqodlarning paydo bo‘lishi va uning ilmiy ahamiyati"

1547311037_73804.doc animistik diniy e’tiqodlarning paydo bo‘lishi va uning ilmiy ahamiyati reja: 1. hayot va o‘lim orasidagi farq, diniy e’tiqodlar tarixi animizm 2. g‘arb olimlarining fikricha, animizm nazariyasi ikkiga bo‘linadi. 3. xalq orasidagi mavjud shunga o‘xshash urf-odatlar qadimgi diniy e’tiqodlar hayot va o‘lim orasidagi farq, diniy e’tiqodlar tarixi animizm — "ruhlarga ishonch"dan kelib chiqadi, "barsman" majnuntol shoxlaridan tarkib topgan, nafas-ruh, ikkita ruh-jon, o‘tganlar ruhlariga atama "uy", ruhning qush siymosida tasavvur etilganligi, ajdodlar ruhlari -fravashilar, quyoshga intiluvchi ruh, ossuariydagi tasvirlar, fravashilar tiriklar uyiga keladi, ajdodlarni xotirlash marosimi, navro‘z — "umid kuni", bayramlar dunyoviy va diniy bo‘ladi, olamdan o‘tgan usta-pirlar, ur...

Формат DOC, 48,5 КБ. Чтобы скачать "animistik diniy e’tiqodlarning paydo bo‘lishi va uning ilmiy ahamiyati", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: animistik diniy e’tiqodlarning … DOC Бесплатная загрузка Telegram