qattiq jismning harakati. kuch momenti

DOC 14 pages 2.3 MB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.3 MB

File type DOC

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

o'zbekiston respublikasi oliy va o'rta qattiq jismning harakati. kuch momenti reja: 1.qattiq jismning murakkab xarakati xaqida tushuncha. 2.qattiq jism nisbiy va murakkab xarakatini ifodalovchi tenglamalar. 3. kuch momenti kinematikadan ma`lumki istalgan jismning xarakati nisbiydir. chunki nuqtaning xarakati qandaydir ma`lum koordinatalar sistemasiga nisbatan tekshiriladi. bundan tashqari ko`pchilik xollarda nuqta bir vaqtning o`zida bir necha xarakatlarda qatnashadi. masalan, poezd vagoni ichidagi nuqta (yo`lovchi) vagonga nisbatan, vagon esa poezd bilan birgalikda stantsiyaga nisbatan xarakat qiladi. bunday xollarda nuqtaning xarakati qo`zgalmas sistemaga nisbatan murakkab xarakat bo`ladi. bunday xarakatni taxlil qilish uchun nisbiy, ko`chma va absolyut xarakat tushunchalarni kiritamiz. kema palubasida yurib ketadigan odamning kemaga nisbatan xarakati nisbiy xarakat kemaning esa o`zidagi odam bilan birgalikdagi xarakati odam uchun ko`chma xarakat bo`ladi. odamning qo`zgalmas deb xisoblangan erga nisbatan xarakati absolyut xarakat deb ataladi. boshqacha qilib aytganda nuqtaning qo`zgalmas deb qabul qilingan koordinatalar sistemasiga nisbatan xarakati absalyut xarakat deyiladi. tezligi esa absolyut tezlik deb ataladi. nuqtaning murakkab …

2 / 14

dan radius-vektorlar orasidagi bogliqlik quyidagicha bo`ladi. r=r+ρ (64) r va ρ larni xyz orqali quyidagi ko`rinishida yozamiz. (65) ko`rinishida yozamiz. (65) dagi i,j.k birlik vektorlar. nuqtaning murakkab xarakati vaqtida (65) tenglamada x,y,z vai,j,k lar vaqt o`tishi bilan o`zgaradi. shuning uchun a nuqta tezligi v ni formuladan foydalanganimizda r vektori ko`p o`zgaruvchilarning (x,y,z, i,j,k va r ) funktsiyasi ekanligini nazarda tutib vaqt bo`yicha xosila olishimiz lozim. (66) (66) ga tezliklarni qo`shish teoremasi deyiladi. quyidagicha belgilashlar kiritamiz. (67) (68) (69) (69) bunda v0 - nuqtaning o1 nuqtaga nisbatan tezligi vn nuqtaning nisbiy tezligi, vk -ko`chma tezlik. belgilashlardan keyin (66) quyidagi shaklni oladi. v=vn +vk (70) (70) ifoda nuqtaning absalyut tezligidir. v absalyut tezlik vn nisbiy va vk -ko`chma tezliklarning geometrik yigindisiga teng ekan. vn -nisbiy tezlik nuqtani ifodalaydigan r-radius-vektor modulining o`zgarishi tufayli xosil bo`ladi. ko`chma tezlik vk - r-radius vektorning yo`nalishinining o`zgarishi natijasida xosil bo`ladi. ya`ni ko`chma oxyz sistemaning o1 nuqtaga nisbatan …

3 / 14

absalyut tezlanishi vektori nisbiy, ko`chma va koriolis tezlanishlarining yigindisiga teng ekan degan xulosa chiqadi. endi nisbiy ko`chma tezliklar va tezlanishlarning xamda koriolis tezlanishining fizikaviy ma`nosini ko`raylik. (5) dan topiladigan tezlik (79) ko`rinishida tasvirlanadi. bu tezlik a nuqtaning qo`zgaluvchan oxyz sistemaga nisbatan xarakat qilishi sababli xosil bo`ladi. ko`chma tezlikni ifodalaydigan (77) ni puasson formulalaridan foydalanib (80) shaklda yozamiz. bunda v=ωr aylanma transversal tezlikni xarakterlaydi. ya`ni a nuqta o nuktaning atrofida aylangan vaqtidagi tezligidir. vt -tezlik yo`nalishini parma qoiasiga asosan topiladi (48-rasm). bu erdagi v0-ni (o nuqtani tezligini) a nuqtaga ko`chirib, aylanma tezlik ωxr ni xam parma qoidasiga asosan topib, a nuqtaga qo`yib (v0 +ωr) ni ya`ni yigindisi ko`chma tezlikni paralelogram qoidasiga asosan topamiz. vk xam a nuqtaga qo`yilgan. agar a nuqtaning nisbiy tezligi bilan ko`chma tezlik yana paralelogramm qoidasiga asosan topilsa, absolyut tezlik (2-rasm)da tasvirlangan ga teng bo`ladi. ya`ni tezlik , v0 , ωxr va vn tezliklarning vektorial yigindisiga teng v=v0 …

