turkiston ma'rifatchi-jadidlarining estetik qarashlari

DOC 91.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1709540311.doc turkiston ma`rifatchi-jadidlarining estetik qarashlari reja: 1. yangi va eng yangi davr estetikasidagi asosiy yo`nalishlar. 2. xayolotning manbai xix asr oxiri va xx asr boshlarida rossiya mustamlakasi bo`lgan mazlum turkistonda ham uyg`onish ro`y berdi. nisbatan qisqa vaqtni o`z ichiga olgan bo`lsa-da, bu uyg`onish hayotning barcha sohalarida aks etdi. uning ibtidosida ilg`or rus tafakkutidan xabardor ma`rifatchilar turar edi. bu ma`rifatchilar keyinchalik jadidlar deb atala boshladi. ularning asosiy maqsadi turkistonning milliy ozodlikka erishish edi. erishishning yo`lini esa ular xalqni ma`rifatli, o`z insonlik huquqini talab va himoya qila oladigan darajaga ko`tarishda deb bildilar. buning uchun esa, ular nazdida uch yo`nalish muhim edi; maorif, san`at va matbuot. shu nuqtayi nazardan ma`rifatchi jadidlarning san`atga, ayniqsa, uning o`sha davrda eng qamrovli bo`lgan turlari adabiyot va teatrga alohida e`tibor berganlari tabiiydir. zero,ma`rifatchi jadid mutafakkirlar axloqiy va estetik tarbiya orqali millat ozodlikka erishadi, deb hisoblar edilar. shu bois jadidlikni ma`lum ma`noda ijtimoiy-axloqiy-estetik harakat deb aytish mumkin. anbar otin …

lan ilg`ab olingan voqelikni “adab haririga burkab”, “nafis iboralar bilan”, ya`ni yuksak badiyyat, obrazli ifoda va ravon til g`o`zal shakl vositasida o`quvchigaetkazishni talab etmoqda. ayni paytda risola muallifi tushkunlik ruhidagi sherlarni va tarkidunyochilikni targ`ib etuvchi asarlarni hamda ularning ijodkorlarini qattiq tanqid ostiga oladi. uning fikriga ko`ra bunday asarlar jamiyat uchun zararli. zero, “bu kabi shoirlar g`aziyotni o`qug`onodam umrini barham berib, tezroq dunyodin kechish fikriga duchor bo`lur… shoira har bir badiiy asar hayotbaxsh ruhga ega bo`lishi va shu bilan jismiyatni yangilashga, milliy ozodlik uchun kurashga da`vat etish kerak fikrni ilgari suradi. abdurauf fitrat (1898-1938). avvalo shuni aytish kerakki, « adabiyot qoidalari»da mualif nafaqat adabiyot nazariyotchisi sifatida, balki keng quvvai hofizali nafosatshunos tarzida maydonga chiqadi. fitrat har bir “go`zal san`at” ning materiali, substratiga qarab, ularni olti turva ikki xilga (turkumga) bo`ladi. u misiqani birinchi o`ringa qo`yadi, undan keyin: “rasm, haykalchilik, me`morchiik o`yun (tans), abiyot” keladi go`zal san`atlarning mana shu olti turlari bir …

nchasi o`ziga xos, asosan u shoir she`rlarida “go`zal” so`zi orqali aks etadi. cho`lpon ijodidan o`nlab maqolalar teatrga bag`ishlanganini ko`ramiz. u meerxold teatrini yuksak baholab, o`zbek teatrini ham o`sha darjaga chiqishini istaydi. ayni paytda mannon uyg`ur san`atiga yuksak baho berdi. uning - teatr estetikasida aktyor mahorati masalasi alohida o`rin tutadi. “aktyorga ahamiyat berish demak, so`zga ahamiyat berish demakdir, chiroylik so`z chiroylik qilib gapirilsa, tomoshaning ta`siri bo`lmay iloji yo`q… go`zal va ustalarcha o`ynag`on aktiyor go`zal va ustalarcha gapirishni ham bilsin”, - deydi cho`lpon. xix asr oxiri va xx asr boshlarida rossiya mustamlakasi bo`lgan mazlum turkistonda ham uyg`onish ro`y berdi. nisbatan qisqa vaqtni o`z ichiga olgan bo`lsada, bu uyg`onish hayotning barcha sohalarida aks etdi. uning ibtidosida ilg`or rus tafakkuridan habardor ma`rifatchilar turar edi. bu ma`rifatchilarning bir qismi keyinchalik jadidlar deb atala boshladi. ularning asosiy maqsadi turkistonning milliy ozodligiga erishishi edi. erishishning yo`lini esa ular xalqni ma`rifatli, o`z insonlik huquqini talab va himoya qila …

