shevalarda so'z yasalishi va yasalish tahlili

DOCX 14 pages 50.6 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 50.6 KB

File type DOCX

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

shevalarda so'z yasalishi va yasalish tahlili reja kirish asosiy qism 1. shevalarda so‘z yasalishi tushunchasi va uning umumiy xususiyatlari 2. shevalarda so‘z yasovchi affikslar va ularning adabiy til bilan farqlanishi 3. shevalarda yangi so‘z yasash modellari va ularning amaliy namunalari 4. shevalarda yasalgan so‘zlarning semantik tahlili va funksional xususiyatlari xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish tilning ichki taraqqiyoti uning leksik boyligi, grammatik tuzilishi va so‘z yasalishi jarayonlarida yaqqol namoyon bo‘ladi. har bir tilning rivojlanishida so‘z yasalish jarayoni alohida o‘rin tutadi, chunki yangi tushuncha, predmet va hodisalarni nomlash aynan so‘z yasash vositalari orqali amalga oshiriladi. o‘zbek tilining tarkibiy qismi bo‘lgan shevalar ham o‘ziga xos yasalish tizimiga ega bo‘lib, ular xalq nutqining tabiiy rivojlanish jarayonlarini aks ettiradi. shevalarda qo‘llaniladigan yasalish modellari, affikslar va semantik o‘zgarishlar umumadabiy tilga nisbatan boyroq va erkinroq bo‘lishi bilan ajralib turadi. shevalar xalq tilining tabiiy rivojlanish maydoni bo‘lib, unda so‘z yasalishning qadimiy qatlamlari ham, yangi paydo bo‘layotgan birliklar ham saqlanib …

2 / 14

tlari, yasalish vositalari, affikslarning turlari, shevalarning o‘ziga xos yasalish modellari hamda yasalgan so‘zlarning semantik va funksional tahlili ko‘rib chiqiladi. shuningdek, shevalarda yasalgan so‘zlarning adabiy tilga ta’siri va o‘zbek tili leksik sistemasi uchun ahamiyati yoritiladi. 1. shevalarda so‘z yasalishi tushunchasi va uning umumiy xususiyatlari so‘z yasalishi tilning eng muhim ichki jarayonlaridan biri bo‘lib, yangi so‘zlarni yaratish, mavjud so‘zlarning ma’no doirasini kengaytirish va tilning leksik boyligini oshirishga xizmat qiladi. o‘zbek tilida so‘z yasalish jarayoni adabiy til, tarixiy til qatlamlari va shevalarda turlicha shaklda namoyon bo‘ladi. xususan, shevalarda so‘z yasalishi o‘ziga xosligi, erkinligi va qadimiy unsurlarni saqlab qolganligi bilan ajralib turadi. shevalarda so‘z yasalishi tushunchasi — bu hududiy dialektlarda yangi birliklar yaratish uchun qo‘llaniladigan morfologik, fonetik va semantik vositalar yig‘indisini anglatadi. shevalar xalq nutqining jonli shakli bo‘lgani sababli, u yerda so‘z yasash jarayoni tabiiy ravishda rivojlanib boradi, qoidalar qat’iy normaga solinmaydi. shuning uchun shevalarda uchraydigan yasalma so‘zlar ko‘pincha adabiy tilga qaraganda ko‘proq xilma-xillik …

3 / 14

u holat o‘zbek tilidagi dialektal farqlarning morfologik ko‘rinishini yaqqol ifodalaydi. shuningdek, shevalarda so‘z yasalishning semantik erkinligi ham yuqori. ko‘pincha xalq nutqida mavjud bo‘lgan predmet, kasb, odat, xarakter belgilari yoki kundalik hayotga oid voqealar yasalma so‘zlar orqali ifodalanadi. bu esa so‘z yasash jarayonining jonli hayot tajribasi bilan chambarchas bog‘liq ekanini ko‘rsatadi. masalan, adabiy tilda qo‘llanmaydigan yoki boshqa ma’noga ega bo‘lgan ko‘plab so‘zlar shevalarda yangi, mahalliy ma’nolar bilan yashab keladi. shevalarda so‘z yasashning yana bir jihati — ma’no ko‘chishi va metaforik yasalishning keng tarqalganligi. ayniqsa, qishloq xo‘jaligi, chorvachilik, oila va maishiy hayotga oid so‘zlar xalq nutqida obrazli ravishda keng qo‘llanadi. bu jarayon natijasida yangi yasalma so‘zlar o‘zining semantik mustaqilligiga ega bo‘ladi. shevalarda so‘z yasashda qo‘shma so‘zlar, juft so‘zlar va takroriy birliklar ham faol ishlatiladi. xalq nutqida qo‘llanadigan ko‘pchilik qo‘shma so‘zlar adabiy tildagi modellardan farq qiladi. masalan, qarluq lahjasida “suv-yog‘” (suv va yog‘), “yigit-qiz” (odamlar) kabi qo‘shma birliklar mantiqiy va semantik jihatdan sodda …

