matematikaning dastlabki tushunchalari

DOCX 8 pages 365.5 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 365.5 KB

File type DOCX

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

matematikaning dastlabki tushunchalari matematikaning dastlabki tushunchalari reja: 1. matematika faniga kirish. matematika fanining rivojlanish tarixi va bosqichlari 2. matematikaning aksiomatik qurilishi va uning usullarini jamiyat taraqqiyotidagi, hususan, tarix, arxivshunoslik va arxeologiyada tutgan o’rni 3. matematik belgilar va amallar tayanch iboralar: matematika, aksioma, sanoq sistema, astrolyabiya traktati, dekart qiyshiqligi, dekart yaprog`i, evklid postulati. kirish qadim ota-bobolarimiz dastlab bor narsalarni taqsimlash (masalan meros bo’lish) jarayonida, har bir shaxs yoki to’daning haqini ajratib berish hisobini olib borishgan. turmush va hayotiy sharoitlar bunday hisoblar soni, sifatini oshirib borgan. fan sifatida eramizdan oldingi iii asrda grek olimi evklid yozgan (to’plagan) 5 tomdan iborat va «nachalo» (boshlang`ich) deb atalgan kitoblardan boshlanadi. to eramizning xvi asrigacha bu matematika tarraqqiyoti yo’lida bizning bobolarimiz ham sezilarli hissa qo’shishgan. al-xorazmiy (787-850) abdullo muhammad ibn muso al majusiy «hind hisobi» kitobini yozib arifmetika fanining asoschisi bo’lgan. unda hozirda sizubiz ya`ni butun dunyo foydalanadigan o’nlik sanoq sistemasi taklif qilingan. algebra atamasi xorazmiyning …

2 / 8

soblashlarda juda ham zarur». (deb yozadi kitob muqaddimasida al-xorazmiy) «hind hisobi» kitobi undan keyingi arifmetikadan asar yozuvchi barcha olimlarga qolip bo’lib xizmat qilgan bo’lsa, «al-jabr va-l-muqobala kitob» asari algebraga asos soldi. undan oldin hyech kim algebra bo’yicha bunday kitob yozmagan. abu rayxon (beruniy) muhammad ibn ahmad (973-1048) evklidning “nachalo” sini, ptolomeyning al’magest asarlarini sanskritdan zamon tiliga aylantirgan «astrolyabiya traktati», «hindiston» asarlari bilan dunyoga mashhur geometr, faylasuf sifatida tanilgan. … formulalarning birinchi ijodkoridir. umar xayyom (1048-1131) (xayyom abul fatx omar ibn-ibroxim) samarqandda (xurosondan haydalib) yashagan davrida «algebra va-l-muqobala asarlarining davomi haqida traktat», 1077 yili «evklid asosiy postulatlari haqida kommentariylar» traktatini yozgan. bularda egri chiziqli trapetsiya tushunchalariga asos solingan. abul-vafo al-buzjoniy (940-998). abu-ali ibn sino al- xusayn ibn abdullo (980-1037). nasritdin at tusiy (1201-1274)-100 dan ortiq matematik asarlar avtori. al koshi g’iyositdin jamshid ibn masud (1394-1449) ulug’bek observatoriyasida ishlagan, 1427 yilda «arifmetika kaliti» asarini yozgan. hurmatli o’quvchilar bu sohada ko’proq ma`lumot olishni …

3 / 8

n ataladi. davrimiz (xx asr) da oliy matematika shunchalik zo’r taraqqiy etib ketdiki, u kirib bormagan fan, iqtisodiy yoki texnik soha yo’q. unda ijod qilib, yangi-yangi sohalar ochayotgan olimlar besanoq. bizning xalqimiz farzandlari ham bu ulkan fan oqimida o’z o’rinlariga ega. masalan, t.a.sarimsoqov, s.h.sirojiddinovlar dunyoga taniqli , toshkent ehtimollar nazariyasi maktabini vujudga keltirdilar. bugungi kunda biz, matematika zimmasiga tushgan barcha vazifalarga matematika tadbiq etilayotgan barcha sohalarga nazar solib, «u qanday fan ?” degan savolga yaxshigina javob olamiz. «matematika bu borliqni shakliy ko’rinishda va miqdoriy munosabatlarda o’rganuvchi fan». ha borliqning mazmunini uning shakli va miqdori belgilaydi. shakl va miqdor o’zgarishi hodisalar deb ataladi. har bir hodisada bir va bir nyecha faktor ishtirok etadi. har bir faktor o’z kattaligiga ega bo’lib, hodisa jarayonida yoki aktiv ishtirok etadi yoki shu hodisada namayon bo’ladi. aynan bir hodisada ishtirok etayotgan barcha faktorlar o’zaro bog`liqdir. ana shu bog’liklikni o’rganuvchi fan matematikadir. o’rganishni osonlashtirish uchun matematika o’z …

4 / 8

sepilgan o’git miqdori h – namlik (suv, yomg`ir, qor suvi, ... ) unda yig`ib olinayotgan hosil miqdorining unga ta’sir ko’rsatuvchi faktorlarga bog`liqligini y = k1x + k2q + k3n + k4h + ... deb ifodalash mumkin. matematika fani o’zining o’rganish qurollariga-apparatlariga ega. ana shu apparatlarning xususiyatlarini, ta’sir sohalarini va tadbiq doiralarini o’rganuvchi qismlariga uning xususiy bo’limlari deymiz. sizga taqdim etilayotgan matematika «oliy matematika» deyiladi. u quyidagi qismlarni o’z ichiga oladi. 1. chiziqli algebra va analitik geometriya elementlari. 2. matematik analizga kirish. 3. bir o’zgaruvchi funktsiyaning differensial hisobi. 4. aniqmas va aniq integral hisob. 5. oddiy differensial tenglamalar. 6. sonli va funksional qatorlar nazariyasi. 7. ko’p argumentli funksialar, ularning differensial hisobi. 8. karrali va egri chiziqli integrallar. 9. maydon nazariyasi elementlari. 10. operatsion hisob, uning tadbiq elementlari. 11. matematik fizika tenglamalari. 12. ehtimollar nazariyasi va matematik statistika elementlari 2-jadval. grek harflari adabiyotlar 1. abdalimov v., solixov sh. oliy matematika qisqa kursi.- …

5 / 8

matematikaning dastlabki tushunchalari - Page 5

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "matematikaning dastlabki tushunchalari"

matematikaning dastlabki tushunchalari matematikaning dastlabki tushunchalari reja: 1. matematika faniga kirish. matematika fanining rivojlanish tarixi va bosqichlari 2. matematikaning aksiomatik qurilishi va uning usullarini jamiyat taraqqiyotidagi, hususan, tarix, arxivshunoslik va arxeologiyada tutgan o’rni 3. matematik belgilar va amallar tayanch iboralar: matematika, aksioma, sanoq sistema, astrolyabiya traktati, dekart qiyshiqligi, dekart yaprog`i, evklid postulati. kirish qadim ota-bobolarimiz dastlab bor narsalarni taqsimlash (masalan meros bo’lish) jarayonida, har bir shaxs yoki to’daning haqini ajratib berish hisobini olib borishgan. turmush va hayotiy sharoitlar bunday hisoblar soni, sifatini oshirib borgan. fan sifatida eramizdan oldingi iii asrda grek olimi evklid yozgan (to’p...

This file contains 8 pages in DOCX format (365.5 KB). To download "matematikaning dastlabki tushunchalari", click the Telegram button on the left.

Tags: matematikaning dastlabki tushun… DOCX 8 pages Free download Telegram