eroziyaga uchragan tuproqlarning xossalari va belgilari

PPTX 20 pages 7.1 MB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 7.1 MB

File type PPTX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

reja: 1. tuproq va eroziya tushunchasi. 2. tuproq eroziyasi nima? 3. eroziyaga uchragan tuproqlarning xossalari va belgilari. 4. tuproq eroziyasi va undan himoyalanish chora tadbirlari. tuproq(qum) — litosfera yuza qavatlarining suv, havo va tirik organizmlar taʼsirida oʻzgarishidan shakllanadigan va genetik jihatdan oʻzaro bogʻliq gorizontlardan tashkil topgan tabiiy tuzilma; yer poʻstining yuza va unumdor qatlami. tuproqning nuragan tog jinslaridan farq qiladigan eng muhim xususiyati — unumdorligidir (qarang tuproq unumdorligi). tuproqni oʻrganish va uning tasnifini tuzish, tarkibini yaxshilash hamda unumdorligini oshirish usullarini ishlab chiqish singari masalalar bilan tuproqshunoslik fani shugʻullanadi. tuproq hosil qiluvchi asosiy omillar: iqlim, tuproq ona jinsi, oʻsimliklar va hayvonot olami, hududning relyefi va geologik yoshi hamda odamning xoʻjalik faoliyati. eroziya (lotincha: yego8yu — yemirilish) — togʻ jinslari va tuproqning oqar suvlar taʼsirida yemirilish jarayoni. e. relyef hosil qiluvchi asosiy omillardan biridir. yer yuzasidagi e. (notekis relyefning tekislanishi) va chiziqli e. (relyef boʻlaklarga boʻlinib, vodiy va jarliklarni hosil boʻlishi), yonlama …

2 / 20

iard aqsh dollari sarflanishi kerak. tabiiy sharoitda sodir boʻlsa yoʻqoladigan samarali tuproqlar tabiiy almashinuv doirasida qayta tiklanadi. eroziya bilimsizlik va antropogen sabablar orqali qayta tiklanmas darajalarga yetmoqda. samarali tuproqlarning eroziya tufayli yoʻqolishi ziroat hajmi pasayishiga olib kelmoqda. eroziyaning sodir boʻlishi tabiiy faktorlar bilan boʻlmoqda, ammo eroziyaning tovon etilmaz zararlarga sabab boʻlishi odamlarning bu faktorlarni tezlatishi tufaylidir. tuproq eroziyasi (lot. erasio yemirilish, nurash) — tuproqning eng unumdor yuqori qatlamlari va tuproq osti jinslarining atmosfera yogʻinlari hamda sugʻorish suvlari, shamol va boshqa taʼsirida yemirilish jarayoni. yuz berish darajasiga koʻra, tabiiy va jadallashgan (yemiradigan) turlarga boʻlinadi. tabiiy tuproq eroziyasi nisbatan sekin kechib, tuproq tabiiy hosil boʻlish jarayonida qayta tiklanib turadi. jadallashgan tuproq eroziyasi odamning xoʻjalik faoliyati (madaniy oʻsimliklarni oʻstirishda yerdan notoʻgʻri, uquvsiz foydalanish, eroziyaga qarshi tadbirchoralarga rioya qilmay yerlarni oʻzlashtirish, sugorish, chorva mollarni boqish, oʻrmonzorlarni yoʻq qilish, qurilish ishlarini olib borish va boshqalar) natijasida yuz berib, tuproq unumdorligini sezilarli darajada pasaytirib yuboradi. tuproq …

3 / 20

koʻra, yuvilish eroziyasi, jilgʻa va jarlanish eroziyasiga boʻlinadi. yuvilish eroziyasi tuproqqa singib ulgurmagan suvning oqimi taʼsirida vujudga kelib, tuproq qatlamining nisbatan bir tekisda yuvib ketishi bilan tavsiflanadi. jilgʻa eroziyasi jilgʻa suvining oqimi taʼsirida uncha chuqur boʻlmagan oʻydimchuqurliklar hosil boʻlishi va bilan yuz beradi va buni odatdagi yerga ishlov berish bilan bartaraf etish mumkin. jarlanish eroziyasi suv eroziyasining bir turi boʻlib, suv oqimining tor oʻzanda toʻplanib oqishi, tuproqning vertikal yemirilishi va yuvilishi natijasida vujudga keladi. suv taʼsirida yerning yuzasida oʻpqonlar paydo boʻladi. bir kdncha vaqtdan soʻng bu oʻpqonlar yemirilib jarliklar hosil boʻladi. oʻzbekistonning sugʻorma dehqonchilik zonasida suv eroziyasi namlik bilan yetarli taʼminlangan (yillik yogʻinsochin miqdori 350–400 mm dan yuqori) va yarim taʼminlangan (yillik yoginsochin miqdori 200–300 mm) lalmikor yerlarda hamda tipik va toʻq tusli sur tuproqlarda, qisman togʻ oldi va togʻ etagi qiyaliklarida (mas., toshkent, samarqand, qashqadaryo va surxondaryo viloyatlarida; umumiy maydoni 969,4 ming ga) tarqalgan. shamol eroziyasi (deflyatsiya) 2 xil …

