qora tuyinuklar nazariyasi

PPTX 9 pages 1012.1 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1012.1 KB

File type PPTX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

mavzu: olamning paydo bo`lishi, koinotning tuzilishi, qora tuynuklar nazariyasi. mavzu: olamning paydo bo`lishi, koinotning tuzilishi, qora tuynuklar nazariyasi. reja: 1. olamning paydo bo`lishi. 2. koinotning tuzilishi. 3. qora tuynuklar nazariyasi. qora tuynuklar: qora tuynuklar zamon-makon uyg‘unligining singulyar og‘ishini namoyon qiladi. amalda kashf etilishidan ancha avval mavjudligi ilmiy nazariyalar tomonidan taxmin qilingan obyektlar orasida ehtimolki qora tuynuklar eng qiziqarli, g‘ayritabiiy va shu bilan birga, olimlarda ham, oddiy odamlarda ham vahimali taassurot uyg‘otgan. qora tuynuklarning mavjudligi haqidagi ilk ilmiy asoslangan taxminlar - eynshteynning umumiy nisbiylik nazariyasi e'lon qilinishidan deyarli bir yarim asr avval yangray boshlagan. shunga qaramay, koinotda qora tuynuklarning haqiqatan ham mavjudligi amaliy jihatdan qat'iy isbotlanganiga unchalik ham ko‘p bo‘lmadi. biz hozirda qora tuynuklar - koinotda hukmron bo‘lgan eng asosiy obyektlardan biri ekanini yaxshi bilamiz. biroq, xx-asrning 70-80 yillarida ham, qora tuynuklar hali faqat gipotetik obyektlar sifatida qaralardi va hatto fizika-texnika oliygohlarida ham, qora tuynuklarning real borliqda mavjud bo‘lishiga shubha bildirilgan …

2 / 9

uling shari qo‘yib qo‘yilgan vaziyat bilan o‘xshatish mumkin. sharning og‘irligi sababidan ro‘mol matosi shar yaqinida g‘ijimlanib, bukilib, pastga (ichkariga) botib turadi. quyosh ham xuddi shu tarzda, o‘z yaqin-atrofidagi fazoni egrilantiradi. ushbu bir qarashda g‘ayrioddiy g‘alati nazariyaga ko‘ra, quyosh o‘z atrofida xuddi voronka singari fazo hosil qilgan bo‘lib, yer go‘yoki ushbu voronka chetlarida aylanadi. nazariyadan kelib chiquvchi xulosalarga ko‘ra, yuqoridagi misolga o‘xshash, bizni yerga mahkamlab turgan yerning tortishish kuchi ham aslida nyuton ta'kidlagandek gravitatsion kuch emas, balki, zamon-makon geometriyasining o‘zgarishidan boshqa narsa emas. albatta, tushunish biroz qiyin, lekin, hozircha gravitatsiya tabiatini bayon qilishda eng muvaffaqiyatli nazariya bu umumiy nisbiylik nazariyasi bo‘lib qolmoqda. olimlar bundan yaxshirog‘ini hozircha o‘ylab topishmadi. qora tuynuklar haqidagi eng vahimali gaplardan biri shuki, qora tuynukka nimaiki tushmasin, u undan qaytib chiqa olmaydi. bu hatto yorug‘lik nurlariga ham taalluqli gap bo‘lib, aynan shu xossasi tufayli ham bunday obyektlar "qora tuynuk" nomini olgan: o‘ziga kelib tushayotgan nurni butunlay yutib yuboradigan …

3 / 9

ud. bunday o‘ta katta massali qora tuynuklar galaktika markazidagi yulduzlararo gaz-chang moddasining aylanish xossalarini tahlil qilish orqali aniqlangan. kuzatishlarga ko‘ra, galaktika markaziga yaqin hududlardagi gazlarning bu tariqa favqulodda g‘ayritabiiy va shiddatkor aylanishining yagona sababi - ularning qora tuynukka juda yaqin masofada ekani bilan bog‘liqdir. ya'ni, galaktika markazida joylashgan qora tuynukning gravitatsiya maydonining favqulodda ulkan tortishish kuchi, unga yaqin hududda joylashgan o‘sha gazlarni shu tariqa shiddat bilan aylanishga majbur qiladi. nyuton mexanikasidan kelib chiqib bajarilgan oddiy matematik hisob-kitoblarning ko‘rsatishicha, galaktika markaziga yaqin hududdagi gazlarni bu darajada katta kuch bilan tortayotgan obyekt favqulodda kichik diametrga ega bo‘lgan holda, favqulodda ulkan massani tashkil qiladi. yulduz massasiga ega qora tuynuklar yulduzlar evolyutsiyasiga oid hozirgi zamon ta'limotiga ko‘ra, massasi bizning quyosh massasidan taxminan 30 barobardan kattaroq bo‘lgan yulduz o‘z umrining so‘nggi bosqichiga yetib kelganda, u o‘ta yangi yulduz chaqnashini namoyon qilgan holda portlab ketadi. portlash natijasida, endilikda yo‘qlikka yuz tutgan sobiq yulduzning tashqi qatlamlari koinotga …

