viruslar

PPTX 22 pages 137.2 KB Free download

22 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 137.2 KB

File type PPTX

Pages 22

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 22

mikroblar olamiga xujayra tuzilishiga eta bulgan prokariot va zukariotlardan tashkari xujayra tuzilish shakliga ega bul- magan patogen agentlar xam kiritilgan. bularga kiradi: 1. prionlar. 2. virioidlar. 3. viruslar. viruslar (lot. virus - zaxar) esa xozirgi kundagi klassifika- tsiyasiga asosan vira (vira) podsholigiga kiritilgan. viruslar uta mayda organizmlar bulib, ularda xujayra tuzilishi va ok,- sil sintez kiluvchi sistemasi shakllanmagan. tarkibida bitta tipdagi nuklein kislotasi tutadi (rnk yoki dnk). katiy obli- gat xujayra ichida kupayuvchi parazitlar xisoblanib, parazitli- gini genetik darajada amalga oshiradi. shuning uchun viruslar- ni genetikparazitlar xam deb atashadi. viruslar avtonom genetik strukturalar bulib, fakat virus- larga xos bulgan bir-biridan ajralgan (disyunktiv) usud bilan kupayadi, ya n i virusning nuklein kislotasi xujayrada aloxida sintez bulsa, uning oksillari boshka joyda sintez buladi, ke- yin ular xar bir virus tiplariga xos bulgan joyda (yadroda, yadro membranasida, tsitoplazma strukturalarida yoki tsitoplazmatik membranada) yigiladi. ularning yigilishida nuklein kislota oksilni tanishi, oksil oksilni tanishi printsiplari …

2 / 22

tadan bir necha yuz genlar tutishi mumkin va udarning nuklein kislotalari - ikki ipli, bir ipli, chizikli, xalkasimon va fragmentlangan bulishi mumkin. rnk saklovchi viruslarda fakat musbat ipli (+rnk) ge- nom tutuvchi viruslar uchrab, infektsion virus deb xam ataladi. bu viruslarda transkriptsiya kuzatilmaydi, virusning rnk si bir vaktning uzida informatsion (irnk) vazifasini xam ba- jaradi. manfiy ipli rnk tutuvchi viruslarda esa rnk genomi fakat nasliy funktsiyani bajaradi. virionlar tuzilishi jixatdanoddiy (yalangoch) va murakkab (kiyingan) viruslarga bulinadi. oddiy viruslarga (shol, gepa- tit a), murakkab viruslarga (kizamik, oitv, gepatit v) kiradi. oddiy virionlar nuklein kislota va uni zich urab turgan oksil kobigi kapsiddan iborat (capsa - dotincha bulib, gilof demak- dir). virionlarning kapsidlari uz navbatida ketma-ket keluv- chi subbirliklardan iborat bulib, udar kapsomerlar deb ata- ladi (4.2-rasm). kapsomerlarni elektron mikroskopda kurish mumkin, xar bir virionlaroilasiuchunkapsomerlarnisoni udarga xos xisoblanadi. masalan, adenoviruslar 252 ta, pikor- noviruslar 60 ta kapsomerlar tutadi. nuklein kislotasi va kapsomer …

3 / 22

ustida esa virusning yana bir ichki matriks oksil kavati (m-kavat) bu- lib, u super kapsidga birikib ketadi (oitv), chinchechak virusi tuzilishi esa prokariot xujayralariga yakin turadi. virionning kapsid kapsomerlari nuklein kislotani tashki tomondan urab turganda malum simmetriya tiplarini shakllan- tiradi. virionlarda uch xil simmetriya tiplari uchraydi: spi- ralsimon, kubsimon va aralash. spiralsimon simmetriya (tamaki mozaika, gripp, koronavi- ruslarda) vintsimon kurinishdagi nuklein kislotasini tashka- ridan mustaxkam oksil subbirliklari (protomer) urab turadi. shakllangan nukleokapsid tayokchasimon yoki ipsimon kurinishda buladi. spiral tayokchasimon simmeriya tipiga ega bulgan oddiy viruslarga tamaki bargi virusi, ipsimonlariga esa bazi bir bakteriofaglar misol bula oladi. bu tipdagi sim- metriya tutuvchi oddiy viruslar odam va umurtkali xayvonlarda kasallik keltirib chikarmaydi. kubik yoki ikosaedrik simmetriyada kapsid virionni nuklein kislotasi joylashgan malum kurinishdagi izometrik tana, magizni xosil kiladi. kubsimon simmetriyada kapsid shar- simon, b a z i d a prizmasimon shaklli kapsomerlardan tuzilgan. xar bir kapsomer besh (pentomer) yoki olti (seksomer) subbirliklardan …