g`ib qilishga bag`ishlangan. «toshkent shahrida bo`lg`on nag`ma bazmi xususida», «nag`ma va nag`malar va aning asbobi va ul nag`ma ta`siri xususida», «suvorov haqida», «shoir axli va she`r mubolag`asi xususida» deb atalgan masnaviylar esa ma`lum ma`noda nafosatshunoslikka taalluqli. iste`dodli filolog olim shuhrat rizaev ulardan birini-» suvorov haqida» masnaviysini ilk o`zbek teatr tanqidi namunasi, spektaklga she`riy yo`lda yozilgan taqriz deydi. bu fikrda jon bor. zero yuqoridagi masnaviylikni o`ziga xos o`ziga xos nafosatshunoslik manzumalari deyish mumkin. furqat «nag`ma va nag`malar va aning asbobi va ul nag`ma ta`siri xususida masnaviysida «toshkand shahrida bo`lg`on nag`ma bazmi xususida» masnaviysidagi «taqrizchilik» doirasidan chiqib ketadi, xonandalar, sozandalar, kontsert zali, unga kirish qoidalarini tasvirlashdan voz kechadi, asosiy e`tiborni musiqadan va undan olinadigan nafosat lazzati haqida fikr yuritadi. shoir-nafosatshunos o`zimizning milliy musiqa asboblarining ba`zilarini sanab o`tib, agar rasmona musiqa ta`limi yo`lga qo`yilsa, ular ovrupomusiqa asboblaridan qolishmaydigan uyg`unlik bilan jaranglashlarini ta`kidlaydi. musulmon ichra, lekin nag`ma ko`p bor, chunonchi g`ijjaku tanbo`ru setor, dutoru …

iqa dilda xama so`z o`lsa nihoniy, degay nag`ma zaboni birla oni. «shoir axvoli va she`r mubolag`asi xususida» masnaviysida furqat ijodkor iste`dodini «balog`at» tushunchasi bilan ifodalaydi. shoir odam sa`diy kabi ko`pni ko`rishi va bilishi lozim: ijodning asosida hayotni in`ikos yotadi: agar shoir odam tomosho qilur, taajjub ko`rub nazm insho qilur balog`at erur she`r oroyishi, agar bo`lsa bir nuqta kunjoyishi. hofiz sa`diy, firdavsiylar kabi balog`at egasi bo`lgan ijodkorlar yaratgan asarlar haqqoniyligi bilan latofatlidir: hshal bayt bizlarga marg`ub erur, latofatlar anda base ko`p erur. furqatning tushunishiga ko`ra, she`r ham musiqa kabi ko`ngilning xolatini ta`riflaydi, aks ettiradi. lekin bu aks ettirish o`sha xolatga muvofiq bo`lishi, shuningdek, ramzu mazmuniga loyiq shaklda, «yaxshi so`z» vositasida amalga oshirilishi kerak: yozarmiz base shod bo`lsa ko`ngul, vayo g`amga mo`tod bo`lsa ko`ngil. na xol o`lsa anga muvofiq qilib, yana ramzu mazmuniga loyiq qilib. bahor xol yaxshi so`z bo`lsa taqrir etib, qilurmiz bayon elga tahrir etib. mazkur masnaviy manzumalarda badiiy ijod …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "turkiston ma'rifatchi-jadidlarining estetik qarashlari"

1709540311.doc turkiston ma`rifatchi-jadidlarining estetik qarashlari reja: 1. yangi va eng yangi davr estetikasidagi asosiy yo`nalishlar. 2. xayolotning manbai xix asr oxiri va xx asr boshlarida rossiya mustamlakasi bo`lgan mazlum turkistonda ham uyg`onish ro`y berdi. nisbatan qisqa vaqtni o`z ichiga olgan bo`lsa-da, bu uyg`onish hayotning barcha sohalarida aks etdi. uning ibtidosida ilg`or rus tafakkutidan xabardor ma`rifatchilar turar edi. bu ma`rifatchilar keyinchalik jadidlar deb atala boshladi. ularning asosiy maqsadi turkistonning milliy ozodlikka erishish edi. erishishning yo`lini esa ular xalqni ma`rifatli, o`z insonlik huquqini talab va himoya qila oladigan darajaga ko`tarishda deb bildilar. buning uchun esa, ular nazdida uch yo`nalish muhim edi; maorif, san`at va matbuot. shu nu...

DOC format, 91.0 KB. To download "turkiston ma'rifatchi-jadidlarining estetik qarashlari", click the Telegram button on the left.

Tags: turkiston ma'rifatchi-jadidlari… DOC Free download Telegram