4 / 9

laridan o‘nga yaqinini bilvosita belgilarga ko‘ra taxminiy-nazariy aniqlashgan bo‘lib, endilikda o‘sha nazariyalarning isboti kutilmoqda. qo‘shaloq yulduzlarning birining "o‘lishi" natijasida, uning o‘rnida hosil bo‘lgan qora tuynuk, o‘ziga juft bo‘lgan hali "tirik" yulduzga gravitatsiya ta'sirini ko‘rsatar ekan, bu jarayonda tirik yulduzning moddasi qora tuynuk tomon oqib keta boshlaydi. natijada, qora tuynuk yutib yuborayotgan yulduz moddasi unga yaqinlashgan sayin, shvartsshild radiusi ichkarisiga kirib borar ekan, spiralsimon uyurma ko‘rinishida aylanib, qora tuynuk qa'riga singib ketadi. biroq, aynan shu joyda juda qiziq va paradoksal hodisa yuz beradi: borsa kelmas joyga kirib borar ekan, shvartsshild radiusi chegarasidan o‘tish jarayonida modda o‘ta katta tezlanish oladi. zichligi ham nihoyatda kattalashib boradi va qora tuynukning tortish kuchining shiddatidan, hamda, zichlikning o‘ta yuqoriligi sababidan, tuynukka sho‘ng‘ib borayotgan moddani tashkil qiluvchi zarrachalarning o‘zaro to‘qnashishi ham favqulodda ko‘p sonni tashkil qila boshlaydi. natijada, qora tuynukka borsa qaytmas bo‘lib sho‘ng‘iyotgan yulduz moddasining harorati elektromagnit nurlanishlar diapazonining rentgen nurlanishlari sohasiga tegishli bo‘lgan to‘lqinlar nurlanish …

5 / 9

osqichlarda paydo bo‘lganligi va ular koinotda har tomondan mavjudligi haqidagi g‘oyani mashhur fizik olimlardan biri - stiven xoking o‘rtaga tashlagan edi. xokingning fikricha, koinotda kuzatilayotgan gamma nurlar chaqnashlarini, aynan shunday mini qora tuynuklarning portlashi natijasi deb izohlash mumkin ekan. xoking nazariyalari aslida ham g‘ayritabiiy, g‘alati shamoili bilan doim ajralib turgan. shundoq ham g‘alati obyekt bo‘lgan qora tuynuklarning yana bir yanada g‘alati va hozircha xayoliy-gipotetik turkumi haqida elementar zarralar fizikasiga oid ayrim nazariyalar bashorat beradi image2.jpeg /docprops/thumbnail.jpeg

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qora tuyinuklar nazariyasi"

mavzu: olamning paydo bo`lishi, koinotning tuzilishi, qora tuynuklar nazariyasi. mavzu: olamning paydo bo`lishi, koinotning tuzilishi, qora tuynuklar nazariyasi. reja: 1. olamning paydo bo`lishi. 2. koinotning tuzilishi. 3. qora tuynuklar nazariyasi. qora tuynuklar: qora tuynuklar zamon-makon uyg‘unligining singulyar og‘ishini namoyon qiladi. amalda kashf etilishidan ancha avval mavjudligi ilmiy nazariyalar tomonidan taxmin qilingan obyektlar orasida ehtimolki qora tuynuklar eng qiziqarli, g‘ayritabiiy va shu bilan birga, olimlarda ham, oddiy odamlarda ham vahimali taassurot uyg‘otgan. qora tuynuklarning mavjudligi haqidagi ilk ilmiy asoslangan taxminlar - eynshteynning umumiy nisbiylik nazariyasi e'lon qilinishidan deyarli bir yarim asr avval yangray boshlagan. shunga qaramay, koinotda qo...

This file contains 9 pages in PPTX format (1012.1 KB). To download "qora tuyinuklar nazariyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: qora tuyinuklar nazariyasi PPTX 9 pages Free download Telegram