o'rta asrlarda arab va o'rta osiyo tilshunosligi

PPTX 10 стр. 31,8 МБ Бесплатная загрузка

10 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 31,8 МБ

Тип файла PPTX

Страницы 10

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 10

o'rta asrlarda arab va o'rta osiyo tilshunosligi vii-viii asr arab tilshunosligining dastlabki markazlari iroqning basra va kufa shaharlari hisoblangan. bu davrda tilshunoslik fanining rivojlanishi amaliy ehtiyojlar bilan bog'langan. 1 arab tilshunosligining paydo bo'lishi va rivojlanishi vii-viii asrlarda araviya hududida va arablar tomonidan bosib olingan qator mamlakatlarda – old osiyo, shimoliy amerika hamda pireney yarim orolida – jahon miqyosidagi mamlakat – arab xalifaligi tashkil topdi. arab xalifaligi islom diniga asoslangan ko'p millatli davlat bo'lib, xalifatda ish yuritish vositasi va fan tili arab tili hisoblangan. arab xalifaligida tilshunoslikning paydo bo'lishi va rivojlanishi, hindistondagi kabi, amaliy ehtiyojlar bilan bog'lanadi. ya'ni bu davrda eski yodgorliklar va qur'on tili bilan jonli arab tili (shevalari) orasida katta farqlanish yuzaga keladi. bir tomondan musulmon dunyosining muqaddas diniy kitobi bo'lgan «qur'on»ni tushunarli qilish, undagi so'zlarni to'g'ri va aniq talaffuz qilish, ikkinchi tomondan, klassik arab tilini shevalar ta'siridan saqlash maqsadida arab olimlari til masalalari bilan jiddiy shug'ullanishga kirishdilar. 2 …

2 / 10

yaratdi. u arab tili grammatikasining tugal va mukammal ko'rinishini taqdim etadi. 3 arab leksikografiyasining rivojlanishi yuqorida qayd etilgan fikrlardan, keltirilgan asarlardan ma'lum bo'ldiki, arab tilshunoslari leksikografiyaga alohida, jiddiy ahamiyat berganlar. shuning uchun arab tilshunosligida leksikografik tadqiqotlar muhim o'rinni egallaydi. 01 abu-abayda (770-837) kelib chiqishiga ko'ra yunon, noyob so'z va ibora, ifodalarning keng qamrovli lug'atini tuzadi. 02 sag'ani (1181-1252) bog'dodlik hind, 20 tomlik lug'at yaratadi va uni «to'lqinlar toshqini» deb nomlaydi. 03 ibn mansur (1232-1311) misrlik, katta hajmdagi salmoqli lug'at tuzib, uni «arab tili» deb ataydi. 04 feruzobodi (1329-1414) sherozlik fors, 60 tomlik lug'at tuzgan va uni «qomus» (okean) deb nomlagan. arab leksikograflari ayrim predmetlarni anglatadigan sinonimlar lug'atini, masalan, qilichni anglatadigan 500 ta so'z va iboradan, arslonni anglatadigan 500 ta, tusni ifoda etadigan 400 ta so'z va iboradan tashkil topgan ko'plab turli mavzudagi lug'atlarni tuzganlar. 4 arab leksikografiyasining tasnifi xullas, arab leksikografiyasida lug'atlar mazmuniga ko'ra olti guruhga bo'linadi: 1 to'liq izohli …

3 / 10

, unlini esa o'tkinchi deb ta'riflaganlar va arab so'zlarida (o'zaklarida) undosh tovushlarning asosiy rol o'ynashini ta'kidlaganlar. qiyoslang: kitob, kotib, kutub. grammatika tizimi arab tilshunosligida sintaksis masalalari, hind va yunonlardagidek, grammatikaning eng bo'sh bo'limi hisoblangan. shunga qaramasdan arablarda sintaksisning tekshirish ob'ekti sifatida gap, gapning struktur-semantik tahlili kuzatiladi. 6 o'rta osiyolik buyuk allomalar o'rta osiyolik mashur allomalarning jahon madaniyati, marifati, ilm-faniga qo'shgan hissasi ulkandir. jahon tan olgan buyuk allomalar: abu nasr forobiy, abu rayhon beruniy, abu ali ibn sino, mahmud koshg'ariy, mahmud az-zamaxshariy, alisher navoiy va boshqalarning tilshunoslik fani taraqqiyotidagi xizmatlari kattadir. abu nasr forobiy (873-930) qomusiy olim abu nasr forobiy yaratgan asarlar ichida «fanlar tasnifi» kitobi tilshunoslik masalalariga bag'ishlanganligi bilan ajralib turadi. buyuk alloma tilshunoslikning fonetika, morfologiya, sintaksis, orfografiya, orfoepiya va stilistika kabi bo'limlari haqida dastlabki tushunchalarni bergan. abu rayhon beruniy (937-1048) o'rta asr evropasida aliborona nomi bilan mashhur bo'lgan qomusiy alloma xorazmlik abu rayhon al-beruniy, ma'lumotlarga qaraganda, 150 dan ortiq …