4 / 20

foydali qazilmalarni qazish (ayniqsa, ochiq usulda), uyjoy, ishlab chiqarish. binolari va yoʻl qurish, gaz hamda neft quvurlarini oʻtkazish natijasida sodir boʻladi (qarang yer rekultivatsiyasi); abraziya — daryo va boshqa suv qavzalari qirgʻoqlarining yemirilishi tufayli haydalma yer, yaylov maydonlari qisqaradi va suv havzalarini loyqa bosadi. yaylovlarda ortiqcha chorva boqish yaylov eroziyasiga sabab boʻladi. mexanik eroziya har bir zonaga xos tuproqning qayta tiklanish imkoniyati darajasini hisobga olmay turib, oʻta ogʻir traktorlardan keng foydalanish natijasida yuz beradi. mexanik eroziya taʼsirida tuproq, strukturasi buziladi, uning suvfizik xususiyatlari, shuningdek, tuproq hosil boʻlishining asosiy omillaridan boʻlgan biologik faollik yomonlashadi. eroziyaga uchragan tuproqlarning asosiy xossalari mexanik tarkibining o‘zgarishi eroziya natijasida yengil fraksiyalar (gil, chang) yuvilib ketadi, tuproq qo‘polroq bo‘lib qoladi. bu esa suvni ushlab qolish xususiyatini kamaytiradi. organik modda miqdorining kamayishi eroziya organik moddalarni olib ketishi natijasida gumus miqdori keskin kamayadi, bu esa tuproq unumdorligini tushiradi. tuproq strukturasi buzilishi eroziyaga uchragan tuproqlarda agregatlar yemiriladi, tuproq zichlashadi va …

5 / 20

paydo bo‘lishi eroziyaga uchragan maydonlarda suv oqimlari izlari, eroziya jarliklari (balka, yar) hosil bo‘ladi. tuproq rangi o‘zgaradi organik moddalarning kamayishi natijasida tuproq rangi ochroq bo‘lib qoladi. vegetatsiyaning zaiflashuvi o‘simliklar sekin o‘sadi, ularning rangi o‘chadi, ba'zida butunlay qurib qoladi. hosildorlikning pasayishi bir xil hududda yillar davomida kuzatilgan hosil miqdorining kamayishi eroziya alomati bo‘lishi mumkin. tuproqning eng unumdor yuqori qatlamlari va tuproq osti jinslarining atmosfera yogʻinlari hamda sugʻorish suvlari, shamol va boshqa omillar taʼsirida yemirilish jarayoni tuproq eroziyasi deb ataladi. tuproqning ustki unumdor (gumus) qatlami tabiiy va antropogen eroziya ta’sirida yuvilib yoki uchirib ketiladi. natijada tuproq qashshoqlashib uning tarkibi buziladi hamda yaroqsiz yerlarga aylanib qoladi. eroziyaga uchragan tuproqda hosildorlik 5-10 marotaba kamayib, har xil begona o`tlar 2-4 marta ko`payadi. yuz berish darajasiga koʻra eroziya, tabiiy va jadallashgan (yemiradigan) turlarga boʻlinadi. tabiatda tuproqning tabiiy holda eroziyaga uchrash jarayonlari geologik eroziya deb yuritiladi. geologik eroziya bu insonning ta’sirisiz ro`y beradigan jarayon bo`lib, tuproq tabiiy …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "eroziyaga uchragan tuproqlarning xossalari va belgilari"

reja: 1. tuproq va eroziya tushunchasi. 2. tuproq eroziyasi nima? 3. eroziyaga uchragan tuproqlarning xossalari va belgilari. 4. tuproq eroziyasi va undan himoyalanish chora tadbirlari. tuproq(qum) — litosfera yuza qavatlarining suv, havo va tirik organizmlar taʼsirida oʻzgarishidan shakllanadigan va genetik jihatdan oʻzaro bogʻliq gorizontlardan tashkil topgan tabiiy tuzilma; yer poʻstining yuza va unumdor qatlami. tuproqning nuragan tog jinslaridan farq qiladigan eng muhim xususiyati — unumdorligidir (qarang tuproq unumdorligi). tuproqni oʻrganish va uning tasnifini tuzish, tarkibini yaxshilash hamda unumdorligini oshirish usullarini ishlab chiqish singari masalalar bilan tuproqshunoslik fani shugʻullanadi. tuproq hosil qiluvchi asosiy omillar: iqlim, tuproq ona jinsi, oʻsimliklar va hay...

This file contains 20 pages in PPTX format (7.1 MB). To download "eroziyaga uchragan tuproqlarning xossalari va belgilari", click the Telegram button on the left.

Tags: eroziyaga uchragan tuproqlarnin… PPTX 20 pages Free download Telegram

eroziyaga uchragan tuproqlarning xossalari va belgilari

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "eroziyaga uchragan tuproqlarning xossalari va belgilari"

Similar files