baxshichilik maktablari -o'zbek folkloridan

PPTX 25 sahifa 1019,4 KB Bepul yuklash

25 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 1019,4 KB

Fayl turi PPTX

Sahifalar 25

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 25

prezentatsiya powerpoint 101-guruh talabasi xo'janazarova marjonaxon o'zbek folklori fanidan mavzusi: baxshichilik maktablari baxshilar ijrochiligi jonli og`zaki epik an’analarning davom etishi, taraqqiyoti bevosita baxshilar xotirasi, bilimi va dunyoqarashi bilan bog`liq holatlardandir. aynan xix asrning oxiri va xx boshlari ijodkorlari ijodida ana shu uchlik uzviy bog`liqlik asosida davom etdi. shu boisdan ham bu davrda yashagan fozil shoir, po`lkan shoir, islom shoir, ergash jumanbulbul o`g`li, abdulla nurali o`g`li, umir shoir safarov, mardonaqul avliyoqul o`g`li kabi bir qator badihago`y baxshilar ustozlaridan o`rgangan dostonlarini keyingi avlod baxshilariga o`tkaza oldilar. bu davrlarda epos ijrochiligi barqaror an’analarda uzviy yashayotgan edi. bunday uzviylik baxshilar ijrochiligining shakllanishi, doston ijro etishlariga keng imkon yaratgan edi. ko`pgina baxshi-shoirlar ustozlaridan o`rgangan terma va dostonlarini xotirada saqlab, bilimi hamda dunyoqarashida sayqallashtirib, badihago`ylik mahoratlarini namoyish qilganlar. uzundan-uzoq nasriy va nazmiy matnlarni eslab qolish, ijro etish hamda keng auditoriya oldiga muntazam chiqish qilish va e’tibor qozonish baxshidan katta mahorat va iste’dod talab qilgan. www.arxiv.uz doston …

2 / 25

sida saqlagan doston voqealarini ko`z o`ngida gavdalantirib, badiha qiladi. baxshilar ijrochiligida epik bilimlilikning ham o`ziga xos ahamiyati bor. “baxshi qo`shiqning muayyan matnini uning ohangi bilan birga xotirasida saqlashi kerak. ohangni bilish matnning xotirada saqlashi va qayta tiklanishiga yordam beradi, lekin u baribir matnning xotirada qattiq muhrlanib qolishiga kafolat bermaydi. qo`shiq matni o`z-o`zicha unutilishi, chalkashib ketishi, buzilishi mumkin. agar ohang unutilsa, baxshi eng yaxshi holda qo`shiq matnining “konspekt”ini tiklashga qodir bo`lishi mumkin, xolos”. www.arxiv.uz baxshi xotirasida saqlangan an’anaviy doston kuylash usullari barqaror davom etdi. ustoz baxshilar xotirasida saqlangan doston matnlari shogirdlar xotirasida shakllandi, dostonchilikning jonli an’analarda davom etishiga sabab bo`ldi. epik xotiraviylik faqat doston matnlaridagi so`z bilan bog`liq holatlarni yodda saqlash emas, balki do`mbira jo`rligidagi ohanglarni ham birgalikda ilg`ash, kuy asosida doston ijro etish demakdir. baxshichilik san’atida so`z va soz birligi muhim o`rin egallaydi. baxshi o`zi ishtirok etmagan epik voqelikni dunyoqarashda shakllantirib, voqealar jarayonida ruhiy holatlarni tasvirlaydi, dramatik rol bajaradi. shu …

3 / 25

on”, “nurali” turkumiga oid an’anaviy dostonlar kuylanib kelingan. ayniqsa, “alpomish” dostoni umumo`zbek dostonchilik maktabi baxshilari repertuaridan alohida joy olgan va har bir baxshi ushbu dostonni mehr bilan ijro etgan. dostonning janubiy o`zbekistonda yashab ijod qilgan mardonaqul avliyoqul o`g`li, mamadrayim yuzboshi, umir shoir safarov, bo`riboy ahmedov, abdulla shoir nurali o`g`li, hamro ergash o`g`li, zohir qo`chqorovdan yozib olingan variantlari professor t.mirzayev tomonidan yetarlicha tahlil qilingan. shu bilan bir qatorda doston variantlari biz yuqorida tilga olgan savodli baxshilar repertuaridan ham yozib olingan. www.arxiv.uz qahramonlik shartlari umir shoir variantida uchta bo`lsa, qodir baxshida to`rttadir. barchin obrazi yanada kuchaytirilgan. bu holni qultoy qiyofasidagi alpomishning barchin bilan yor-yor aytishuvi tasvirida yaqqol ko`rish mumkin: qultoy: sumbul-sumbul sochingdi dol qo`yag`ay, yor-yor, xapamating bandini xo`p tuyag`ay, yor-yor, ultontoz ham yaxshi qul, sen tiyag`ay, yor-yor, o`ng tizzangga ullar olib, ham suyag`ay, yor-yor, sumbil-sumbil sochingdi, yana sumbul sochingdi tarag`ayda, barchinjon, oyna olib oq yuzingga qaragayda barchinjon. barchin: lochin qo`ngan to`shimga qarg`ani …

