yangi davr estetikasidagi asosiy oqimlar va yo`nalishlar

DOC 119,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1709540326.doc yangi davr estetikasidagi asosiy oqimlar va yo`nalishlar insoniyat tafakkuri tarixida olomon mumtoz nafosatshunosligi nihoyatda yuksak darajaga ega ekanligi bilan ajralib turadi. musulmon olami ilmiy tafakkuriga taqlidan ovro`pa uyg`onish davri boshlandi. italiyalik va ispaniyalik insonparvarlar zimdan cherkov bilan olishdilar va insonni ilohiy mavjudod sifatida yuksakka ko`tardilar. undan keyingi mumtozchilik va ma`rifatparvarlik davrlarida ovro`pa o`z “ustozi” sharqni ancha ortda qoldirib ketdi. ilmiy - falsafiy tafakkur, hususan, estetika katta taraqqiyot yo`liga chiqdi; frensis xatcheson (hutcheson / 1694-1747), antoni eshli kuper sheftsberi (schaftesburu/ 1671-1713), dayvid hyum (hume/ 1711-1776), deni dirdo(diderot/1713-1784), jan-jak russo (rousseau / 1712-1778), aleksandr gotlib baumgarten (baumgarten. 1714-1762), gootxold efraim lessing (lessing. 1729-1781) singari buyuk ma`rifarparvarlar katta yutuqlarga erishdilar. immanuluil kant (kant 1724-1804) u olomon mumtoz estetikasining ibtidosida buyuk faylasuf bo`lib, “go`zallik va ulug`vorlik tuyg`ulari ustidan kuzatishlar” (1764),” sof aqlning tanqidi” (1781), “amaliy aqlning tanqidi” (1788), “muhokama qobiliyatining tanqidi” (1796) sarlarida nafosatshunoslik muammolariga maxsus to`xtaladi. kantning fikriga ko`ra, go`zallik, hissiyot manfaatsiz, …

idrok etish mumkinligi bilan ajralib turadi. demak, go`zallik -narsa-hodisaning maqsadga muvofiqlik shakli, zero u maqsad haqida tasavvurga ega bo`lmasdan turib, idrok etiladi. to`rtinchi belgisi- go`zallik bizga tushunchasiz, zaruriy maftunlikning obekti narsa-hodisasi sifatida yoqimlidir. shunday qilib, go`zallik hammaga hech qanday manfaatsiz, shundayligicha, o`zining sof shakli bilan yoqishi zarur bo`lgan narsa-hodisadir. gozallik bilan bir qatorda kant ulug`vorlikni ham jiddiy tadqiq etadi. uning fikriga ko`ra, go`zallikdan olinadigan lazzat – sifatning, ulug`vorlikdan olinadigan lazzat – miqdorning namoyon bo`lishi bilan bog`liq. ulug`vorlikni mutafakkir ikkiga ajratadi; matematik va dinamik ulug`vorlik. matematik ulug`vorlik ekstensiv miqdorni, makon va zamondagi ko`lamli miqdorni, dinamik ulug`vorlik kuch va qudrat miqdorini o`z ichiga oladi. birinchi xil ulug`vorlikka yulduzi osmonni, okeanni, ikkinchisiga- yong`in, suv toshqini, dovul, zilzila, momaqaldiroqni misol qilib keltirish mumkin. har ikkala holatda ham ulug`vorlik hissiy tasavvurimizdan ustun keladi, uni uzib qo`yadi. keyin ezilganlik hissi faoliyatimizning jonlanishi bilan almashinadi, chunki bunda bizning faqat hissiyotimiz tang qoladi, ma`naviy jihatimiz, aksincha, yuksaladi. aql …

nafosatga qarshi – inson tabiati uyg`unligini buzadi, narsa mavjudligi tabiiy tartibining muqaddasligini va go`zalligini parchalab yuboradi. shu bois jamiyatni qayta qurilishdan avval insonni qayta qurmoq lozim. buni esa shaxsning uyg`un rivojlanishi, go`zallik vositasidagi tarbiya orqali amalga oshirish mumkin. go`zallik esa shiller nazdida, hodisaga aylangan erinlik. nafosat falsafasiga doir muhim asari bo`lmish “insonning estetik tarbiyasi to`g`risida maktublar” ida shiller, yuqoridagi fikridan tashqari, san`atning o`ziga xosligi masalasiga ham alohida to`xtaladi. shu munosabat bilan u “o`yin ‘va “estetik ko`rinish” tushunchalarini qo`llaydi. ulardan ikkinchisini shiller san`atning belgilari deb ataydi. yovvoyi qutulgan har bir ko`rinishdan zavq olishga, bezakka va o`yinga moyil bo`ladi. o`yin, majburiyatdan kelib chiqadigan, manfaatli va bir tomonlamaklikka ega faoliyatdan farqli o`laroq, erkindir. o`yinda insondagi barcha kuchlar mutanosib tarzda kelishib harakat qiladi. “inson, -deb yozadi shiller – faqat tom ma`noda inson bo`lgandagina o`ynaydi va o`ynagan paytidagina to`liq insonga aylanadi”. san`at o`yinli faoliyat sifatida quvonchli. o`yinning maxsuli – ko`rinish. narsalarning realligi ularning ishi, narsalarning …

