nutqida kamchiligi bo‘lgan bolalar idrokining xususiyatlari

DOC 75.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1545030634_73331.doc nutqida kamchiligi bo‘lgan bolalar idrokining xususiyatlari reja: 1.idrok – psixologik tavsif sifatida. 2. idrokning shakllanishi. 3.nutq buzilishlarida uchraydigan idrok jarayonining alohida xususiyatlari. idrok – psixologik tavsif sifatida idrok - bu axborotlarni qabul qilish va egallash jarayonlari tizimi bo‘lib, organizmga uni o‘rab turgan borlig‘i va obyektiv mavjudligini ta’minlovchi yo‘nalishdir. qabul qilish xis qilish bilan birgalikda bilish jarayonida asosiy qism bo‘lib, berilayotgan materialni xis qilishni ta’minlaydi. bilish jarayonining sharti sifatida, qabul qilish jarayoni fikrlash jarayoni bilan birga kelib, amaliyotda tekshiriladi. bunday birga kelmaslik esa, qabul qilishni tekshirishda asosiy manba sifatida o‘rin olishi mumkin, shuningdek yo‘qolish-illyuziyalarda ham kuzatilish mumkin. qabul qilishning bir necha xil turlari mavjud bo‘lib, ular belgilangan shakllari bo‘yicha birlashtiriladi. 1. yetakchi analizatorlar bo‘yicha: ko‘ruv, eshituv, teri-tuyish, xid bilish, kinestetik 2. materiyaning mavjudligi shakliga ko‘ra: atrof-borliqni idrok etish, vaqtni idrok etish, harakatlarni idrok etish 3. ruhiy faollik mosligiga ko‘ra: oldindan o‘ylangan, oldindan o‘ylanmagan insonda insonning psixolog xarakteristikasi singari uning xususiyatlari …

ni, kerakli narsalar va qiziqishlariga bog‘liq bo‘ladi. 6. o‘zgarmaydigan: xuddi o‘sha predmetlar inson tomonidan o‘zgargan sharoitlarda qabul qilinadi (turli xil yoritilishida, turli xil qarashlarda, turli masofalarda). lekin predmetlarning obyektiv xususiyatlari o‘zgarmagan holda qabul qilinadi. idrokning shakllanishi his qilishning shakllanishi – bolalarda qabul qilish jarayonining shakllanishi va predmetlar, o‘rab turgan atrof borliq haqida tasavvurlarni xosil bo‘lishi. bola dunyoga kelganda xis qilish tuyg‘ulari shakllanib bo‘lgan bo‘ladi. lekin ularning normal funksiyasini atrof – borliqni qabul qilishlarini ta’minlab beradi. his etish jarayoni to‘g‘ri shakllanishi uchun, maqsadga yo‘naltirilgan xissiy tarbiya zarur va muhimdir. bolaga ko‘rishni, barmoqlar bilan paypaslashni, obyektlarni eshitishni o‘rgatish kerak, ya’ni unda qabul qilish harakatlarini shakllantirish kerak. lekin predmetni tekshirish, ko‘rish, paypaslash yetarli emas. bunda predmetni bir qancha belgilarini aniqlash bilan birga, ularni boshqa predmetlar bilan belgilarning munosabatlarini aniqlash zarurdir. buning uchun bolaga kerakli o‘lchovlarni berish kerak, bunla bola nimani qabul qilayotganligini biladi. bu xis qilishning asosiy tushunchalari bo‘lib, tarixiy ko‘rinishga ega bo‘lib, …

an mustahkamlangan bo‘lsa bir qancha vaqt o‘tishiga qaramay bola tasavvurlarida uyg‘otish mumkin. buning uchun kerakli so‘zga javob beradigan – birikmani aytish kifoyadir. nutq buzilishlarida uchraydigan idrok jarayonining alohida xususiyatlari idrok qilishning fonematik buzilishi nutqida kamchiligi bo‘lgan bolalarning hammasida belgilanadi, bunda nutq eshitish va nutq harakat analizatorlari orasidagi bog‘liqlik bo‘lmasligi kuzatiladi. ma’lumki, dizartriya va rinolaliyada uchraydigan nutq harakat analizatori funksiyasining buzilishi, tovushlarni eshitish orqali qabul qilishga ta’sir qiladi. (g.f.cergeyeva). bunda har doim ham tovushlarni talaffuz qilishida buzilishlar va qabul qilishidagi buzilishlar uchramaydi. nutq nusoniga ega bo‘lgan bolalarda tovushlarni ajratishda qiyinchiliklar uchraydi, bu esa nutqning tovush tomonini rivojlanishiga o‘z tasirini ko‘rsatadi. bular yana ikkilamchi nuqson sifatida tovushlarni talaffuz qilishga ham o‘z tasirini ko‘rsatadi. bunday bolalar nutqidagi kamchiliklar, artikulyatsion apparati kamchiliklari asosida tovush talaffuz qilishdagi o‘zgarishlar, ko‘pgina almashtirishlar, artikulyatsion apparat o‘z funksiyasini to‘lik bajarmasligi natijasida fonematik qabul qilishiga birinchi o‘rinda tasir qilib, uning shakllanishiga yo‘l qo‘ymaydi. bazida bunday bolalarda ba’zi-bir tovushlarni eshitib, ajratish …

