ilm-fan gullab-yashnashining asosiy omillari va markazlari

PPTX 15 pages 378.8 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 378.8 KB

File type PPTX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

powerpoint presentation oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi taqdimot mavzu: 9-12asrlarda sharqda ilm fan ravnaqi 1. ilm-fan gullab-yashnashining asosiy omillari va markazlari 2. asosiy ilmiy yutuqlar (matematika, astronomiya, tibbiyot va boshqalar) 3. ilmiy meros, ta'sir va kelajak reja: ilmiy muhitning shakllanishi 9-12-asrlarda ilmiy muhitning shakllanishida xalifaliklar va sultonliklar homiyligi muhim rol o‘ynadi, ular olimlarga stipendiyalar va qo‘lyozma yig‘ish uchun mablag‘ ajratdilar. bag‘doddagi “bayt ul-hikma” kabi ilmiy markazlar yaratildi, ular turli madaniyatlardan olimlarni birlashtirib, tarjima harakatini va bilimlarni almashishni rag‘batlantirdilar. turli diniy va etnik guruhlar olimlarining hamkorligi ilmiy muhitning o‘ziga xos xususiyati bo‘lib, bu erda o‘zaro hurmat asosida turli xil fikrlar o‘rtasida ilmiy bahslar olib borildi. asosiy ilmiy markazlar bag'dod xalifalikning poytaxti bo'lib, "bayt al-hikma" (donolik uyi) kabi muhim muassasalari bilan 9-12-asrlarda intellektual va ilmiy faoliyatning markaziga aylandi. kordova, ispaniyadagi umaviylar xalifaligining poytaxti, o'zining katta kutubxonalari va tibbiyot maktablari bilan mashhur bo'lib, ilmiy bilimlar almashinuvini rivojlantirdi. buxoro, samarqand kabi …

2 / 15

jima qilgan. matematika sohasidagi yutuqlar al-xorazmiy algebra asoslarini yaratdi, u yerda tenglamalarni yechishning tizimli usullarini ishlab chiqdi va “al-jabr” atamasini kiritdi, bu esa algebra fanining rivojlanishiga turtki bo‘ldi. sharq matematiklari, xususan, algebraik tenglamalarni yechishda geometrik usullardan foydalanishgan, bu esa ularga kvadrat va kub ildizlarini topishda ancha aniqroq natijalarga erishish imkonini bergan. trigonometriyada sinus, kosinus va tangens kabi tushunchalar aniqlandi va rivojlantirildi, bu esa astronomiya va geodeziya sohalarida amaliy hisoblashlar uchun muhim ahamiyatga ega bo‘ldi. astronomiya sohasidagi yutuqlar astronomlar yulduzlar katalogini tuzdilar, unda 1000 dan ortiq yulduzning koordinatalari aniq ko'rsatilgan, bu esa keyingi astronomik tadqiqotlar uchun asos bo'ldi. al-battaniy astronomik kuzatishlar asosida quyosh yilini 365 kun, 5 soat, 46 daqiqa va 24 soniya deb aniqladi, bu esa o'sha davr uchun juda yuqori aniqlik edi. ular quyosh va oy tutilishini oldindan aytishning aniqroq usullarini ishlab chiqdilar va geotsentrik modelni takomillashtirdilar, planetalarning harakatini tushuntirishga harakat qildilar. tibbiyot sohasidagi yutuqlar oʻrta osiyo va yaqin …

