sezgining nerv-fizologik asoslari

DOCX 7 pages 24.3 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 24.3 KB

File type DOCX

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

5-mavzu: sezgi hissiy bilish jarayoni asosi sifatida. reja: 1. sezgi haqida tushuncha 2. sezgining nerv-fizologik asoslari 3. sezgining tasnifi 4. sezgi turlari 5. sezgilarning umumiy qonuniyatlari tayanch tushunchalar: adaptatsiya - qo`zg`atuvchining davomli ta`siriga analizatorning moslashishi analizator - sezuvchi apparat vibratsiya - titrashni sezish sensibilizatsiya - sezgirlikning ortib borishi kinestezik - oraliq sezgi statik - muvozanat sezgisi sinesteziya - ikki sezgining qo`shilib ketishi retseptor - analizatorlarning qo`zg`atuvchini qabul qiluvchi qismi sezgi haqida tushuncha ma'lumki bizni o’rab turgan tashqi olamdagi narsa va hodisalarning juda ko’p belgi va xususiyatlari mavjud. masalan, narsalarning rangi, ta'mi, hidi, qattiq yoki yumshoqligi, g’adir-budur yoki tekisligi, harorat va boshqalar. ana shu narsa va hodisalarning turli xil belgi, xususiyatlarini biz ham turlicha sezgi a'zolarimiz orqali ongimizda aks ettiramiz. tevarak-atrofimizdagi narsa va hodisalarning turli xil belgi hamda xususiyatlari har doim ham bizning sezgi a'zolarimizga ta'sir etib turadi. natijada bizda turli sezgilar hosil bo’ladi. chunonchi, nurlarning ko‘zimizga ta'sir qilishi natijasida ko’rish …

2 / 7

larga bevosita ta'sir etish orqali ayrim belgi va xususiyatlarni va organizm ichki holatini aks ettiradi. ma'lumki, insondan sezishning dastlabki bosqichi hissiy bilishdan boshlanib, keyinchalik u mantiqiy bilishga o’tadi. sezgi ham oddiy psixologik jarayon bo’lgani bilan uning yuzaga kelishi o‘z-o‘zidan hosil bo’lmaydi. ular jumlasiga quyidagilar kiradi: · sezgi a'zolariga ta'sir etadigan narsa va hodisaning bo’lishi. · sezuvchi apparat, ya'ni analizatorning mavjud bo’lishi. masalan, havoning sovuqligini, temirning qattiqligini, qorning yumshoqligi va boshqalarni sezamiz. sezgi idrok bilan bog’liq bo’ladi, lekin narsa va hodisani idrok qilishdan oldin uni sezish lozim, shu bois sezgilar materiyaning sezgi a'zolarimizga ta'siri natijasidir. sezgi axborotlarini qabul qilib, tanlab, to’plab, har bir sekundda axborotlar oqimini qabul qilib va qayta ishlab miyaga yetkazib beradi. natijada tevarak - atrofdagi tashqi olamni va organizm o‘z ichki holatini adekvat "mos" aks ettirishi hosil bo’ladi. sezgi a'zolari tashqi olamning inson ongiga olib kiradigan yo’llaridan biridir. sezgilarning nerv – fiziologik asoslari ma'lumki, sezgilar faqatgina tashqi ta'sirlar …

3 / 7

k (reseptor) - tashqi quvvatni nerv jarayoniga o’tkazadigan maxsus transformator qismi; · -analizatorning periferik bo’limining markaziy analizator bilan bog’laydigan yo’llarni ochadigan afferent (markazga intiluvchi) va efferent (markazdan qochuvchi) nervlar; · -analizatorning periferik bo’limlaridan keladigan nerv signallarining qayta ishlanishi sodir bo’ladigan qobiq osti va qobiq bo’limlari. sezgilar tasnifi va turlari sezgilar qaysi a'zolar yordamida hosil qilinishiga qarab, quyidagi turlarga, ya'ni ko’rish, eshitish, hid bilish, ta'm bilish, teri, muskul-harakat, organik sezgilarga ajratiladi. ular sezgi a'zolari qaerda joylashganligiga qarab tavsiflanadi. jahon psixologiyasi fanining so’nggi yutuqlari hamda atamalariga binoan sezgilar quyidagicha klassifikasiya qilinadi. ushbu tasniflanishning dastlabki ko’rinishi ingliz olimi ch.sherringtonga taalluqlidir. u reseptorning qaerda joylashganligiga qarab, sezgilarni uch turga bo’ladi. · tashqi muhitdagi narsa va hodisalarning xususiyatlarini aks ettirishgamoslashgan hamda reseptorlari tananing sirtqi qismida joylashgan sezgilar, ya'ni ekstroreseptiv sezgilar; · ichki tana a'zolari holatlarini aks ettiruvchi hamda reseptorlari ichki tana a'zolarida, to’qimalarda joylashgan sezgilar, ya'ni interoreseptiv sezgilar. · tanamiz va gavdamizning holati hamda harakatlari …