4 / 25

n so`ng to`rt misra naqorat takrorlanadi. bunday holat, birinchidan, qodir baxshining savodxonligi, she’r nazariyasini puxta o`zlashtirganligi bilan bog`liq. ikkinchidan, fozil shoir variantida epik tasvir keng bo`lsa, qodir baxshida lirik kayfiyat ustunroq. epik an’ananing ustozdan shogirdga og`zaki asosda yetib kelgan variantlariga e’tibor bersak, unda qadimiy dostonchilik san’atiga xos xususiyatlarning doston matnlarida saqlanganligiga duch kelamiz. www.arxiv.uz shuningdek, barqaror an’anaviy misralarning dostonlar matnida qo`llanishi, voqealar jarayonini ifodalashi, tasvirlanishiga ko`ra, epik an’ana asosida shakllanib kelgan bo`lsa-da, individual ijro jarayonida baxshilar talanti, badihago`yligiga qarab unga turlicha yondashadilar. masalan, ijro jarayonida baxshi barqaror misralardan nazmiy bayon tasvirida voqealar mohiyatiga qarab foydalansa-da, bu satrlarning bandlar tarkibida takror-takror qo`llanaverishi misradagi mazmun mohiyatiga ham salbiy ta’sir ko`rsatishi mumkin. buni biz chori baxshi umirovdan yozib olingan «malla savdogar» dostoni misolida ko`rishimiz mumkin: baland tovlarning qorini, baland tovlar bo`ktar qorma, baland tovda bo`ktarilgan oppoq qor, baland tovlarda qorlarim, baland tovda bo`ktarilgan bastini, baland tovlarda oppoq qor, baland tovlar bo`ktarilgan qoringdi, baland …

5 / 25

ma’lumki, o`zbek xalq dostonlari uchun xos bo`lgan nazmiy tuzilish barmoq vaznining 7, 8, 11 bo`g`inli ko`rinishi umumiy tipik hol bo`lib, qahramon ruhiyati, holati va xatti-harakatining voqealar jarayoniga, tasvirlanishiga qarab erkin tarzda o`zgarib boradi. bunda dostonlar tekstida qofiya va band tuzilishi ma’lum tartiblilik asosida emas, balki erkin harakat va voqeaband tuzilish ko`rinishida ijro etilganligi bilan farqlanib turadi. umir shoir safarov repertuaridagi «alpomish» dostonida alpomish qalmoq yurtidan qaytib kelayotganida oqdaryoga duch keladi. www.arxiv.uz dostonning har bir sahifasidan bu xildagi unsurlarni topish mumkin. misol uchun, chaqaloq yodgorga nom qo`yishdagi yig`ilish shunday tasvirlanadi: «barchinoyning koshonasi qarindosh-uruqqa to`ldi. hamma barchinoyning donoligini bildi, shu kecha o`yin-kulgini qildi... ertasiga hamma qarindosh qutlug` qadamlar, ulug duolar, shirin orzu-umiddar bilan alpomishni eslab tarqaldilar». dostondagi ushbu tasvir qandaydir tantanali marosimdagi nutqqa o`xshaydi. an’anaviy dostonlarda esa bunday til uslubi tasvirlanmaydi. bu kabi dostonda «alpomish»dagi ruh, g`oyaviy maqsad butunlay o`zgartirib yuborilgan. www.arxiv.uz baxshilikda foydalaniladigan cholg`u asboblari www.arxiv.uz xalq baxshisining so‘nggi kunlari haqida …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 25 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"baxshichilik maktablari -o'zbek folkloridan" haqida

prezentatsiya powerpoint 101-guruh talabasi xo'janazarova marjonaxon o'zbek folklori fanidan mavzusi: baxshichilik maktablari baxshilar ijrochiligi jonli og`zaki epik an’analarning davom etishi, taraqqiyoti bevosita baxshilar xotirasi, bilimi va dunyoqarashi bilan bog`liq holatlardandir. aynan xix asrning oxiri va xx boshlari ijodkorlari ijodida ana shu uchlik uzviy bog`liqlik asosida davom etdi. shu boisdan ham bu davrda yashagan fozil shoir, po`lkan shoir, islom shoir, ergash jumanbulbul o`g`li, abdulla nurali o`g`li, umir shoir safarov, mardonaqul avliyoqul o`g`li kabi bir qator badihago`y baxshilar ustozlaridan o`rgangan dostonlarini keyingi avlod baxshilariga o`tkaza oldilar. bu davrlarda epos ijrochiligi barqaror an’analarda uzviy yashayotgan edi. bunday uzviylik baxshilar ijrochilig...

Bu fayl PPTX formatida 25 sahifadan iborat (1019,4 KB). "baxshichilik maktablari -o'zbek folkloridan"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: baxshichilik maktablari -o'zbek… PPTX 25 sahifa Bepul yuklash Telegram