4 / 22

ash oksillar uchrasa, reoviruslarda bu ichkiy kapsidoksillidan ibora viruslarning taksonomik tonfalarn. virusologiyada ku- yidagi taksonomik toifalar (kategoriyalar) kabul kilingan. viruslar tasnifi va taksonomiyasi yangi olingan maglumotlar asosida doimo tuldirilib boriladi. viruslar taksonomiyasi buyicha xalkaro tashkilot - vtxt (international committee on taxonomy of viruses-ictv) shugullana- di. bu tashkilot butun dunyo soglikni saklash tashkiloti bilan yakin alokada buladi. xozirgi kunda vtxtda 1550 xildan ortik viruslar xususiyatlari yozilgan reestr tuzilgan va matlumotlar bazasi ictv db yaratilgan. viruslar taksonomiyasining zamonaviy tizimi linney tasnifining printsiplariga asoslanadi va kuyidagi taksonomik mezonlardan iborat: tartib, onla, oilacha, avlod, tur. tartib - genomning tipiga boglik, ravishda virus oilalari- ni birlashtiradi va ularning dotincha nomlanishiga «viralis» ku- shimchasi kushiladi, masalan, mononega viralis (bir ipli manfiy rnk ipli). onda - umumiy evolyutsion kelib chikishiga eta bulgan virus- dar guruxlaridan (avlodlardan) tashkil topadi. onla nomning oxiriga viridae suzi kuyiladi, masalan poxviridae. onlacha - bir oilaga kiruvchi viruslarni urganishda udarning umumiy evolyutsion kelib …

5 / 22

yigindisidir. turni nomlashda «virus» kushimchasi ishlatiladi. masalan, chinchechak virusi, gripp virusi, poliovirus, lekin xamma viruslarda oila osti kategoriyasi berilmagan va bakteriyalarga uxshash binomenal (kushalok) nomlash xam virusologiyada kullanilmaydi. virusologik amaliyotda viruslar turlari kenja tur, serova- riantlar, genetik variantlar, shtammlar kabi rasmiy kabul ki- linmagan kursatkichlar xam keng kullaniladi. viruslarning tartib, oila, onlacha, avlod, turdarini aniklashda asosiy mezonlar kuyidagilar xisoblanadi: 1.virus genomini tashkiliy tuzilishi va turi; 2.virus replikatsiyasining strategiyasi; 3.virionning tuzilishi. avlod ichida turni saralash maksadida kuyidagi mezonlardan foydalaniladi: - genom tarkibidagi uxshashlik; - tabiiy xujayini (ekologik manba); - tukima va xujayralarga tropizmi; - patogenlik va tsitopatologiya; - infektsiyaning yukish yuli; - virionning fizik-kimyoviy xususiyati; - simmetriya tiplari; -virusning antigenlik xususiyatlari. zamonaviy tasnif buyicha odam uchun patogen bulgan viruslar 20 ta oilaga kiritilgan. bulardan 13 tasi rnk genomli virus- dar va 7 tasi esa dnk genomli viruslar xisoblanadi. virusologik amaliyotda kullaniladigan ozik muxitlar. xu- jayra kulturasini saklash va kupaytirishda murakkab tarkibga …

Want to read more?

Download all 22 pages for free via Telegram.

Download full file

About "viruslar"

mikroblar olamiga xujayra tuzilishiga eta bulgan prokariot va zukariotlardan tashkari xujayra tuzilish shakliga ega bul- magan patogen agentlar xam kiritilgan. bularga kiradi: 1. prionlar. 2. virioidlar. 3. viruslar. viruslar (lot. virus - zaxar) esa xozirgi kundagi klassifika- tsiyasiga asosan vira (vira) podsholigiga kiritilgan. viruslar uta mayda organizmlar bulib, ularda xujayra tuzilishi va ok,- sil sintez kiluvchi sistemasi shakllanmagan. tarkibida bitta tipdagi nuklein kislotasi tutadi (rnk yoki dnk). katiy obli- gat xujayra ichida kupayuvchi parazitlar xisoblanib, parazitli- gini genetik darajada amalga oshiradi. shuning uchun viruslar- ni genetikparazitlar xam deb atashadi. viruslar avtonom genetik strukturalar bulib, fakat virus- larga xos bulgan bir-biridan ajralgan (disyunktiv)...

This file contains 22 pages in PPTX format (137.2 KB). To download "viruslar", click the Telegram button on the left.

Tags: viruslar PPTX 22 pages Free download Telegram