adabiy yo`nalish va oqimlar

DOC 2,0 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662756697.doc αζαρ adabiy yo`nalish va oqimlar reja: 1. hayotni badiiy aks ettirish prinsiplari. 2. metod va uslub tushunchalari haqida. 3. adabiy yo`nalish tushunchasi. avalo shuni aytish kerakki, biz "hayotni badiiy aks ettirish prinsiplari"(g.pospelov) tarzida ishlatayotgan tushuncha adabiyot nazariyasi va estetikaga oid ishlarda "ijod tipi" (l.timofeyev), "badiiy tafakkur shakli" (i.sulton), "badiiy tafakkur usuli" (y.borev) kabi qator atamalar bilan yuritiladi. lo`nda qilib aytsak, bu o`rinda gap adabiy asarlarni ularda yaratilgan badiiy voqelikning real voqelikka munosabatiga ko`ra ikkita katta guruhga (realistik va norealistik) ajratish ustida boradi. shunisi ham borki, guruhga ajratish prinsiplarida ham muayyan farqlar mavjud. xususan, l.timofeyev bunda quyidagicha fikrga tayanadi: "... biz realistlar deb ataydigan yozuvchilarning ijodida oldingi planga biz aks ettirish deb atagan ibtido, ya`ni, voqelikdagi hodisalarni ular hayotda qanday bo`lsa o`shandayligicha ko`rsatishga intilish yetakchilik qiladi; shunisi bilan ular yozuvchining voqelikka bevosita moslikdan chekinishiga imkon beruvchi qayta yaratish ibtidosi ustivorlik qilgan obrazlardan farqlanadi" (timofeyev l.i. osnovo` teorii literaturo`.- m.,1966.- s.1o1). …

gina chinakam san`at asari dunyoga keladi. o`ylashimizcha, mazkur masalada g.pospelov tutgan mavqe realizmni birmuncha kengroq tushunish imkonini berishi bilan diqqatga molikdir. sababki, g.pospelov realistik adabiyot tabiatini asarda yaratilgan xarakterlardan kelib chiqib tushuntiradi. olimning fikricha, realistik asarda: "... yozuvchi o`z qahramonlarini o`zlari yashagan davr va muhit ijtimoiy munosabatlari asosida shakllangan ijtimoiy xarakterlari xususiyatlariga, ularning ichki mantiqiga muvofiq tarzda harakat qilish(istash, o`ylash, his etish, gapirish)ga majbur qiladi". buning aksi o`laroq, hayotni badiiy aks ettirishning norealistik ("normativ") prinsipiga tayanilgan asarda esa: "... yozuvchi o`z personajlarini o`z xarakterlarining real, tarixan konkret xususiyatlari va imkoniyatlariga muvofiq tarzda emas, balki o`sha xarakterlarning yozuvchi qarashlari va ideallari asosida hissiy idrok etilgan, tarixiy konkretlilikdan ayro tushuvchi mohiyatiga muvofiq tarzda harakat qilish(istash, o`ylash, his etish, gapirish)ga majbur qiladi" ( pospelov g.n. problemo` istoricheskogo razvitiya literaturo`.-m.,1972.-s.258-27o). e`tiborli jihati shundaki, bu xil yondashuvda badiiy voqelikdagi epik tafsilotlaru detallarning har vaqt ham hayotiy(ya`ni, real voqelikdagiga monand) bo`lishi talab qilinmaydi. zero, bu o`rinda …

odiriyning ra`nosiga nisbatan ham aytishimiz mumkin (buni o`zingiz asoslashga urinib ko`ring). norealistik asarda esa qahramon o`zining konkret sharoitda shakllangan xarakteri mantiqidan kelib chiqib harakat qilmaydi, balki yozuvchining qarashlari va idealiga mos tarzda harakatlantiriladi (masalan, farhod). hayotni badiiy aks ettirish tamoyillari 30-40-yillar adabiyotshunosldigida "metod" deb yuritilib, unga ko`ra badiiy adabiyotda ikkita - realistik va norealistik ijodiy metodlar mavjud deb sanalgan. keyinroq metod atamasi ostida badiiy asarning g`oyaviy mazmuni bilan bog`liq bo`lgan hayot materialini tanlash, badiiy idrok etish va baholash prinsiplari tushunila boshlangan. ya`ni, metod endi badiiy tafakkur tarzi sanalib, u badiiy adabiyot e`tiborini voqelikning u yoki bu qirralariga qaratishi, tipiklashtirishi va baholashida namoyon bo`luvchi hodisa sanalgan. anglashiladiki, atamadagi keyingi ma`no ko`chishi adabiyotning mafkura quroliga aylanishini ilmiy asoslash jarayonida sodir bo`lgan bo`lgandir. shunday bo`lsa-da, atamaning keyingi ma`noda qo`llanishi badiiy ijoddagi ikki muhim unsur - metod va uslubni alohida kategoriyalar sifatida tushunish va tushuntirish imkonini berishi bilan ahamiyatlidir. badiiy tafakkur tarzini anglatuvchi metod …

