jadidchilik va jadidlarning ilm-ma'rifat yo'lidagi harakatlari

DOCX 27.9 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1493360685_68125.docx jadidchilik va jadidlarning ilm-ma'rifat yo'lidagi harakatlari reja: 1. jadidchilik harakatining mazmuni, mohiyati va uning xalq ma'naviyatini oshirishdagi roli. 1. jadidchilik oqimi namoyandalarining faoliyati, ilmiy-ma'rifiy qarashlari va taqdiri. avvalo, shuni ta'kidlash joizki, ma'rifatparvarlik maf-kurasi, bir tomondan, kapitalistik munosabatlarning o'rta osiyoga kirib kelishi natijasida yuz bera boshlagan ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy o'zgarishlarni o'zida aks ettirsa, ikkinchi tomondan, uni rivojlantirdi, ma'naviy mazmunini boyitib bordi. uning oldida turgan vazifa feodal qoloqlikdan chiqish, o'lkaning ilg'or taraqqiyoti uchun choralar topishdan ibo-rat bo'lsa-da, hayot taqozosi bilan qo'yilgan masalalar va ularni hal qilish choralari turli bosqichda turlicha bo'l-ganligini bilib olish mumkin: 1. ma'rifatparvarlikning ilk namoyandalari: ahmad do-nish (1827-1897) (buxoro xonligini rossiya bilan taqqos-laydi). berdimurod berdax (1827-1900) (xiva xonligi ha-qida yozadi), sattorxon (1830-1902) (turkiston haqida yo-zadi), furqat (1858-1909) (ma'rifatparvarlikka doir she'rlar bitadi). 1. ma'rifatparvarlik harakatining demokratik namoyandalari: muqimiy (1850-1903), zavqiy (1853-1921), anbar otin (1870-1914), hamza hakimzoda niyoziy (1889-1929) lardir. 1. jadidchilik harakati namoyandalari: mahmudxo'ja behbudiy (1875-1919), munavvarqori abdurashidxonov (1878-1931), …

to'ntarish yo'li bilan emas, islo-hotlar yo'li bilan rivojlantirishni o'zining asosiy vazifasi deb belgiladi. jadidlar turkiston hududida uzoq davr mobaynida yuz bergan ijtimoiy-madaniy inqirozga barham berishga harakat qilganlar. shu maqsadda san'at, din, matbuot, maorif, adabiyot sohalarida islohot o'tkazish g'oyalarini ilgari surganlar. ular axloq-odob, e'tiqod, adliya, sog'liqni saqlash muammolarini qayta ko'rib chiqish, ijtimoiy-ma'naviy hayotning barcha sohalarini shakllantirishni maqsad qilib olgan edilar. istilo qilingandan so'ng ta'lim-tarbiya sohasidagi tanazzul yanada chuqurlashdi. endilikda turkistondagi maktab va madrasalar maxsus yollangan ba'zi bir ayg'oqchilar tomonidan taftish qilinib, ularning faoliyati noto'g'ri talqin etilar, ta'hm maskanlarida turli bid'atlar rasm qihnardi. vaqf mulklarini qisqartirish yo'li bilan bir qancha madrasalar yopib qo'yildi. umuman, chor hukumati ma'muriyati o'lkadagi eski maktab va madrasalarga nisbatan turli xil kurash usullarini qo'llay boshladi. 1890-yildan boshlab idoraviy yo'l bilan nazorat qilib turish uchun maxsus inspektor (muboshir) lavozimi joriy etildi. 1896-yildan boshlab maktab va madrasalar shahar va uyezd hokimlari orqali nazorat qilinadigan bo'ldi. ta'kidlanganidek, bu davrda turkiston maktab …

hunday 14 ta maktab ochildi. har bir rus-tuzem maktabiga «faxriy mutavalli» tayin-langan bo'lib, u maktab joylashgan shahar va qishloqda yashaydigan boylardan bo'lar edi. 1891-yilning 1-yanvariga kelib, rus-tuzem maktablarining soni 89 taga yetadi. rus-tuzem maktablaridagi o'qish 4 yil edi. o'quvchilar ras tili, matematika, kasb, ras qonunlari va shariatni o'rganardi. biroq chor rossiyasining o'lkada rus-tuzem maktablari ochib, ras-tilini o'rgatishga bo'lgan sa'y-harakatlari orama-viylik kasb etmadi. 1917-yilning may oyida o'z davrining mashhur pedagogi f. yegorov turkiston maorifming ahvoli to'g'risida shunday xulosaga kelgan edi: 1. rus-tuzem maktablari tashkil etilishidan ko'zlangan maqsadga erisha olmadi. normal aqliy rivojlanishni bera olmadi, ras tilini to'g'ri o'rgata olmadi, musulmon diniy ta'hmoti asoslarini ongli tushunishga xalaqit qila olmadi. 1. boshqa nohukumat maktablarning mavjudligi tuzem-chilarning keng ta'lim olishiga to'sqinlik qildi. shu boisdan 1917-yil 9-14-mayda toshkent shahrida bo'lib o'tgan o'lka o'qituvchilarining 1-qurultoyi kun tartibiga turkiston o'lkasi aholisi uchun muhim bo'lgan rus-tuzem maktablarini tahlil etish to'g'risida masala kiritildi. qurultoyning raisi qilib saylangan munawarqori abdura-shidxonov …