3 / 15

azariyasini qo'llab, metallarni sinflashda muhim rol o'ynadi. al-razi (865-925) o'zining «sir sirlari» asarida moddalarni o'simlik, hayvon va mineral deb tasnifladi. u kimyoviy asbob-uskunalarni batafsil tavsiflab, sulfat kislotani kashf etdi. sharq alkimyogarlari metallarni oddiyroq moddalarga aylantirishga harakat qildilar, bu esa «falsafa toshi» yaratish orqali amalga oshirilishi mumkin deb hisoblangan, bu bilan ular abadiylikka intilishgan. optika sohasidagi yutuqlar al-kindiyning optika sohasidagi ishlari, xususan, yorug‘lik nurlanishi va uning ta’siri haqidagi nazariyalari, o‘sha davrdagi optika tushunchalariga sezilarli hissa qo‘shdi. ibn al-haytham (alhazen) o‘zining "optika kitobi"da yorug‘likning to‘g‘ri chiziqli tarqalishini aniq tushuntirdi va ko‘zning ko‘rish jarayonini kamera obscura misolida izohladi. 9-12-asrlarda linzalar va ko‘zoynaklar ishlab chiqarish texnologiyasi sezilarli darajada rivojlandi, bu esa optik asboblarning sifatini yaxshiladi va ulardan foydalanish imkoniyatini kengaytirdi. falasafa va ilmiy tafakkur falsafa va ilmiy tafakkur ibn sinoning tabobat va falsafa bo‘yicha 450 dan ortiq asarlari bilan rivojlandi, bu esa aristotel ta’sirini tibbiy bilimlar bilan uyg‘unlashtirdi. al-farobiyning neo-platonizm va aristotel falsafasiga oid …

4 / 15

li yevropaga kirib keldi, bu esa matematik hisoblashlarni sezilarli darajada soddalashtirdi. ilmiy merosning saqlanishi va rivojlanishi olimlarning asarlariga sharhlar yozish amaliyoti ilmiy merosning muhim jihati bo‘ldi. ibn sino asarlariga yozilgan sharhlar uning ta’limotining keyingi avlodlarga yetib borishiga yordam berdi. ilmiy merosning saqlanishi ix-xii asrlarda faol tarjima harakati tufayli amalga oshirildi, bunda yunon, hind va fors matnlari arab tiliga o‘girilib, keyinchalik rivojlantirildi. bag‘doddagi “donishmandlar uyi” kabi kutubxonalar va ilmiy markazlar minglab qo‘lyozmalarni saqlab qoldi, bu matnlar olimlar tomonidan o‘rganilib, ularga yangi kashfiyotlar qo‘shildi. ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy ta'sirlar boylikning o'sishi 8-11-asrlarda savdo va shaharlarning rivojlanishini ta'minladi, bu esa olimlarga homiylik qilish va yangi tadqiqotlarni moliyalashtirish imkonini berdi. madaniy bag'rikenglik, xususan, abbosiylar davrida turli xil madaniyat va din olimlarining fikr almashishiga imkon yaratdi, bu esa innovatsiyalarni tezlashtirdi. islom dini ilmni yuksaltirdi, qur'onni o'rganish va dunyoni tushunishga urg'u berdi, bu esa kuzatuv va eksperimentga asoslangan ko'plab ilmiy izlanishlarga turtki berdi. e'tiboringiz uchun rahmat image1.png

5 / 15

ilm-fan gullab-yashnashining asosiy omillari va markazlari - Page 5

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ilm-fan gullab-yashnashining asosiy omillari va markazlari"

powerpoint presentation oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi taqdimot mavzu: 9-12asrlarda sharqda ilm fan ravnaqi 1. ilm-fan gullab-yashnashining asosiy omillari va markazlari 2. asosiy ilmiy yutuqlar (matematika, astronomiya, tibbiyot va boshqalar) 3. ilmiy meros, ta'sir va kelajak reja: ilmiy muhitning shakllanishi 9-12-asrlarda ilmiy muhitning shakllanishida xalifaliklar va sultonliklar homiyligi muhim rol o‘ynadi, ular olimlarga stipendiyalar va qo‘lyozma yig‘ish uchun mablag‘ ajratdilar. bag‘doddagi “bayt ul-hikma” kabi ilmiy markazlar yaratildi, ular turli madaniyatlardan olimlarni birlashtirib, tarjima harakatini va bilimlarni almashishni rag‘batlantirdilar. turli diniy va etnik guruhlar olimlarining hamkorligi ilmiy muhitning o‘ziga xos xususiyati b...

This file contains 15 pages in PPTX format (378.8 KB). To download "ilm-fan gullab-yashnashining asosiy omillari va markazlari", click the Telegram button on the left.

Tags: ilm-fan gullab-yashnashining as… PPTX 15 pages Free download Telegram