viruslar

DOC 30 pages 494.0 KB Free download

30 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 494.0 KB

File type DOC

Pages 30

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 30

3-ma‘ruza mashg‘uloti. mavzu:biotexnologik ob‘ektlarni tanlash. biopolimerlar va ularning xususiyatlari. reja: 1.viruslar 2.bakteriyalar 3.zamburug`lar olami. 4.o`simliklar dunyosi 5.hayvonot olami 1.viruslar. mikroblar orasida viruslar xajmining g‘oyatda kichikligi – ular nanometrlarda (nm) o‘lchanadi va ichki parazitlik bilan tavsiflanadi. so‘nggi alomat ularning bakteriyalar yoki bakteriofaglar virusi, o‘simliklar virusi va hayvonlar virusi sifatida tasniflanishiga asos qilib olingan. shuningdek zamburug‘lar viruslari ham mavjud. yuqorida ta’kidlab o‘tilganidek, viruslar tuzilishiga ko‘ra nuklein kislotaning u yoki bu ko‘rinishiga (rnk yoki dnk ga) ega, o‘z almashuv moddasi bo‘lmagan, ammo xo‘jayin-organizm xujayralarida replikatsiyaga yoki uning genomi bilan integrallashga qodir uyushgan zarralardan iborat bo‘lib, ayni vaqtda “yashirin ravishda hayot kechiradi”. virus zarrasining uyushganligi deganda, u yoki bu virusga xos bo‘lgan tuzilma qismlarining, organizmdan tashqarida yashaydigan – virionlarning o‘ziga xos tuzilishi yoki arxitektonikasi (yunoncha archi-boshlang‘ich, asosiy, birinchi, tekton-mohir, usta so‘zlaridan olingan) nazarda tutiladi. har bir virion sof ko‘rinishda nuklein kislotasi va oqsildan tarkib topgan, bir-biri bilan kovalent aloqalar bilan bog‘lanmagan chinakam kristaldan iborat …

2 / 30

. virion shakli uning kapsidi bilan belgilanadi. kapsid nuklein kislotasi bilan birgalikda nukleokapsidni tashkil etadi. viruslarning taxminiy ro‘yhati umurtqalilar viruslarining 17 oilasini va umurtqasiz hayvonlar viruslarining 7 oilasini, bakteriyalar viruslarining 10 oilasini o‘z ichiga oladi. o‘simliklar viruslarining 20 guruxi va zamburug‘ viruslarining 5 guruhi tavsiflangan. viruslarning tasnifiy guruxlarga bo‘linishi hali tugallanmagan bo‘lib, ularni yangi turlari ochilmoqda (bunga ebola viruslari, odam immun tanqisligi-oitv virusi, notipik zotiljam virusi misol bo‘la oladi). yuqumli kontogioz mollyusk virusi, chechak, uchuq, bakteriyalar aksariyat faglarining viruslari dnksi bor viruslarning; o‘simliklar viruslari, odam grippi, quturish, poliomielit va boshqa viruslari rnk si bor viruslarning vakillari hisoblanadi. 1.1. viroidlar. 1971 yilda t.o.diner (aqsh) kartoshka tugunaklari urchuqsimonligi subvirusli kasallik qo‘zg‘atuvchisini (patogenini) birinchi marotaba tavsifladi, uni viroid deb nomladi. 1984 yilga kelib viroidlar keltirib chiqaridigan dehqonchilik ekinlarining (shu jumladan – don ekinlarining) 10 kasalligi ma’lum bo‘ldi. molekular tuzilishi bo‘yicha viroidlar bir zanjirli, kovalent yopiq, halqasimon, kapsidlari bo‘lmagan rnk molekulalaridan iborat. bunday rnklarda …

3 / 30

lda replikatsiya qiladi. viroidlar translyatsiya qilmaydi! bu ularning o‘zaro tarkibiy o‘xshashligi va qator viroidlarda tashabbuskor-kodonlar yo‘qligi bilan tasdiqlanadi. ayni vaqtda viroidli rnklarning polimeraz rnklar ishtirokida rnk matritsalar bilan izchilligi transkripsiyasi tufayli replikatsiyasi ro‘y beradi. 1-rasm. t2(a) bakteriofagi: 1-boshchani qoplab turuvchi kapsomerlar, 2-yoqacha, 3-bo‘yin, 4-g‘ovak sterjen, 5-g‘ilof, 6-iplar, 7-ikosaedrik boshcha; b mendsnikutlari (a-d): galobakteriyalar (a), metanobakteriyalar (b), vegetativ shakllar (v) va harakatsiz shakllar (g); termoatsidofillar (d); tenerikutlar (ye); mikoplazmalar (j), spiroplazmalar (z). 1.2. bakteriyalar. xujayra tuzilishiga ega mavjudotlar bo‘lib, ularda yadro materiali sitoplazmadan oddiy membranalar bilan ajratilmagan hamda u yoki bu asosiy oqsillar bilan bog‘lanmagan. ulardagi muntazam taqsimlanmagan ribosomali (70 s turidagi) sitoplazma harakatsiz, xujayralar endo- va ekzotsitoz qobiliyatiga ega emas. bakteriyalar ko‘pincha bir xujayrali bo‘ladi, eng kichigining diametri 0,2—10,0 mkm atrofida. barcha bakteriyalar yagona bakteria avlodini tashkil etadi, vaholanki ulardan biri arxeobakteriyalar (archeobakteria) boshqasi eubakteriyalar (eubacteria-yunoncha eu-yaxshi) deb nomlanuvchi bakteriyalardan sezilarli farq qiladi. shu narsa ma’lumki, arxeobakteriyalar eubakteriyalarga qaraganda prokariotlarning …

