eqglarda bosh va ergash gapning o'rinlashuvi

PPTX 32 pages 18.7 MB Free download

32 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 18.7 MB

File type PPTX

Pages 32

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 32

prezentatsiya powerpoint eqglarda bosh va ergash gapning o‘rinlashishi reja: 1.qo‘shma gap haqida umumiy ma’lumot; 2.sodda gap va qo‘shma gap farqli jihatlari; 3.qo‘shma gapni bog‘lovchi vositalar; 4.bosh va ergash gapning o‘rinlashishi. qo‘shma gap oʻzbek tilshunosligida qoʻshma gap mavzu sifatida koʻpgina asarlarning tadqiq obyekti boʻlgan. olimlar v.v.vinogradov – a.gʻulomov ta’limotida qoʻshma gapning (ega – kesim), (ega – kesim) umumiy qolipi asosida ish olib borilgan. respublikamiz mustaqillikka erishgunga qadar bir necha oʻn yilliklar davomida oʻzbek tili rus tili orqali kirib kelgan gʻarb tilshunosligi nazariyalari zaminida rivojlanib kelgan. sodda gapda shakllangan kesim bitta markazdan, qoʻshma gapda u birdan ortiq boʻladi va birdan ortiq sodda gaplarning mazmun hamda grammatik jihatdan birikuvidan tashkil topadi. misollar: a)sodda gap: bu mumtoz asarda tarix toʻfonlaridan, hayot-mamot sinovlaridan omon chiqib, oʻzligini doimo saqlagan el yurtimizning bagʻrikenglik, matonat, olijanoblik, vafo va sadoqat kabi ezgu fazilatlari oʻz ifodasini topgan.(i.karimov) b) qoʻshma gap: ilmni oʻgʻri ham oʻgʻirlay olmas, ilmni ajal ham olib ketolmas. …

2 / 32

koʻrinishga ega: a) qoʻshma gapning hamma qismlari bir tarkibli: dabdabali toʻylarga bormaslik mumkin, lekin ta’ziyada azador bilan birga boʻlish kerak; b) hamma qismlari ikki tarkibli: tuproqni chaqaloqday tarbiyalasang, dur beradi; v) qismlaridan biri bir tarkibli, boshqalari esa ikki tarkibli boʻladi: agar zarur topilsa, chetlatib ham qoʻyishadi. qoʻshma gaplar qismlari ham, xuddi sodda gaplardek, yoyiq va yigʻiq boʻlishi mumkin. bu holatlar quyidagi tarzda berilishi mumkin: a) qoʻshma gapning hamma qismlari yigʻiq, masalan, ...xullas, qichqirmasinlar, bobillamasinlar, sayramasinlar...(a.oʻktam); b) qoʻshma gapning bir qismi yigʻiq va boshqa qismlari yoyiq: soʻkmasman birovni, soʻktirmasman ham, berganimmas, totgan tuz yodimdadir. (a.oʻktam) qoʻshma gap tarkibiga kiruvchi sodda gaplar orasida teng yoki tobe sintaktik aloqa mavjud boʻlishi mumkin. sodda gapdagi tenglanish va tobelanish qoʻshma gaplardagi tenglanish va tobelanishdan, tabiiyki, farq qiladi. bu farqlar quyidagilarda koʻrinadi: 1) teng va tobe aloqa sodda gaplarda turli qurilmalarni vujudga keltiradi(uyushiq boʻlaklarni bogʻlaydi – javohir oʻqir va yozar edi. savatda yopgan non va somsalar …

3 / 32

rtim shudir, yoʻq boshqa orzu...(a.oʻktam) bu kabi gaplarda mazmuniy va intonasion yaxlitlik kuchayadi. qoʻshma gap tarkibiy qismini bogʻlayotgan bogʻlovchi vositadagi modal ma’no ham ana shu hosila modal ma’noga qorishadi. 1. bogʻlovchilar: a) teng bogʻlovchilar; b) ergashtiruvchi bogʻlovchilar. 2. bogʻlovchi vazifasidagi vositalar: a) koʻmakchi qurilmalar; b) nisbiy soʻzlar; v) “boʻlsa, esa, deb” soʻzlari; g) yuklamalar; d) shart mayli va boshqalar. 1. ergash gapli qoʻshma gaplarda tobe komponent hokim komponent – bosh gapga quyidagi sintaksik vositalar yordamidabirikadi: 1. -ki bogʻlovchisi – bu bogʻlovchi ergash gapli qoʻshma gap tarkibida ancha keng faol qoʻllanib, hozirgi zamon oʻzbek adabiy tilida mavjud boʻlgan, deyarli, hamma ergash gap turini bosh gapga bogʻlash uchun xizmat qiladi: shuni unitmaginki, kitob kishining doʻstidir. yana aytki, bu xalq sira oʻlmaydi. (h.olimjon) «-ki» bogʻlovchisida sodda gaplarda ham ishlatiladi. uning sodda gapdagi vazifasi uni koʻproq yuklamaga yaqinlashtiradi. «-ki» bogʻlovchisi ikki oʻrinda: a) ergash gap kesimi tarkibida: onang borki, baxting barqaror. b) bosh gap …

