vodorod atomi spektridagi qonuniyatlar

PPTX 37 pages 600.8 KB Free download

37 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 600.8 KB

File type PPTX

Pages 37

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 37

atom fizikasi 6-ma’ruza (kunduzgi) mavzu: vodorod atomi spektridagi qonuniyatlar. reja: 1.vodorod atomi spektridagi qonuniyatlar. 2. spektral termlar. kombinatsion prinsip. 3.vodorod atomining energetik sathlari diagrammasi. 4. pikering seriyasi va vodorodsimon ionlar spektrlari. 1.vodorod atomi spektridagi qonuniyatlar ma’lumki, qizdirilgan jismlar o‘zlaridan nurlanish chiqaradi. shuning uchun jismlarning nurlanishini o‘rganish atom va molekulalar tuzilishini o‘rganishda muhimdir. borning chastotalar shartiga asosan atomlarning nurlanishi elektronning bir statsionar orbitadan ikkinchi statsionar orbitaga o‘tganida sodir bo‘ladi. jismlar qizdirilganda energiya yutgan atomlar uyg‘ongan holatga o‘tadi. uyg‘ongan holatda atomlar (10-8) sekund yashaydi, so‘ng yutgan energiyasini nurlanish sifatida chiqarib asosiy holatda o‘tadi. atomlar diskret qiymatdagi energiyani chiqaradi yoki yutadi. atom chiqargan yoki yutgan diskret energiyalari to‘plami spektmi hosil qiladi. spektrdagi har bir spektral chiziq jism chiqargan yoki yutgan aniq bir diskret energiya qiymatiga to'g‘ri keladi. sektrlarning turi (ko‘rinishi) nurlanayotgan jismning qanday holatda ekanligiga bog‘liq qattiq jismlar nurlanishida tutash spektrlar hosil bo’ladi. molekulalar nurlanishida yo‘l-yo‘l spektrlar, atomlar nurlanishida chiziqli spektrlar hosil bo’ladi. …

2 / 37

n atomdagi elektron orbitalar (energetik sathlar) tartib raqamini bildiradi. v = 3645,6- 10-8sm=3645,6 a ga teng bo‘lgan empirik doimiy. (4.57) formulaga asosan hisoblangan to‘lqin uzunliklar, balmer o ‘lchagan natijalarga deyarli mos keladi (4.1-jadval). vodorod atomi chiqarish spektrining ko'zga ko‘rinadigan sohasi (balmer seriyasi) 4.12-rasmda keltirilgan. chiziqli spektrlar uchun olingan empirik natijalar tahlil qilib ko‘rilganda, spektrdagi alohida chiziqlar ma’lum guruhlarga birlashishi aniqlandi. bu guruhlar seriyalar deyiladi bu chiziqlar uchun hisoblangan va kuzatilgan to'lqin uzunliklaming mos kelishida farq mavjudligi aniqlandi. bu esa o‘sha vaqtdagi bu chiziqlarni o‘lchash noaniqligi bilan bog‘liq bo‘lib chiqdi. (4.57) formulani chastotani hisoblash formulasi ko'rinishida yozish mumkin. u vaqtda spektrning ko‘rinadigan sohasidagi spektral chiziqlar chastotasi quyidagicha ifodalanadi (4.58) . (4.58) ifoda balmer formulasidir spektrning ko‘rinadigan sohasida joylashgan spektral chiziqlar guruhi balmer seriyasi deyiladi 9 layman seriyasi spektrning ultrabinafsha sohasida 1906-yilda layman tomonidan quyidagi seriya kashf qilindi (4.59) bu seriyaga layman seriyasi deyiladi. bunda n — elektronning n =2,3,4,... uyg‘ongan holatlardan …

3 / 37

lasi deyiladi. kvant soni n ning ortishi bilan har bir seriyada spektral chiziqlar 𝒱 ning chastotasi seriya chegarasi deb ataluvchi r/m2 chegaraviy qiymatga intiladi. eng katta chastota n=∾ bo‘lganda, (4.58 4.62) formulalar yordamida hisoblanadi. bu chastota seriya chegarasi deyiladi. balmer seriyasida seriya chegarasi seriya chegarasiga yaqinlashganda spektral chiziqlar zichlashadi, ular orasidagi to‘lqin uzunliklari farqi assimptotik ravishda nolga intiladi, spektral chiziqlar intensivligi ham nolga intiladi. seriya chegarasidan tashqarida spektr uzilmaydi, balki tutash bo‘ladi. bunday qonuniyat faqat vodorod atomi spektridagina emas, balki boshqa elementlar spektrida ham kuzatiladi. 2. spektral termlar. kombinatsion prinsip spektroskopiyaning asosiy qonuni 1908-yilda rits tomonidan empirik yo‘l bilan aniqlangan kombinatsion prinsip hisoblanadi. (4.63) formulaga quyidagicha belgilashlar kiritish mumkin: (4.64) bunday belgilashlar kiritib (4.63) formulani quyidagi ko‘rinishda yozish mumkin: (4.65) t(m), t(n) lar spektral termlar deb ataladi. (4.65) formulaga asosan nurlanayotgan barcha chastotalar spektral termlar kombinasiyasi ko'rinishida aniqlanadi. bu qoida ritsning kombinatsion prinsipi deyiladi. vodorod atomi uchun barcha termlar tizimi …