hiyot o'rgatiladi. jadidlar harakati tarixning porloq sahifalaridan biri bo'lgan. agar jadidlar faoliyatiga nazar solsak, ular naqa-dar vatanparvar, fidoyi, o'z g'oyalarini himoya qilish yo'lida hatto o'z hayotini qurbon qilishga ham tayyor mard insonlar ekanligini ko'ramiz. ular millatni ilm-ma'rifatli qilish yo'lida tolmas kurashchi bo'lganlar. bu yo'l yangi yo'l bo'lib, milliy ta'limni yuksak cho'qqilarga olib chi-qishga qaratilgan edi. jadidlarning ijtimoiy tarbiya ishlarida alohida oqim bo'lib shakllanishi qanday yuz berdi? jadidlar harakati ijtimoiy tarbiya ishlarida alohida oqim sifatida xx asr boshlarida qrim, kavkaz va markaziy osiyoda shakllandi. jadidlar o'z siyosiy dasturini taniqli qrim-tatar siyosiy arbobi ismoilbek g'aspirali (gasprinskiy) (1851-1914) dan oldilar. ismoilbek yuqori aslzodalar oilasidan chiqadi. qrimda musulmon diniy maktabida, moskva kadetlar korpusida harbiy ta'lim oladi. turkiya va fransiya (2 yil yashagan) bo'ylab sayohat qiladi. qrim yarim orolida yashagan ahohning 25 foizini tashkil qilgan qrim-tatarlari orasida turkiy til saqlanib qolishini yoqlagan. 20 yil «tarjimon» jurnahni nashr etadi. unda maktab va madrasalarda diniy bilimlarini, arab, …

didlar 1908-yilda buxoroda ro'znomalar nashr ettirdilar, yangi usul maktabi («maktabi usuli jadid») tashkil qildilar, bu maktablarda din asoslari bilan birga hisob, geografiya, tabiatshunoslik va boshqa dunyoviy fanlar o'qitilar edi. biroq har qanday islohiy harakatlarga tish-tirnoqlari bilan qarshi turgan jaholatparastlar ig'vosi bilan amirlik saltanati yangi uslub maktablarini yopadi. shundan so'ng 1909-yil 18-iyunda buxoro jadidlari «bolalar tarbiyasi» nomidagi yashirin jamiyat tuzdilar. bu maxfiy jamiyat kambag'al-yo'qsillar uchun maktablar ochdi, ularni bepul o'qitdi, omnia orasida gazeta, jurnal va kitoblar tarqatdi. shu harakatlari bilan mehnatkash xalq fikrini uyg'otishda katta hissa qo'shdi. «bolalar tarbiyasi» jamiyatidagi ma'rifatparvar jadidlar tashabbusi bilan 1912-yilda gazetalar nashr etildi. jadid maktablarini bitirgan o'nlab yoshlar ana shu jamiyat orqali musulmon sharqining istambul, anqara, qohira, makka shaharlariga o'qishga yuborildi. savol: jadidlar oktabr to'ntarishini qanday kutib oldilar va turkiston birligi uchun qanday kurashdilar? javob: shuni ta'kidlash joizki, 1917-yilgi oktabr to'ntarishidan keying! kunlardanoq sidqiy ajziy, mahmud-xo'ja behbudiy, abdurauf fitrat, munawarqori abdurashid-xonov, abdulla avloniy, tavallo, abdulla qodiriy …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "jadidchilik va jadidlarning ilm-ma'rifat yo'lidagi harakatlari"

1493360685_68125.docx jadidchilik va jadidlarning ilm-ma'rifat yo'lidagi harakatlari reja: 1. jadidchilik harakatining mazmuni, mohiyati va uning xalq ma'naviyatini oshirishdagi roli. 1. jadidchilik oqimi namoyandalarining faoliyati, ilmiy-ma'rifiy qarashlari va taqdiri. avvalo, shuni ta'kidlash joizki, ma'rifatparvarlik maf-kurasi, bir tomondan, kapitalistik munosabatlarning o'rta osiyoga kirib kelishi natijasida yuz bera boshlagan ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy o'zgarishlarni o'zida aks ettirsa, ikkinchi tomondan, uni rivojlantirdi, ma'naviy mazmunini boyitib bordi. uning oldida turgan vazifa feodal qoloqlikdan chiqish, o'lkaning ilg'or taraqqiyoti uchun choralar topishdan ibo-rat bo'lsa-da, hayot taqozosi bilan qo'yilgan masalalar va ularni hal qilish choralari turli bosqichda turlicha b...

DOCX format, 27.9 KB. To download "jadidchilik va jadidlarning ilm-ma'rifat yo'lidagi harakatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: jadidchilik va jadidlarning ilm… DOCX Free download Telegram