qadimgi dunyo estetikasi va o`rta asrlar mutafakkirlarining estetik ta'limotlari

DOC 211.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1709540280.doc qadimgi dunyo estetikasi va o`rta asrlar mutafakkirlarining estetik ta`limotlari reja: 1. qadimgi yunon mumtoz falsafasi 2. arastuning san`at haqidagi fikrlari 3. o`rta asrlar mutafakkirlarining estetik ta`limotlari qadimgi yunon mumtoz falsafasi haqida gap ketganda ko`pgina adabiyotlarda uni g`o`yo yunonistonda o`z-o`zidan paydo bo`lib qolgan aqliy yuksaklik, ya`ni yunonlarning (ovro`paliklarning) boshqa irqlarga nisbatan buyukligida dalolat beruvchi hodisa sifatida talqin etiladi. lekin, aslida qadimgi yunoniston fani va madaniyati eron, bobilon, qadimgi misr va qadimgi hindiston singari sharq mamlakatlari erishgan yutuqlardan foydlanib, shu darajaga ko`tarildi. qadimgi sharq yunonlar uchun ulkan maktab vazifasini o`tadi. chunonchi, fales, pifagor, demokrit, geraklit, suqrot, aflotun singari allomalar ana shu maktab ta`limotidan bahramand bo`lib, buyuklikka erishganlar. buning isbotini deyarli barcha qadimgi manbalarda, xususan, yunonlardan qolgan falsafiy, adabiy va tarixiy manbalarda ko`rish mumkin. suqrot (miloddan avvalgi 469-399-yillar). u jahon falsafasida birinchi bo`lib antropologik yondoshuvga asos slogan mutafakkir, ungacha falsafaga faqat kosmologik yondoshuv hukmron edi. u diqqatni kosmos-fazoga emas, balki insonga qaratdi, …

ning holatini», insonning ruhiy-ma`naviy qiyofasini aks ettirishi kerak. axloqiy ideallargina in`ikos etilishga loyiq. aflotun (milodgacha 427-347). uning estetika borasidagi fikr-mulohazalari asosan “ion”, “fedr”, “bazm”, “qonunlar”, “davlat” singari asarlarida o`z ifodasini topgan. aflotunning fikriga ko`ra, asl go`zallik his etilguvchi narsalar dunyosida bo`lmaydi, u g`oyalar olamiga taalluqli. davlat asarida faylasuf suqrot va glaukon suhbati asnosida g`or haqidagi mashhur masal-afsonani keltirar ekan, bizga ko`rinib turgan, biz yashayotgan dunyo bor-yo`g`i soyalar o`yini, haqiqiy dunyoni ko`rish uchun esa inson ojizlik qiladi. inson g`or devoriga kishandband qilingan tutqunga o`xshaydi, u faqat haqiqiy borlikning soyasini kuzata oladi, xolos, haqiqiy borliq esa ana shu soya ortida ko`rinmay qolaveradi. go`zallik ham haqiqiy borliqqa taalluqli. unga hissiyotlar yordamida yetishish mumkin emas, faqat aql orqaligina uni anglash mumkin; u-o`zgarmas, zamon va makondan tashqarida. bu o`rinda aflotunning haqiqiy go`zallik sifatida xudoni nazarda tutayotganini ilg`ash qiyin emas. ana shu nuqtayi nazardan kelib chiqqan holda, aflotun, san`atkorni o`ziga xos nusxa ko`chiruvchi sifatida talqin etadi; …

shart emas. lekin ma`budlarga alqovlar, mardlik, vatanparvarlik tuyg`ularini uyg`otadigan qo`shiqlar bundan mustasno. aflotun ilhomning ikki xilini keltiradi, biri, - “tartibga soluvchi”, ikkinchisi - “lazzat beruvchi”. birinchisi odamlarning “yaxshilanishiga” xizmat qilsa, ikkinchisi- “yomonlashtiriladi”. xo`sh, shuning uchun nima qilish kerak? faylasuf o`ziga xos senzurani taklif etadi; yoshi ellikdan oshgan odamlar orasidan maxsus «baholovchi» kishilarni belgilash lozim, ular davlat miqyosida badiiy ijodni va shu asosidagi estetik tarbiyani nazorat qilishni doimiy amalga oshirib turadilar. ideal davlatda kulgilikka doir asarlarni (komediyalarni) sahnalashtirish mumkin, faqat ularda rollarni muhojirlar va qullar o`ynashi kerak bo`ladi. fojiani esa qat`iy senzura asosidagina sahnalashtirishga ruxsat beriladi. aflotun san`atning asl manbaini bilimda emas, ilhomda deb hisoblaydi. uning nazdida shoir «faqat ilhomlangan va jazavaga tushga paytida, es- hushi yo`qolgan paytda she`r yozadi, toki es- hushi joyida ekan, u ijod va karomat qobiliyatidan mahrum; u, o`zi anglamagan holda telbavor, savdoyi bir holatda ijod qiladi. shu bois haqiqiy ijodkor uchun san`at qonun- qoidalarini bilishning o`zigina …