4 / 10

i. sinxron-qiyosiy metod tilni kishilar o'rtasidagi aloqa vositasi sifatida, jamiyat hayotini aks ettiruvchi ko'zgu sifatida tushungan mahmud koshg'ariy o'zining mashhur «devon»ida aynan bir davrga oid bo'lgan turlicha turkiy tillar hodisalarini, faktlarini sinxron-qiyosiy metod asosida solishtiradi. turkiy tillar tasnifi «devonu lug'atit turk» asarida turkiy tilshunoslik tarixida birinchi marotaba turkiy til va dialektlarning tasnifi ham beriladi. xullas, mahmud koshg'ariy o'zining «devon»i bilan sinxron-qiyosiy tilshunoslikka asos soldi. lug'at tarkibi «devon»ning asosiy lug'at qismida esa 9 mingga yaqin turkiy so'z arab tiliga tarjima qilinib, izohlanadi, ularning fonetik, leksik va grammatik xususiyatlari haqida muhim fikrlar bayon qilinadi. 8 alisher navoiy va "muhokamat ul-lug'atayn" o'rta osiyoning xv asrning ikkinchi yarmidagi buyuk mutafakkiri, allomasi, she'riyat sultoni, o'zbek adabiy tilining homiysi va targ'ibotchisi alisher navoiy (1441-1501) hazratlari tilshunoslik tarixida ham yorqin iz qoldirgan ulkan siymolardan biridir. alisher navoiyning lisoniy qarashlari, asosan, «muhokamat ul-lug'atayn» (1499) asarida o'z ifodasini topgan. ikki til-o'zbek va fors tillarining qiyosiy (solishtirma) tahliliga bag'ishlangan ushbu …

5 / 10

r navoiyning dunyoviy ahamiyatga ega bo'lgan ulkan ilmiy va adabiy merosini o'rganish-lisoniy yo'nalishda u yaratgan asarlarni tahlil qilish-so'zlarga, so'z ma'nolariga e'tibor berish, ularni izohlash, ma'naviy qamrovini, matndagi quvvatini ochib berish, o'zga tillarga tarjima qilish kabilar, xv asrdan boshlab, filologik tadqiqotlarning –leksikografik ishlarning asosiy maqsadi, vazifasi bo'lib qoldi. shunga ko'ra, ayniqsa, ushbu davrdan boshlab, ko'plab lug'atlar yaratila boshlandi ki, bu lug'atlar ichida eron shohi nodir shohning kotibi astrobodlik nizomiddin muhammad hodi al husayni as safaviyning – mirzo mehdixonning (xviii) «sangloh» (1760) lug'ati alohida ahamiyatga egadir. 1 kelishik shakllari mirzo mehdixon o'zbek tilining morfologiyasiga to'xtalar ekan, u beshta kelishik shaklini qayd etadi: qaratqich kelishigi (-ning), tushum kelishigi (-ni, -n), jo'nalish kelishigi (-ka, -ga, -g'a), chiqish kelishigi (-dan), o'rin-payt kelishigi (-da). 2 grammatik kategoriyalar mehdixon, shuningdek, egalik qo'shimchalari, sonlar-ularning turlari: tartib (-nchi, -inchi), jamlovchi (-ov, -ovla, -lon), taqsim sonlar (-ar, -in) - yuzar, birin haqida ma'lumot beradi. 3 birinchi ilmiy grammatika mirzo mehdixon, …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 10 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o'rta asrlarda arab va o'rta osiyo tilshunosligi"

o'rta asrlarda arab va o'rta osiyo tilshunosligi vii-viii asr arab tilshunosligining dastlabki markazlari iroqning basra va kufa shaharlari hisoblangan. bu davrda tilshunoslik fanining rivojlanishi amaliy ehtiyojlar bilan bog'langan. 1 arab tilshunosligining paydo bo'lishi va rivojlanishi vii-viii asrlarda araviya hududida va arablar tomonidan bosib olingan qator mamlakatlarda – old osiyo, shimoliy amerika hamda pireney yarim orolida – jahon miqyosidagi mamlakat – arab xalifaligi tashkil topdi. arab xalifaligi islom diniga asoslangan ko'p millatli davlat bo'lib, xalifatda ish yuritish vositasi va fan tili arab tili hisoblangan. arab xalifaligida tilshunoslikning paydo bo'lishi va rivojlanishi, hindistondagi kabi, amaliy ehtiyojlar bilan bog'lanadi. ya'ni bu davrda eski yodgorliklar va qur'...

Этот файл содержит 10 стр. в формате PPTX (31,8 МБ). Чтобы скачать "o'rta asrlarda arab va o'rta osiyo tilshunosligi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o'rta asrlarda arab va o'rta os… PPTX 10 стр. Бесплатная загрузка Telegram