4 / 14

lar dastlab shevalarda shakllanib, keyinchalik adabiy til tomonidan qabul qilingan. bu holat shevalarning umumtil taraqqiyotidagi rolini belgilaydi. xulosa qilib aytganda, shevalarda so‘z yasalishi — tilning qadimiy qatlamini saqlab qoluvchi, yangi so‘zlar yaratishda faol rol o‘ynovchi va adabiy tilning boyishiga hissa qo‘shuvchi murakkab va serqirra jarayondir. shevalardagi so‘z yasalish jarayonlarini ilmiy o‘rganish o‘zbek tilining tarixiy taraqqiyoti, dialektal xususiyatlari va morfologik imkoniyatlarini yanada chuqurroq anglashga yordam beradi. 2. shevalarda so‘z yasovchi affikslar va ularning adabiy til bilan farqlanishi shevalarda so‘z yasovchi affikslar tilning eng faol va sermahsul vositalaridan biri hisoblanadi. o‘zbek shevalarida affikslarning ko‘plab fonetik variantlari, semantik kengayishlari va o‘ziga xos ishlatilish usullari mavjud bo‘lib, ular adabiy tildagi affikslardan bir qator jihatlari bilan farqlanadi. shevalarda affikslarning ko‘p yillik tarixiy qatlamlari saqlanib qolgan bo‘lib, ular qadimgi turkiy tilga mansub ko‘plab qo‘shimchalarni o‘zida aks ettiradi. shu jihati bilan shevalar adabiy tilni boyituvchi muhim manba sifatida xizmat qiladi. affikslarning fonetik variantliligi. shevalardagi eng muhim farqlaridan …

5 / 14

fe’l yasaydi (oqla, salla, yong‘alla), · predmet nomini yaratadi (tovuqla — tovuq boqish joyi), · hol yasaydi (balandla, tezla). adabiy tilda esa -la affiksi asosan fe’l yasashda qo‘llanadi, boshqa ma’nolar cheklangan bo‘ladi. arxaik affikslarning saqlanishi. o‘zbek shevalarida chuqur tarixiy ildizlarga ega bo‘lgan qadimgi affikslar ham faol ishlatiladi. masalan: · -g‘on / -gan qadimgi sifatdosh yasovchisi (farg‘ona, namangan shevalarida): kelg‘on odam, olgan non. · -mish / -miş qadimgi fe’l shakli: borıpmiş, kelibmiş. bunday affikslar adabiy tilda deyarli qo‘llanmaydi, lekin tarixiy manbalarda ko‘p uchraydi. shevalarda ularning saqlanib qolishi tilning tarixiy taraqqiyoti haqida muhim ma’lumot beradi. adabiy tilda yo‘q bo‘lib ketgan affikslarning faol ishlatilishi. shevalarda ayrim qadimiy qo‘shimchalar o‘z faoliyatini davom ettirgani holda, adabiy tilda ular unutilgan yoki kam uchraydi: · -moqchı (farg‘ona vodiysi): boromchi, kelomchi. · -ov / -uv nom yasovchi affiks: yig‘ov, qo‘rqov. · -lik / -luq / -lak affikslarining archaik shakllari: yumshoq-luq, qiyin-loq. bu affikslar shevalarning semantik boyligi va qadimiyligini …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "shevalarda so'z yasalishi va yasalish tahlili"

shevalarda so'z yasalishi va yasalish tahlili reja kirish asosiy qism 1. shevalarda so‘z yasalishi tushunchasi va uning umumiy xususiyatlari 2. shevalarda so‘z yasovchi affikslar va ularning adabiy til bilan farqlanishi 3. shevalarda yangi so‘z yasash modellari va ularning amaliy namunalari 4. shevalarda yasalgan so‘zlarning semantik tahlili va funksional xususiyatlari xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish tilning ichki taraqqiyoti uning leksik boyligi, grammatik tuzilishi va so‘z yasalishi jarayonlarida yaqqol namoyon bo‘ladi. har bir tilning rivojlanishida so‘z yasalish jarayoni alohida o‘rin tutadi, chunki yangi tushuncha, predmet va hodisalarni nomlash aynan so‘z yasash vositalari orqali amalga oshiriladi. o‘zbek tilining tarkibiy qismi bo‘lgan shevalar ham o‘ziga xos yasalish tizimi...

This file contains 14 pages in DOCX format (50.6 KB). To download "shevalarda so'z yasalishi va yasalish tahlili", click the Telegram button on the left.

Tags: shevalarda so'z yasalishi va ya… DOCX 14 pages Free download Telegram