elektrik kattaliklar

DOCX 14 pages 25.3 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 25.3 KB

File type DOCX

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

asosiy elektrik kattaliklarning o‘lchov birliklari. o‘lchovlarning ulushli va karrali birliklari reja: 1. asosiy elektr kattaliklar: mohiyati, o‘lchov birliklari va xalqaro si tizimidagi talqinlar 2. o‘lchov birliklarining ulushli (kichik) ko‘paytmalari va ular qo‘llaniladigan holatlar 3. o‘lchov birliklarining karrali ko‘paytmalari va elektrotexnikada qo‘llanilishi elektr energiyasi va elektromagnit hodisalar zamonaviy texnika va texnologiyaning barcha sohalarida markaziy o‘rin tutadi. elektr tokining paydo bo‘lishi, uning fizik xususiyatlari, o‘lchov birliklari va ularga asoslangan amaliy hisob-kitoblar nafaqat elektrotexnika, balki elektronika, avtomatika, energetika, telekommunikatsiya, kompyuter texnikasi va boshqa ko‘plab yo‘nalishlarda hal qiluvchi ahamiyatga ega. elektrik kattaliklar haqidagi bilimlar har qanday muhandislik ta’limining poydevori bo‘lib, texnik jarayonlarni to‘g‘ri boshqarish, xavfsiz foydalanish va samarali energiya tizimlarini yaratishda asosiy omil hisoblanadi. shuning uchun elektr kattaliklarning mohiyatini chuqur anglash, ularning o‘lchov birliklarini to‘g‘ri qo‘llash va xalqaro si tizimidagi talqinlarini puxta o‘zlashtirish zamonaviy texnik mutaxassislar uchun zaruriy bilimdir. elektrik kattaliklar — bu elektr hodisalarini miqdoriy tavsiflovchi fizik kattaliklar bo‘lib, ular elektr tokining kuchi, …

2 / 14

$taliklarning mazmuni, ularning o‘lchov birliklari hamda xalqaro si tizimidagi talqinlari batafsil bayon etiladi. elektr zaryadi: mohiyati va o‘lchov birligi elektr zaryadi — elektr hodisalarining eng asosiy va elementar manbai bo‘lib, u moddaning fizik xususiyatini ifodalaydi. elektr zaryadiga ega bo‘lgan zarrachalar elektr maydonida o‘zaro ta’sirga kirishadi va elektr kuchlarini hosil qiladi. elektr zaryadi musbat va manfiy bo‘lishi mumkin. musbat zaryad protonlarga, manfiy zaryad esa elektronlarga xosdir. elektr zaryadning si tizimidagi o‘lchov birligi — kulon (c). 1 kulon — bu 1 amper tok 1 soniya davomida o‘tkazgan zaryad miqdoriga teng. elektr zaryadi: q=i⋅tq = i \cdot tq=i⋅t elektr zaryadning mohiyati shundan iboratki, barcha elektr hodisalarning boshlang‘ich fizik sababi aynan zaryadning mavjudligidir. elektr tok kuchi: mohiyati va amper birligi elektr tok kuchi — elektr zaryadlarining vaqt birligi ichida elektr zanjirining kesimi orqali oqish tezligidir. tok kuchi katta bo‘lsa, ko‘proq elektronlar harakatlanadi va energiya ko‘proq uzatiladi. si tizimidagi o‘lchov birligi — amper (a). amper …$

3 / 14

$ish manbai sifatida akkumulyatorlar, generatorlar, transformatorlar va zaryadlangan kondensatorlar xizmat qiladi. elektr qarshilik va uning si birligi — om (ω) elektr qarshilik — o‘tkazgichning elektr tokiga qarshi ko‘rsatgan qarshiligidir. materialning kimyoviy xususiyati, uzunligi, kesimi, harorati qarshilikka bevosita ta’sir qiladi. o‘lchov birligi — om (ω). ohm qonuniga ko‘ra: r=uir = \frac{u}{i}r=iu bu qonun elektr zanjirlarida asosiy bog‘lanishlardan biri bo‘lib, barcha hisob-kitoblar uchun poydevor bo‘lib xizmat qiladi. elektr quvvatining mohiyati va vatt birligi elektr quvvati — elektr zanjirida vaqt birligi ichida bajarilgan ish yoki sarflangan energiya miqdoridir. si tizimida o‘lchov birligi — vatt (w). quvvat quyidagicha hisoblanadi: p=u⋅ip = u \cdot ip=u⋅i agar qarshilikka bog‘liq holda yozilsa: p=i2ryokip=u2rp = i^2 r \qquad \text{yoki} \qquad p = \frac{u^2}{r}p=i2ryokip=ru2 elektr qurilmalarning ishlash samaradorligi ham quvvat orqali baholanadi. 6. elektr energiyasi: joul (j) va kilovatt-soat (kwh) elektr energiyasi — maishiy iste’molchilar va sanoat uchun asosiy fizik miqdor bo‘lib, barcha energiya hisob-kitoblarida qo‘llaniladi. si tizimidagi asosiy …$