adi. ko‘rish orqali qabul qilishni tekshirish ishlari bizga shunday xulosalar chiqarishni beradiki, nutqida nuqsoni bo‘lgan maktab o‘kuvchilarida bu funksiya o‘z normasida qoladi va ular obrazlarni yaxlitligicha idrok etadi. (ye.m.mastyukova). tekshirishlardan ko‘rinishicha, bor obektlarni va tasvirlarni ko‘rib, bilish bu bolalarda normadagi bolalardan farq qilmaydi. vazifalar murakkablashtirilganida qiyinchiliklar paydo bo‘ladi (predmetlar qo‘yilgan holatda bo‘lganida). nutqi to‘liq rivojlanmagan bolalar predmet obrazlarini belgilangan sharoitlarda belgilangan sharoitlarda belgilangan kiyinchiliklar bilan qabul qiladilar, qarorni qabul qilish vaqti cho‘ziladi, bolalar o‘z javoblariga ishonmay ikkilanadilar, tanishda xatoliklar belgilanadi, axborotlar ortgan sari predmetning belgilarini ajratish xam kamayadi. bu turga kiruvchi bolalar sog‘lom bolalarga karaganda, nutqi bilan ajralib turib, ularga qaraganda oddiy yunalishli tushunchalarni tanlashadi. ko‘pchilik nutqi to‘liq rivojlanmagan bolalar figuralarni ko‘rish jarayonida uning shakliga emas, rangiga ahamiyat beradilar. kichik maktab yoshidagi nutqi to‘liq rivojlanmagan bolalarning ko‘rib idrok etishini tekshirish jarayonida dizartriya, alaliya turidagi nutq buzilishlari o‘ziga tegishli bo‘lgan belgilari o‘rganildi: optik-atrof-muhitga tegishli bo‘lgan belgilar, atrof-muhitga tegishli bo‘lgan tasavvurlar, yuzga …

iq rivojlanishi orqada qolgan bolalar va alaliya bolalarda birmuncha yaxshiroq rivojlanadi. optik-atrof-muhitni idrok etish jarayonini buzilish darajasi, shuningdek boshqa idrok jarayonlari to‘lik bo‘lmasligidan ham shakllanmaydi, alohida atrof-muhitni tasavvur qilishning shakllanishi bu jarayonda ahamiyatlidir. nutqi to‘liq rivojlanmagan maktab o‘kuvchilarini tekshirish jarayonida, bu bolalar xarflar belgilarga ega ekanliklari aniqlangan: ular qiyinchiliklar bilan xarflar yozishni egallaydilar, xarflarni tanimaydilar, bir-biriga quyish, xarflarni nomini aytish va taqqoslash jarayonida qiyinchiliklar kuzatiladi, grafik chiqarilgan, xatto bosma shriftlarni betartib berilishida ayta olmaydilar. bu bilan bog‘langan holda bolalar xat yozuvga tayyor emasliklari aniqlanadi. nutqi to‘liq rivojlanmagan bolalarning atrof-muhitda mo‘ljal olishlarini jarayonida, shu narsalar aloxida aniqlanganli, ular asosan “o‘ng” va “chap” tushunchalarini tartiblashtirishda qiynaladilar, obektning turar jo‘yini aniqlashda, shuningdek ular o‘z tanalarida mo‘ljal ola bilmaydilar. atrof-muhitni idrok etish xozirgi vaqtda turli xil analizatorlarning birgalikda faoliyat ko‘rsatish deb qaraladi. bunda bosh miya qismlarining sog‘lom funksiyasiga katta ahamiyat beriladi. asosan ko‘p tarqalgan nuqsonlar nutq maktablarining 1-sinfida va tayyorlov sinflarida o‘kiyotgan bolalarda uchrashi …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "nutqida kamchiligi bo‘lgan bolalar idrokining xususiyatlari"

1545030634_73331.doc nutqida kamchiligi bo‘lgan bolalar idrokining xususiyatlari reja: 1.idrok – psixologik tavsif sifatida. 2. idrokning shakllanishi. 3.nutq buzilishlarida uchraydigan idrok jarayonining alohida xususiyatlari. idrok – psixologik tavsif sifatida idrok - bu axborotlarni qabul qilish va egallash jarayonlari tizimi bo‘lib, organizmga uni o‘rab turgan borlig‘i va obyektiv mavjudligini ta’minlovchi yo‘nalishdir. qabul qilish xis qilish bilan birgalikda bilish jarayonida asosiy qism bo‘lib, berilayotgan materialni xis qilishni ta’minlaydi. bilish jarayonining sharti sifatida, qabul qilish jarayoni fikrlash jarayoni bilan birga kelib, amaliyotda tekshiriladi. bunday birga kelmaslik esa, qabul qilishni tekshirishda asosiy manba sifatida o‘rin olishi mumkin, shuningdek yo‘qolish-il...

DOC format, 75.5 KB. To download "nutqida kamchiligi bo‘lgan bolalar idrokining xususiyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: nutqida kamchiligi bo‘lgan bola… DOC Free download Telegram