imizning boisi shundaki, bularning bari a.qahhor uslubi bilan, uning ijodiy o`ziga xosligi bilan izohlanadi. adabiy yo`nalish tushunchasi biz yuqorida to`xtalgan hayotni badiiy aks ettirish prinsiplari, metod va uslub tushunchalari bilan bevosita bog`liqdir. adabiy yo`nalish badiiy tafakkur tarzi, metod va uslub kesishgan nuqtada yuzaga keluvchi tushunchadir. gap shundaki, muayyan davrda yashagan bir qator ijodkorlar yaratgan ko`plab asarlarda tipologik umumiylik mavjud. tipologik umumiylik hayot materialini tanlash, uni badiiy idrok qilish va baholash prinsiplarida, asarlarning badiiy shakl xususiyatlari, uslubiy jihatlarida o`zini namoyon etadi. uzluksiz adabiy jarayonning muayyan bosqichlarida kuzatiluvchi badiiy ijodning g`oyaviy-estetik tamoyillari asosidagi umumiylik adabiy yo`nalish haqida gapirish imkonini beradi. adabiy yo`nalish adabiy jarayonning, badiiy tafakkur tarraqqiyotining muayyan bosqichini nazariy jihatdan umumlashtirish orqali uning mohiyatini anglash imkonini beruvchi muhim adabiy-estetik kategoriyadir. shuni ham unutmaslik kerakki, tipologik umumiylik bir yo`nalishga mansub ijodkorning ham g`oyaviy, ham estetik jihatdan o`ziga xosligini inkor qilmaydi. ya`ni, bir yo`nalish doirasidagi asarlarda turlicha ideallarning, dunyoqarashning aks etishi tabiiy hodisadir. …

atishda turlichalik bor. jumladan, ayrim adabiyotshunoslar adabiy yo`nalish deganda anglangan g`oyaviy-estetik tamoyillarga, turli darajada amal qilinuvchi ijodiy dasturga ega bo`lishlikni shart qilib qo`yadilar. biroq bu xil yondashuv chalkashliklar keltirib chiqarishi, mohiyatan bir xil adabiy hodisalarni turli atamalar bilan nomlashni keltirib chiqaradi. masalan, bu holda klassitsizmni - adabiy yo`nalish, romantizmni adabiyot taraqqiyotidagi bosqich deb ataladiki, bu unchalik maqbul emas. biz adabiy yo`nalishlarni y.borev qarashlaridan kelib chiqqan holda ajratishni maqbul deb bilamiz. unga ko`ra, o`tmish adabiyotidagi (mifologik realizm, o`rta asrlar simvolizmi, uyg`onish davri realizmi, barokko, klassitsizm, ma`rifatparvarlik realizmi, sentimentalizm, romantizm, tanqidiy realizm) hamda xx asr adabiyotidagi (realizm, sotsialistik realizm, syurrealizm, ekzistensializm) yo`nalishlar ajratilishi mumkin. adabiyotlar: 1. pospelov g.n. problemi istoricheskogo razvitiya literaturi.-m.,1972 2. breton a. syurrealizm manifesti// jahon adabiyoti.-2000.-№5.-b.160-174 3. belo`y a. simvolizm kak miroponimaniye.-m.,1994 4. normatov u.,quronov d. romanning yangi umri//jahon adabiyoti.-2001.-№9 5. borev y. estetika.-m.,1987 6. literaturniy ensiklopedicheskiy slovar.-m.,1987 7. www.ziyonet.uz page

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "adabiy yo`nalish va oqimlar"

1662756697.doc αζαρ adabiy yo`nalish va oqimlar reja: 1. hayotni badiiy aks ettirish prinsiplari. 2. metod va uslub tushunchalari haqida. 3. adabiy yo`nalish tushunchasi. avalo shuni aytish kerakki, biz "hayotni badiiy aks ettirish prinsiplari"(g.pospelov) tarzida ishlatayotgan tushuncha adabiyot nazariyasi va estetikaga oid ishlarda "ijod tipi" (l.timofeyev), "badiiy tafakkur shakli" (i.sulton), "badiiy tafakkur usuli" (y.borev) kabi qator atamalar bilan yuritiladi. lo`nda qilib aytsak, bu o`rinda gap adabiy asarlarni ularda yaratilgan badiiy voqelikning real voqelikka munosabatiga ko`ra ikkita katta guruhga (realistik va norealistik) ajratish ustida boradi. shunisi ham borki, guruhga ajratish prinsiplarida ham muayyan farqlar mavjud. xususan, l.timofeyev bunda quyidagicha fikrga tayanadi...

Формат DOC, 2,0 МБ. Чтобы скачать "adabiy yo`nalish va oqimlar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: adabiy yo`nalish va oqimlar DOC Бесплатная загрузка Telegram