inersiya

PPTX 32 sahifa 2,9 MB Bepul yuklash

32 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 2,9 MB

Fayl turi PPTX

Sahifalar 32

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 32

prezentatsiya powerpoint qattiq jismning aylanma harakati inersiya inersiya – jismning tinch yoki toʻgʻri chiziqli tekis harakat holatini tashqi kuchlar ta’sir qilmaguncha saqlash xossasi. ya’ni har qanday jism oʻzining harakatini oʻzgartirishga “qarshilik” qiladi. masalan. 1) avtobus joyidan keskin qoʻzgʻalsa, yoʻlovchilarni orqaga siltab yuboradi, ya’ni yoʻlovchilar inersiya tufayli tinch holatini saqlaydi. 2) mashina keskin toʻxtatilsa, yoʻlovchilar oldinga intiladi, ya’ni inersiya boʻyicha ular harakatini saqlamoqchi boʻladi. 3) silliq sirtda dumalab ketayotgan koptok uzoq vaqt harakat qiladi, uni ishqalanish kuchi va havo qarshiligi toʻxtatadi. inersiya momenti inersiya momenti – bu aylanma harakatdagi inersiya oʻlchovi. u jismni aylanish oʻqi atrofida aylantirish qanchalik qiyinligini yoki aylanayotgan jismni qanchalik toʻxtatish qiyinligini koʻrsatadi. ma’nosiga koʻra – bu “massaning aylanma analogi”. matematik ifodasi: bu yerda – jism elementi massasi, ri – shu elementdan aylanish oʻqigacha masofa. jism (sistema)ning aylanish oʻqiga nisbatan inersiya momenti deb, sistema n ta moddiy nuqta massasini undan aylanish oʻqigacha boʻlgan masofa kvadratiga koʻpaytmalari yigʻindisiga teng …

2 / 32

qdori momentining saqlanish qonuni harakat miqdori momenti (hmm) vektor kattalik boʻlib, radius-vektorning jism impulsiga koʻpaytmasiga teng: bu yerda r – sanoq boshidan jismga oʻtkazilgan radius-vektor, v – jism tezligi, m – jism massasi, l – harakat miqdori momenti l- psevdovektor boʻlib, uning yoʻnalishi oʻng vint ilgarilanma harakat yoʻnalishi bilan dan ga qarab aylanganida mos tushadi. impuls momenti vektorining moduli quyidagiga teng: l=rpsin=mvrsin=pl bu yerda  − va vektorlari oʻrtasidagi burchak, l – 0 nuqtaga nisbatan p vektor yelkasi. masalan: impuls momenti jismning oʻq atrofida qanday “kuch” bilan aylanishini koʻrsatadi. l nimalarga bogʻliq? 1) aylanish oʻqigacha boʻlgan masofaga, 2) jism impulsiga, 3) r va p vektorlar orasidagi burchakka, ya’ni  ga bogʻliq. agar r va v parallel boʻlsa, u holda l=0 boʻladi. bu degani, shu oʻq atrofida aylanish yoʻq degani. nyuton ii qonunini ilgarilanma harakat uchun yozganda deb yozgan edik, endi shunga oʻxshatib aylanma harakat uchun yozamiz: bu yerda m – …

3 / 32

yoʻldosh (sputnik)larni boshqarishga kerak (maxoviklar reaksiyasi) 2) yulduzlar aylanishini va neytron yulduzlar hosil boʻlishini oʻrganishga kerak 3) giroskop prinsipi (shu qonunga asoslangan) 4) kvant fizikasida moment kvantlanishini aniqlash uchun kerak. kiberxavfsizlik universiteti talabalariga mos misollar: a) kompyuterning qattiq diski (hdd). bu disk yuqori tezlikda aylanadi. qarshilikning tashqi momentlari boʻlganida (vakuum, yaxshi moylangan) uning harakat miqdori l=iω saqlanadi. bunga qonun qanday ishlatiladi? − agar balanslanish buzilsa, masalan, golovka zararlansa yoki zarba ta’sir qilsa, u holda tashqi kuchlar harakat miqdori momentini oʻzgartiradi, natijada vibratsiya boshlanadi yoki oʻqishda uzilishlar boʻladi. b) smartfon va dronlarda giroskopik sensorlar. tashqi moment boʻlmagan yopiq sistemada (masalan, dron ichida yoki telefonda) rotor holatining oʻzgarishi burchak moment oriyentatsiyasi oʻzgarishi hisobiga fiksatsiya qilinadi (aniqlanadi). bu ma’lumotlar kiberxavfsizlik sistemalarida jismoniy aralashuvni (masalan, side-channel orqali hujum qilganda) aniqlash uchun ishlatiladi. kvant kompyuterlari va spinli momentlar. tashqi muhit bilan oʻzaro ta’sir boʻlmaganida spin saqlanadi. bu kvant holatining stabilligini ta’minlaydi – bu himoya qilingan …