4 / 37

yasida n=2; 3 bo‘lgandagi spektral chiziqlar chastotalari tegishlicha n1=82258,31 va n2= 9149 ,36 ekanligi ma’lum bo‘lsa, u vaqtda n2- n1=97491,36-82258,31=15233,05 bo‘ladi. bu son balmer seriyasidagi n =3 bo‘lgandagi spektral chiziqning chastotasiga mos keladi, ya’ni n3=15233,216. kombinatsion prinsip empirik yo‘l bilan kashf qilingan bo'lib, spektrlardagi qonuniyatlarga o‘xshab u ham qandaydir g‘alati son bo‘lib tuyulgan. bor birinchi bo‘lib kombinatsion prinsip atomlar ichidagi harakatlarini boshqaradigan o‘ziga xos kvant qonunlar ekanligini ko‘rsatdi. shunday qilib, har bir termga muayyan statsionar energetik holat to‘g‘ri keladi, har bir chiqarilgan chastota ikki statsionar holat bilan bog‘langan kombinatsion prinsipning o‘zidir. 3.vodorod atomining energetik sathlari diagrammasi. spektroskopiyada spektral termlar va energetik sathlarni chiziqlar bilan, ular orasidagi elektron o‘tishlarni esa strelkalar bilan ko‘rsatish qabul qilingan. yuqori energetik sathlardan pastki energetik sathlarga yo‘naltirilgan strelkalar atomning energiya chiqarishidagi spektral chiziqlariga tegishli bo‘ladi; teskari yo‘nalishdagi sirelkalar esa atomning energiyani yutishidagi spektral chiziqlarga tegithli bo‘ladi . 4.15-rasmda vodorod atomi energetik sathlarining diagrammasi keltirilgan. rasmdan ko‘rinadiki, …

5 / 37

bir chiziq osha joylashgan bir guruh chiziqlar deyarli balmer seriyasidagi chiziqlarga mos keladi, oraliq chiziqlar esa balmer seriyasidagiga o‘xshash emas. ridberg bu seriyani n butun va yarim qiymatlarga ega bo‘lgan balmer formulasi bilan ifodalanishini ko‘rsatdi. butun qiymatlariga balmer chiziqlariga mos kelgan chiziqlar to‘g‘ri keladi, yarim qiymatlariga esa oraliq chiziqlar to‘g‘ri keladi. bu seriyani yerdagi vodoroddan olishga qanchalik urinsalar ham uni olish imkoni bo‘lmadi. nihoyat, bu seriya laboratoriya sharoitida olindi. tajriba muvaffaqiyatli bo’lishi uchun vodorodga geliy aralashtirish kerak edi. bor bu faktlaming chigal majmuasini pikering seriyasi vodorodga emas, balki ionlashgan geliyga taalluqlidir, degan fikrni aytdi. haqiqatdan, quyidagi ifodaga asosan: 𝒱 har doim z ga proporsional va geliy uchun z = 2, u holda ionlashgan geliyning (he+) spektral seriyasi: formulaga mos kelishi kerak. bu yerda geliy uchun m =4 bolsa, u holda formula quyidagi ko‘rinishga keladi: yoki bu formulada n/2 ni k orqali belgilab, quyidagi ko‘rinishda yozish mumkin: bu esa pikering seriyasi …

Want to read more?

Download all 37 pages for free via Telegram.

Download full file

About "vodorod atomi spektridagi qonuniyatlar"

atom fizikasi 6-ma’ruza (kunduzgi) mavzu: vodorod atomi spektridagi qonuniyatlar. reja: 1.vodorod atomi spektridagi qonuniyatlar. 2. spektral termlar. kombinatsion prinsip. 3.vodorod atomining energetik sathlari diagrammasi. 4. pikering seriyasi va vodorodsimon ionlar spektrlari. 1.vodorod atomi spektridagi qonuniyatlar ma’lumki, qizdirilgan jismlar o‘zlaridan nurlanish chiqaradi. shuning uchun jismlarning nurlanishini o‘rganish atom va molekulalar tuzilishini o‘rganishda muhimdir. borning chastotalar shartiga asosan atomlarning nurlanishi elektronning bir statsionar orbitadan ikkinchi statsionar orbitaga o‘tganida sodir bo‘ladi. jismlar qizdirilganda energiya yutgan atomlar uyg‘ongan holatga o‘tadi. uyg‘ongan holatda atomlar (10-8) sekund yashaydi, so‘ng yutgan energiyasini nurlanish sifa...

This file contains 37 pages in PPTX format (600.8 KB). To download "vodorod atomi spektridagi qonuniyatlar", click the Telegram button on the left.

Tags: vodorod atomi spektridagi qonun… PPTX 37 pages Free download Telegram