4 / 7

ka qilishda alohida ahamiyat kasb etadi. interoreseptiv sezgilar insonning kayfiyatida, emosional reaksiyalari o‘zgarishida ko‘zga tashlanadi, bolada esa xatti-harakatning keskin o‘zgarishiga sabab bo’ladi. chunki bola tana a'zolaridagi ichki holatini anglash, his qilish imkoniyatiga ega emas. shuning uchun undagi xatti-harakatning umumiy o‘zgarishi belgilardan buni sezish mumkin. proprioseptiv sezgilar gavdaning fazodagi holati to’g’risida signallar bilan ta'minlab turadi. ular inson harakatining boshqaruvchisi hisoblanib va afferent asosini tashkil qiladi. pereferik reseptorlar muskullar, pay va bo’g’imlarda joylashgan bo’lib, maxsus tanachalar shakliga ega va ular puchchini tanachalari deb ataladi. tanachalarda vujudga keluvchi qo‘zg’atuvchilar muskullarning harakatlashuvi natijasida va bo’g’imlar holatining o‘zgarishi, nerv tolalari yordamida, orqa miyaning orqa ustunidagi oq suyuqligiga etkaziladi. qo‘zg’ovchilar burdax va goll yadrosining quyi bo’limlariga yetib keladi va undan po’stosti tugunchalaridan o’tib, bosh miya katta yarim sharining qoronqulashgan zonasida harakatlarini yakunlaydilar. ekstroreseptiv sezgilar intermodal, nospesifik sezgi turkumlariga ham ajratiladi. masalan, eshitish organi orqali 10-15 sekundga tebranishni sezish mumkin, lekin quloq bilan emas, balki suyaklar yordamida …

5 / 7

qiqot asosan qo’l uchiga yashil va qizil ranglarni yuborish orqali amalga oshirilgan. terining foto sezgirligi tabiati psixologiyada yetarli darajada o’rganilmagan. sezgi turlari psixologiya fanida uchta katta guruhga ajratilgan sezgilar (ekstroreseptiv, proprioreseptiv, introreseptiv) o‘z navbatida quyidagi turlarga ajratiladi: · ko’rish sezgilari; · eshitish sezgilari; · hid bilish sezgilari; · ta'm bilish sezgilari; · teri sezgilari; · muskul - harakat (kinestetik); · statistik sezgilar; · organik sezgilar. ko‘rish sezgilari insonlar tomonidan rang va yorug‘likni sezish ko‘rish sezgilari orqali amalga oshadi va seziladigan ranglar xromatik va axromatik turlarga bo‘linadi. psixofiziologik qonunga ko‘ra yorug‘lik nurlari uchburchak shisha prizma orqali o‘tib singanda hosil bo‘ladigan rang xromatik ranglar deb atalib, ularga kamalak ranglar, ya’ni qizil, zarg‘aldoq, sariq, yashil, havo rang, ko‘k, binafsha tuslarini qamrab oladi. odatda oq rang, qora rang, kulrang va ularning turlicha ko‘rinishlari axromatik ranglar deb nomlanadi. ko‘rish sezgilarining organi ko‘z hisoblanib, u ko‘z soqqasi undan chiqib keladigan ko‘ruv nervlaridan tashkil topgan bo‘lib, ko‘z …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sezgining nerv-fizologik asoslari"

5-mavzu: sezgi hissiy bilish jarayoni asosi sifatida. reja: 1. sezgi haqida tushuncha 2. sezgining nerv-fizologik asoslari 3. sezgining tasnifi 4. sezgi turlari 5. sezgilarning umumiy qonuniyatlari tayanch tushunchalar: adaptatsiya - qo`zg`atuvchining davomli ta`siriga analizatorning moslashishi analizator - sezuvchi apparat vibratsiya - titrashni sezish sensibilizatsiya - sezgirlikning ortib borishi kinestezik - oraliq sezgi statik - muvozanat sezgisi sinesteziya - ikki sezgining qo`shilib ketishi retseptor - analizatorlarning qo`zg`atuvchini qabul qiluvchi qismi sezgi haqida tushuncha ma'lumki bizni o’rab turgan tashqi olamdagi narsa va hodisalarning juda ko’p belgi va xususiyatlari mavjud. masalan, narsalarning rangi, ta'mi, hidi, qattiq yoki yumshoqligi, g’adir-budur yoki tekisligi, ha...

This file contains 7 pages in DOCX format (24.3 KB). To download "sezgining nerv-fizologik asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: sezgining nerv-fizologik asosla… DOCX 7 pages Free download Telegram