4 / 14

elektr kattaligi belgilanishi si birligi elektr zaryad q coulomb (c) tok kuchi i amper (a) kuchlanish u volt (v) qarshilik r ohm (ω) sig‘im c farad (f) induktivlik l henry (h) quvvat p watt (w) energiya w joule (j) si tizimi xalqaro miqyosda yagona standartni ta’minlaydi. bu elektrlashtirish, telekommunikatsiya, radioelektronika va avtomatika sohalarida global moslikni yaratadi. 10. o‘lchovlarning ulushli va karrali birliklari elektrik kattaliklarda o‘lchov birliklari juda katta yoki juda kichik qiymatlarga ega bo‘lishi mumkin. shu sababli ulardan foydalanish qulay bo‘lishi uchun prefikslar joriy qilingan. ulushli birliklar (kichik qiymatlar): · milli (m) = 10⁻³ · mikro (μ) = 10⁻⁶ · nano (n) = 10⁻⁹ · piko (p) = 10⁻¹² masalan: 1 ma = 0.001 a 1 μf = 0.000001 f karrali birliklar (katta qiymatlar): · kilo (k) = 10³ · mega (m) = 10⁶ · giga (g) = 10⁹ · tera (t) = 10¹² misollar: 1 kv = 1000 v …

5 / 14

iradi; ammo amaliy elektrotexnika va elektronika sohalarida asosan milli-, mikro-, nano- va pikodan keng foydalaniladi. misol uchun, 0.000001 farad sig‘imni yozishda “0.000001 f” shakli noqulay bo‘lgani uchun 1 mikrofarad (1 µf) deb yozish juda qulay va aniq bo‘ladi; xuddi shu kabi 0.001 amper tok kuchini “0.001 a” emas, balki 1 milliamper (1 ma) deb yozish va tushunish osonroq. shuningdek, masalan, mikrovatt, mikrometr, milliohm, nanosekund kabi juda ko‘p o‘lchov birliklari ham aynan ulushli prefikslar yordamida ifodalanadi. elektronika sohasida ulushli ko‘paytmalar nihoyatda muhim, chunki elektron komponentlarning aksariyati — rezistorlar, kondensatorlar, tranzistorlar, integral mikrosxemalar — juda kichik qiymatdagi elektr kattaliklar bilan ishlaydi. masalan, mikroamper darajasidagi toklar sezgir sensorlar va laboratoriya asboblarida, nanoamper yoki pikoamper darajasidagi toklar esa yuqori sezgirlik talab etiladigan nanoelektronika, tibbiyotning biopotensial o‘lchash qurilmalari (ekg, eeg) hamda fizik eksperimentlarda qo‘llaniladi. kondensatorlarning sig‘imi ko‘pincha mikrofarad (µf), nanofarad (nf) yoki pikofarad (pf) bilan ifodalanadi; chunki 1 farad sig‘im juda katta bo‘lib, amaliy elektronika …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "elektrik kattaliklar"

asosiy elektrik kattaliklarning o‘lchov birliklari. o‘lchovlarning ulushli va karrali birliklari reja: 1. asosiy elektr kattaliklar: mohiyati, o‘lchov birliklari va xalqaro si tizimidagi talqinlar 2. o‘lchov birliklarining ulushli (kichik) ko‘paytmalari va ular qo‘llaniladigan holatlar 3. o‘lchov birliklarining karrali ko‘paytmalari va elektrotexnikada qo‘llanilishi elektr energiyasi va elektromagnit hodisalar zamonaviy texnika va texnologiyaning barcha sohalarida markaziy o‘rin tutadi. elektr tokining paydo bo‘lishi, uning fizik xususiyatlari, o‘lchov birliklari va ularga asoslangan amaliy hisob-kitoblar nafaqat elektrotexnika, balki elektronika, avtomatika, energetika, telekommunikatsiya, kompyuter texnikasi va boshqa ko‘plab yo‘nalishlarda hal qiluvchi ahamiyatga ega. elektrik kattalikl...

This file contains 14 pages in DOCX format (25.3 KB). To download "elektrik kattaliklar", click the Telegram button on the left.

Tags: elektrik kattaliklar DOCX 14 pages Free download Telegram