aydi; ezgulik faqat harakat orqali, go`zallik harakatsiz ham voqe bo`ladi, degan fikrni o`rtaga tashlaydi. arastuning san`at haqidagi fikrlari ustozi aflotun qarashlaridan jiddiy farq qiladi. uning fikriga ko`ra, san`at asari, tabiat san`ati singari shakl va material (modda) birligidan iborat. san`atkor ongida olamiy aqlda mabjud narsalardan boshqa biror narsaning mavjud bo`lishi mumkin emas. zero, tabiat va inson faoliyatining manbai olamiy aqldagi g`oyalar yig`indisidir. ular yo “tabiatdagi” jarayon, yoki “san`at” orqali o`zligini namoyon qiladi. san`at tabiat o`z maqsadini amalga oshiradigan shakllardan biri, xolos lekin eng etik, mukammal shakli. san`at tabiat oxiriga etkaza olmagan narsani oxiriga etkazadi. san`at tabiatga taqlid qiladi deganida, arastu, san`at tabiatning faoliyat usulini in`ikos ettirishini nazarda tutadi. san`at ana shu taqlid natijasida tabiatgao`xshab organism yaratadi. mazkur organism yaratgan san`atkor faoliyat san`at qonun-qoidalariga bo`y so`nadi, u haqiqiy aql-idrokka e`tiqod qiluvchi “ijodiy odatdir”. ma`lumki, pifagor birinch bo`lib “forig`lanish”- “katarsis” tushunchasini mohiyatan diniy ma`noda qo`llagan edi. arastu esa uni san`atga nisbatan ishlatdi. forig`lanish, …

`g`ib o`dirilgan g`o`zal qiz,egilgan, lekin sinmagan haqiqat, adolat sizni larzaga soladi.sizda pokizalik, halollik, xulqiy g`o`zallik timsoli bo`lmish bu odamlar qismatida achinish, ularga hamdardlik hissi uyg`onadi,odatiy turmushning ikir-chikirlari, tashvishlari sizga sahnadagi buyuk insonlar jasorati va fojiasi oldida juda mayday ko`rinadi; qarz olgan oshnangiz haqidagi o`ylaringiz e`tiborsiz bir narsa bo`lib tuyuladi, kechagi xayollaringizdan o`zingiz uyalasiz.. arastu aytgan “forig`lanish”-“katarsis” mana shu. san`at ana shu forig`lanish vositasida insonni tarbiyalaydi. forig`lanishning estetik mohiyati ana shunda. inson tabiatan bo`sh vaqtga intilib yashaydi. chunki bo`sh vaqt mobaynida inson jisman va ruhan dam olishi, kundalik mehnat-qorin to`ydirish tashvishidan forig` bo`lish imkoniga ega. bo`sh vaqt insonda o`yin hissi o`yg`onishining asosiy omilidir. san`atning vujudga kelishida o`yinning ahamiyati katta ekanligi hammaga ma`lum. demak, nafosatli anglash va nafosatli faoliyatning tadrijiy rivojida mehnat bilan birga bo`sh vaqt ham asosiy omil hisoblanadi. ichki osoyishtalikni, mehnat va bo`sh vaqtga asoslangan muayyan tartibni jamiyatda qonun darajasiga ko`tarish esa davlat paydo bo`lganda ro`y berishi mumkin. davlat qanchalik …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "qadimgi dunyo estetikasi va o`rta asrlar mutafakkirlarining estetik ta'limotlari"

1709540280.doc qadimgi dunyo estetikasi va o`rta asrlar mutafakkirlarining estetik ta`limotlari reja: 1. qadimgi yunon mumtoz falsafasi 2. arastuning san`at haqidagi fikrlari 3. o`rta asrlar mutafakkirlarining estetik ta`limotlari qadimgi yunon mumtoz falsafasi haqida gap ketganda ko`pgina adabiyotlarda uni g`o`yo yunonistonda o`z-o`zidan paydo bo`lib qolgan aqliy yuksaklik, ya`ni yunonlarning (ovro`paliklarning) boshqa irqlarga nisbatan buyukligida dalolat beruvchi hodisa sifatida talqin etiladi. lekin, aslida qadimgi yunoniston fani va madaniyati eron, bobilon, qadimgi misr va qadimgi hindiston singari sharq mamlakatlari erishgan yutuqlardan foydlanib, shu darajaga ko`tarildi. qadimgi sharq yunonlar uchun ulkan maktab vazifasini o`tadi. chunonchi, fales, pifagor, demokrit, geraklit, suqr...

DOC format, 211.0 KB. To download "qadimgi dunyo estetikasi va o`rta asrlar mutafakkirlarining estetik ta'limotlari", click the Telegram button on the left.

Tags: qadimgi dunyo estetikasi va o`r… DOC Free download Telegram