4 / 32

a xavfdir. savollar: 1) smartfonga fizik hujumni (giroskopni ishlatganda) qayerdan bilsa boʻladi? − harakat miqdori momenti oʻzgarishidan. 2) qurilmaning qaysi elementi harakat miqdori momentini saqlashga asoslangan? − giroskop (tashqi moment yoʻqligida oʻq aylanish yoʻnalishini saqlovchi qurilma). 3) agar inersiya momenti kamaysa (harakat miqdori momenti oʻzgarmagan holda), u holda yoʻldosh (sputnik) burchak tezligi bilan nima sodir boʻladi? − burchak tezlik ortadi. glossariy: 1) side-channel attack – vibratsiya hosil qilib, tok, nur yordamida hujum qilish. 2) kvantli spin – kvant zarrachasining ichki harakat miqdori momenti. 3) invariantlik – fizik miqdorning oʻzgarmasdan qolish xossasi. 4) yopiq sistema – tashqi ta’sirga (kuch, momentga) uchramaydigan sistema. qattiq jism aylanma harakati dinamikasining asosiy qonuni qattiq jism, masalan maxovik, qattiq disk, dvigatel rotori aylanma harakat qiladi. aylanma harakat dinamikasining asosiy qonuni aylanayotgan sistema uchun nyuton ii qonunining analogi. avval oʻtganimizdek qattiq jism aylanganida kuchning oʻzi emas kuch momenti asosiy roʻl oʻynaydi. , [m]=n·m inersiya momenti bu yerda …

5 / 32

k tezlanish barcha jismlar momentlarining algebraik yigʻindisi bilan aniqlanadi. masala. radiusi r=0,1 m boʻlgan m=2 kg massali diskka disk chetiga urinma boʻyicha f=4n kuch ta’sir etsa, u qanday burchak tezlanish oladi? yechish m=f·r=4·0,1=0,4 n·m i=mr2=0,5·2·0,01=0,01 javob: =40 . kiberxavfsizlik universiteti talabalari uchun misollar: 1. kompyuter qattiq diski – bu aylanuvchi disk. bunda aylanish aniqligi dvigatel kuch momenti va qarshilik bilan aniqlanadi. 2. dron yoki smartfonda giroskopik sensor inersiya momentini ishlatadi. inersiya momenti burchak tezlanishni oʻlchash uchun va oriyentatsiyani stabillash uchun ishlatiladi. 3. video kuzatuv sistemalarida servoprivod va elektrodvigatellar m=i· tenglamasi asosida boshqariladi. bu kuzatish (obyektni poylab yurish) aniqligi uchun kerak. aylanma harakat energiyasi aylanish kinetik energiyasi: kuch momenti ishi a= giroskoplar giroskop – fazodagi yoʻnalishni oʻlchash yoki qoʻllab turish uchun xizmat qiluvchi qurilma. ishlash prinsipi: harakat miqdori momenti saqlanish qonuniga asoslangan; agar tashqi kuch momentlari ta’sir qilmasa, u holda uning oʻqi oʻz yoʻnalishini saqlaydi. giroskop asosi: tez aylanuvchi rotor, u …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 32 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"inersiya" haqida

prezentatsiya powerpoint qattiq jismning aylanma harakati inersiya inersiya – jismning tinch yoki toʻgʻri chiziqli tekis harakat holatini tashqi kuchlar ta’sir qilmaguncha saqlash xossasi. ya’ni har qanday jism oʻzining harakatini oʻzgartirishga “qarshilik” qiladi. masalan. 1) avtobus joyidan keskin qoʻzgʻalsa, yoʻlovchilarni orqaga siltab yuboradi, ya’ni yoʻlovchilar inersiya tufayli tinch holatini saqlaydi. 2) mashina keskin toʻxtatilsa, yoʻlovchilar oldinga intiladi, ya’ni inersiya boʻyicha ular harakatini saqlamoqchi boʻladi. 3) silliq sirtda dumalab ketayotgan koptok uzoq vaqt harakat qiladi, uni ishqalanish kuchi va havo qarshiligi toʻxtatadi. inersiya momenti inersiya momenti – bu aylanma harakatdagi inersiya oʻlchovi. u jismni aylanish oʻqi atrofida aylantirish qanchalik qiyinligin...

Bu fayl PPTX formatida 32 sahifadan iborat (2,9 MB). "inersiya"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: inersiya PPTX 32 sahifa Bepul yuklash Telegram