4 / 30

bakteriyalar fototrof bakteriyalar hisoblanadi; grammusbat va grammanfiy bakteriyalar hamda batsillalar, miksobakteriyalar, poyali va kurtaklanuvchi bakteriyalar, vibrionlar, spirallalar, spiroxedlar, aktinomitsetlar, korinebakteriyalar, mikobakteriyalar, rikketsiyalar, xlamidiyalar, mikoplazmalar va spiroplazmalar – xemotrof bakteriyalar hisoblanadi. galobakteriyalar haloarcula, halobacterium, halococcus, natrobakterium, natrococcus oilalarini o‘z ichiga oladi. ular dengiz tuz konlarida bo‘ladi (ular uchun natriy xloridning eng mo‘tadil miqdori 3,5-5m). termoatsidofil bakteriyalar nordon issiq buloqlarda rn 2-3 va harorat selsiy bo‘yicha 70-90 daraja bo‘lganida (sulfolobus acidocoldarius), ko‘mir shaxtalarining o‘z-o‘zini isitadigan terrikonlarida rn 1-2 va harorat selsiy bo‘yicha 59 daraja bo‘lganida (thermoplasma acidophilum), dengiz tubidagi va vulqon etaklaridagi qaynoq buloqlarda harorat selsiy bo‘yicha 85-105 daraja bo‘lganida yashaydi (thermoproteus tenax, t.neutrophulis) va boshqalar. koklar (methanococcus vannielli), sarsinlar (methanosarcina bakteri), tayoqchalar (methnobakterium formicicum, methanobrevibacter ruminantium), spirallalar (methanospirillum hungatei) va boshqa ko‘rinishlarni o‘z ichiga olgan metanogen bakteriyalar anaerob mikroorganizmlar hisoblanadi. ular shahar va aholi punktlarining oqava suv tindirgichlarida, go‘ngda, hovuz va ko‘llarning tubidagi quyqalarda, sholipoyalarda, liman va estuariyalarda (lotincha aestuarium-suv sathi …

5 / 30

acilis-sarvqomat, nozik, firmus-mustahkam, tener-sezgir, nozik, cutis-teri) bo‘limlariga tegishligi ma’lum bo‘ldi. gratsilikutlar grammanfiy bakteriyalarni ikki qatlamli xujayra devori bilan birlashtiradi (odatda ular xujayra devorining sirtqi qatlamida fosfolipid membranaga ega bo‘ladi). ular xujayralarining shakli har xil shar shaklidan tayoqcha shaklgacha, to‘g‘ri shakldan egri-bugri (qing‘ir) shaklgacha bo‘ladi; ular harakatchan yoki harakatsiz bo‘ladi; endosporalarni hosil qilmaydi, bo‘linish yo‘li bilan (ba’zilari kurtaklanish yo‘li bilan) ko‘payadi; aksariyati pilyalarga (soch tolalari yoki fimbriyalarga) ega. ovqatlanish tarziga ko‘ra fototroflar (shu jumladan sianobakteriyalar) va xemotroflar; nafas olishiga ko‘ra – aeroblar, anaeroblar, fakultativ anaeroblar; patogenligi bo‘yicha saprofitlar va parazitlar gratsilikutlar sirasiga kiradi. ko‘p qatlamli murein qobig‘li mikroorganizmlar firmikutlar sirasiga kiradi. ularning hammasi grammusbat, sporalar hosil qiluvchi yoki sporalar hosil qilmaydigan; aktinomitsetlar va ular bilan turdosh bakteriyalar ham shular qatoriga kiradi. xujayralarining shakli har xil – dumaloq, tayoqchasimon, shoxlanuvchi, ipsimon, shoxlanmaydigan. oziqlanish tarziga ko‘ra – aksariyati xemogeterotroflar, nafas olish tarziga ko‘ra – aeroblar, anaeroblar va mikroaerofillar, patogenlar va saprofitlar. mikoplazmalar va …

Want to read more?

Download all 30 pages for free via Telegram.

Download full file

About "viruslar"

3-ma‘ruza mashg‘uloti. mavzu:biotexnologik ob‘ektlarni tanlash. biopolimerlar va ularning xususiyatlari. reja: 1.viruslar 2.bakteriyalar 3.zamburug`lar olami. 4.o`simliklar dunyosi 5.hayvonot olami 1.viruslar. mikroblar orasida viruslar xajmining g‘oyatda kichikligi – ular nanometrlarda (nm) o‘lchanadi va ichki parazitlik bilan tavsiflanadi. so‘nggi alomat ularning bakteriyalar yoki bakteriofaglar virusi, o‘simliklar virusi va hayvonlar virusi sifatida tasniflanishiga asos qilib olingan. shuningdek zamburug‘lar viruslari ham mavjud. yuqorida ta’kidlab o‘tilganidek, viruslar tuzilishiga ko‘ra nuklein kislotaning u yoki bu ko‘rinishiga (rnk yoki dnk ga) ega, o‘z almashuv moddasi bo‘lmagan, ammo xo‘jayin-organizm xujayralarida replikatsiyaga yoki uning genomi bilan integrallashga qodir uyushg...

This file contains 30 pages in DOC format (494.0 KB). To download "viruslar", click the Telegram button on the left.

Tags: viruslar DOC 30 pages Free download Telegram