4 / 32

ham kelishlari kerak edi. (sh.rashidov) 4.sababki bogʻlovchisi 4.sababki bogʻlovchisi ham chunki, negaki bogʻlovchilarining sinonimi hisoblanib, sabab ergash gapni bosh gapga bogʻlash uchun xizmat qiladi: bu toʻgʻrida u kishidan oʻpkalamadi, sababki ozodlik nima ekanini ozodlikdan mahrum boʻlgan odam biladi. (a.qahhor) 16 shuning uchun bogʻlovchisi 5. shuning uchun bogʻlovchisi sabab ergash gaplarni bosh gapga bogʻlaydi va bosh gap tarkibida keladi: siz oilaning buyuk ma’nosini tushunmaymiz, shuning uchun ham oila sizga buyuk xursand bagʻishlamaydi. shuning uchun bogʻlovchisi oʻrnida shu sababli, shu sababdan, shuning orqasida, buning uchun shunday boʻlganidan keyin kabi bogʻlovchilar ham qoʻllanib keladi. shuning uchun bogʻlovchisi ogʻzaki nutqda « shunga» xolida keladi: otasi oʻgʻlini bir oz koyigan edi, shunga xafa boʻlib oʻtiribdi. shekilli bogʻlovchisi 6. shekilli bogʻlovchisi yordamida tuzilgan ergash gapli qoʻshma gapning ergash gapi tusmol, taxmin mazmunlarini bildiruvchi sabab ergash gapdan iborat boʻladi: mahkam birdan shuncha aybni koʻtarolmadi shekilli, ovozi titrabeshitildi. (p.qodirov) shekilli bogʻlovchisi ergash gap tarkibida keladi. agar bogʻlovchisi shu …

5 / 32

ergash gap goʻyo bogʻlovchi bilan boshlanadi, uning kesimi «-ganday», «-ganidek» qoʻshimchali fe’l shakllaridan ifodalanadi. toki bogʻlovchisi 10. toki bogʻlovchisi yordamida quyidagi ergash gaplar bosh gapga bogʻlanib keladi: a) maqsad ergash gap: yaxshilab ta’ziringni berish kerak, toki boshqalarga namuna boʻlsin. b) payt ergash gap: tanamda toki jonim bor, unutmasman seni hargiz. toki jonim boʻlar eakn tanamda, doʻstlik kuyin kuylay ulugʻ vatanda. oʻzbek tilida ergash gapli qoʻshma gap qismlarini biriktirishda bogʻlovchi vazifasini bajaruvchi ayrim soʻzlar muhim rol oʻynaydi. bunday soʻzlardan biri «demoq» fe’lidir. bu soʻz deb, deguncha, degan kabi formalarda qoʻllanib, ergash va bosh gaplarni bir-biriga bogʻlaydi: a) maqsad ergash gap+bosh gap: deb bogʻlovchisi ba’zan ogʻzaki nutqda «deyishib» shaklida qoʻllanishi mumkin: qizlar, birov eshitib qolmasin deyishib, sekin-sekin gaplashishar edi. (ogʻzaki nutqda) b) toʻldiruvchi ergash gap+bosh gap ajoyib odamlar oʻtgan ekan, deb suratinga boqaman toʻymay. v) payt ergash gap +bosh gap bahor keldi deguncha, eshon bir yoqqa joʻnaydilar. (p.tursun) g) aniqlovchi ergash gap …

Want to read more?

Download all 32 pages for free via Telegram.

Download full file

About "eqglarda bosh va ergash gapning o'rinlashuvi"

prezentatsiya powerpoint eqglarda bosh va ergash gapning o‘rinlashishi reja: 1.qo‘shma gap haqida umumiy ma’lumot; 2.sodda gap va qo‘shma gap farqli jihatlari; 3.qo‘shma gapni bog‘lovchi vositalar; 4.bosh va ergash gapning o‘rinlashishi. qo‘shma gap oʻzbek tilshunosligida qoʻshma gap mavzu sifatida koʻpgina asarlarning tadqiq obyekti boʻlgan. olimlar v.v.vinogradov – a.gʻulomov ta’limotida qoʻshma gapning (ega – kesim), (ega – kesim) umumiy qolipi asosida ish olib borilgan. respublikamiz mustaqillikka erishgunga qadar bir necha oʻn yilliklar davomida oʻzbek tili rus tili orqali kirib kelgan gʻarb tilshunosligi nazariyalari zaminida rivojlanib kelgan. sodda gapda shakllangan kesim bitta markazdan, qoʻshma gapda u birdan ortiq boʻladi va birdan ortiq sodda gaplarning mazmun hamda grammatik j...

This file contains 32 pages in PPTX format (18.7 MB). To download "eqglarda bosh va ergash gapning o'rinlashuvi", click the Telegram button on the left.

Tags: eqglarda bosh va ergash gapning… PPTX 32 pages Free download Telegram

eqglarda bosh va ergash gapning o'rinlashuvi

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "eqglarda bosh va ergash gapning o'rinlashuvi"

Similar files