gandan ortiq narsani o`z ichiga oladi. zero, san`atkor o`z asariga asar g`oyasiga kirmagan yana “qandaydir cheksizlikni” ixtiyorsiz ravishda singdiradi. bu cheksizlikni “cheklangan aql” qamrab ololmaydi. ana shu onglanmaganlikning cheksizligidan shelling go`zallik tushunchasini keltirib chiqaradi: go`zallik cheksizlikning cheklanganlikdagi ifodasi. go`zallik san`atning asosiy xususiyati. go`zalliksiz san`atning mavjud bo`lishi mumkin emas. san`atkor a`lo hissiy go`zallik g`oyasini anglaydi shu g`oyani sezilarli qiluvchi narsa bilan biriktiradi. dahoning vazifasi olam uyg`unligida xudodagi oliy go`zallikni ko`ra bilishdir. umuman olganda, shelling ilgari surgan ko`pgina g`oyalar keyinchalik ovro`pa nafosatshunosligida dasturilamal qilib olindi, yangi-yangi kashfiyotlarning ibtidosiga aylandi. georg vilxelm fridrix xegel (hegel /1770-1831). olmon mumtoz estetikasidagi eng e`tiborli faylasuf, nafosat falsafasi borasida uning “estetika” deb nomlangan ko`p jildlik ma`ruzalari mashhur. xegel o`z falsafiy tizimini mutlaq g`oya asosiga quradi; uning uchun barcha mavjudlikning asosida qandaydir qiyofasiz, nosubektiv ruhiy ibtido yotadi-ana o`sha mutlaq g`oya. mutlaq g`oya esa tabiat, ijtimoiy hayot va uning barcha ko`rinishlari mohiyatini tashkil etadi. nafosat ham muayyan taraqqiyot bosqichidagi …

mutloq ruh o`zi uchun o`zini predmet qilib, o`zi uchun o`z mohiyatini ifodalashdan boshqa hech qanday maqsadga ham, faoliyatga ham ega bo`lmagan erkin, haqiqiy cheksiz ruh. u tashqi va hissiy mushohadada tasavvurga, tasavvurdan tushunchalar asosidagi tafakkurga qarab rivojlanib boradi. shuningdek, xegel nafosatshunoslikning saosiy mezoniy tushunchalar, ideal va boshqa muammolar borasida ham teran fikrlar bayon etadi. umuman, olmon mumtoz estetikasi insoniyat tafakkuridagi muhim taraqqiyot bosqichi sifatida katta ahamiyatga ega. olmon mumtoz stetikasida ratsionalizm o`zining yuksak cho`qqisiga ko`tarilgan bo`lsa, undan keyingi ba`zi falsafiy ta`limotlar noratsionalistik asosida ish ko`rdilar. artur sopenhauer (schopenhauer 1788-1860). noratsionallik yo`nalishining dastlabki yirik namoyandalaridan biri. uning estetikasi asosan “olam ixtiyor va tasavvur sifatida”deb nomlangan yirik asarida bayon etilgan. u san`at bilan fanni bir-biriga solishtirar ekan, san`atni narsalarning asoslanish qonunidan mustaqil tarzda “mushohada qilish turi”deb ataydi. estetika mushohada obekti alohida narsa emas, balki asoslanish qonuni harakati ostidan olingan g`oya aflotuncha ma`nodagi g`oya. uni aql bilan emas, fahm (intuisiya)yordamida payqash mumkin. san`atning …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "yangi davr estetikasidagi asosiy oqimlar va yo`nalishlar"

1709540326.doc yangi davr estetikasidagi asosiy oqimlar va yo`nalishlar insoniyat tafakkuri tarixida olomon mumtoz nafosatshunosligi nihoyatda yuksak darajaga ega ekanligi bilan ajralib turadi. musulmon olami ilmiy tafakkuriga taqlidan ovro`pa uyg`onish davri boshlandi. italiyalik va ispaniyalik insonparvarlar zimdan cherkov bilan olishdilar va insonni ilohiy mavjudod sifatida yuksakka ko`tardilar. undan keyingi mumtozchilik va ma`rifatparvarlik davrlarida ovro`pa o`z “ustozi” sharqni ancha ortda qoldirib ketdi. ilmiy - falsafiy tafakkur, hususan, estetika katta taraqqiyot yo`liga chiqdi; frensis xatcheson (hutcheson / 1694-1747), antoni eshli kuper sheftsberi (schaftesburu/ 1671-1713), dayvid hyum (hume/ 1711-1776), deni dirdo(diderot/1713-1784), jan-jak russo (rousseau / 1712-1778), alek...

Формат DOC, 119,0 КБ. Чтобы скачать "yangi davr estetikasidagi asosiy oqimlar va yo`nalishlar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: yangi davr estetikasidagi asosi… DOC Бесплатная загрузка Telegram