4 / 14

o`ysak (84) ifoda xosil bo`ladi. (82) ifodadan nuqtaning ko`chma tezlanishi o nuqta (qutb) ning tezlanishi, aylanma va markazga intiluvchi tezlanishlarning geometrik yigindisiga tengligi ko`rinib turibdi. shunday qilib a nuqtaning absolyut tezlanishi yuqoridagi belgilashlarni xisobga olgandan keyin (85) ko`rinishida yozish mumkin. bunda va ning yo`nalishini parma qoidasiga asosan topiladi, modullari esa quyidagicha topiladi: bunda r, a nuqtadan aylanish o`qigacha bo`lgan eng qisqqa masofa. ma`lumki oxyz sistemaning xarakati ko`chma xarakatdir. agar xyz sistemaning ko`chma xarakati, ilgarilanma xarakat bo`lsa, ε=0, ω=0, bo`lib qoladi. ko`chma tezlanish formulasida va bo`ladi. koriolis tezlanishi xam nolga teng bo`ladi. natijada (86) tenglama xosil bo`ladi. bu xolda a ning moduli formuladan topiladi. nisbiy tezlanish vektori tegib turuvchi tekislikda yotadi va traektoriyaga urinma bo`ladi. ko`chma tezlanish vektori qutbning traektoriya tekisligiga paraleldir. koriolis tezlanishi vektori. (77) formuladan ma`lumki koriolis tezlanishi ifodadan topiladi. koriolis tezlanishi vektor kattalik bo`lgani uchun xar qanday vektor singari uch elementdan: moduli, yo`nalishi va ning qo`yilish nuqtasi aniqlangan …

5 / 14

`chma va nisbiy xarakatlarning qo`shilishidan xosil bo`ladigan kattalik. endi vektorning elementlari: vektorining qo`yilish nuqtasi, uning moduli va yo`nalishini qanday qilib aniqlashni ko`raylik. 1) ning qo`yilish nuqtasi a nuqta. 2) ning moduli formula bilan aniqlanadi. quyidagi uch xolda = 0 bo`ladi. a) ya`ni oxyz sistema ilgarlanma xarakat qilganda, yoki oxyz sistema ω=0 bo`lganda, b) vn =0 ya`ni oxyz ga nisbatan a nuqta tinch xolatda bo`lganda yoki tanlangan vaqtda oxyz sistema uchun vn =0 bo`lganda. c) ω va v ektorlar orasidagi burchak 0 ga yoki 180˚ ga teng bo`lganda ya`ni a nuqtaning nisbiy tezligining yo`nalishi aylanish o`qiga paralel bo`lgan xollarda. ning moduli ω va v ektorlar orasidagi burchak 90° bo`lganda maksimal bo`ladi. ya`ni agar a nuqtaning xarakati tezligi ω vektorga perpendikulyar bo`lsa, maksimal iymatga ega bo`ladi. a nuqta vn =0 tezlik bilan xarakat qilsa, 49-rasmga asosan v2 va v3 tezlik bilan xarakat qilganda bo`lishini ko`rish mumkin. 3) ning yo`nalishi parma qoidasiga asosan …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qattiq jismning harakati. kuch momenti"

o'zbekiston respublikasi oliy va o'rta qattiq jismning harakati. kuch momenti reja: 1.qattiq jismning murakkab xarakati xaqida tushuncha. 2.qattiq jism nisbiy va murakkab xarakatini ifodalovchi tenglamalar. 3. kuch momenti kinematikadan ma`lumki istalgan jismning xarakati nisbiydir. chunki nuqtaning xarakati qandaydir ma`lum koordinatalar sistemasiga nisbatan tekshiriladi. bundan tashqari ko`pchilik xollarda nuqta bir vaqtning o`zida bir necha xarakatlarda qatnashadi. masalan, poezd vagoni ichidagi nuqta (yo`lovchi) vagonga nisbatan, vagon esa poezd bilan birgalikda stantsiyaga nisbatan xarakat qiladi. bunday xollarda nuqtaning xarakati qo`zgalmas sistemaga nisbatan murakkab xarakat bo`ladi. bunday xarakatni taxlil qilish uchun nisbiy, ko`chma va absolyut xarakat tushunchalarni kiritamiz. ...

This file contains 14 pages in DOC format (2.3 MB). To download "qattiq jismning harakati. kuch momenti", click the Telegram button on the left.

Tags: qattiq jismning harakati. kuch … DOC 14 pages Free download Telegram