molekulyar-kinetik nazariya asoslari

DOCX 8 pages 845.0 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 845.0 KB

File type DOCX

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

molekulyar-kinetik nazariya asoslari. reja 1.mollekulyar-kinetik nazariyasining asosiy tenglamasi 2.termodinamik parametrlar. izojarayonlar va ideal gaz qonunlari. 3.ideal gazning holat tenglamasi. 4.gaz bosimining molekulyar-kinetik nazariya asosida tushintirish. bu bobda biz o'zaro biri bilan bog'liq bo'lgan tushunchalar, temperatura va issiqlik, hamda termodinamik va kinetik (atom) nazariya asoslarini o'rganamiz. aniq sistemaning holatini, masalan idishdagi gazni tushuntirish uchun biz mikraskopik yoki makroskopik nuqtai nazarlarni qo'llashimiz mumkin. mikraskopik ta'rif - bunda biz atom va molekulalarning detalining xarakatini sistema xosil qiladi deb qaraymiz va bunday ta'rif murakkab bo'lishi mumkin; bu kinetik nazariyaning qismati. makroskopik ta'rif esa, bizning sezgi organlarimiz orqali u yoki bu darajada o'lchangan kattaliklar orqali beriladi; bularga hajm, massa , bosim va temperatura kiradi. makroskopik kattaliklar orqali jarayonlarni o'rganish bilan termodinamika shug'ullanadi(1)[footnoteref:1] [1: douglas c. giancoli ,physics: principles with applications, 359 b] termodinamika – makroskopik jismlar sistemasida kechadigan jarayonlarda energiyaning bir turdan ikkinchisiga aylanishi to'g'risidagi fandir. energiya esa materiya xarakatining umumiy shlchovi bo'lib, uning mexanik, …

2 / 8

ha tashkil etuvchi mikrozarralarning to'la energiyalari yig'indisiga aytamiz. shuni ham aytib o'tish kerakki, termodinamik uslublarning qo'llanilishi chegaralangan bo'lib, ular faqat makroskopik jismlar, ya'ni mikrozarralarning etarlicha katta miqdoriga ega bo'lgan jismlargagina qo'llash mumkin. termodinamik qonunlarni aloxida mikrozarralarga xam, cheksiz koinotga xam qo'llash mumkin emas, chunki bu qonunlar koinotning chegaralangan qismidagi makrojismlarni tajriba qilish yordamida olingan (1). sistema holatini aniqlash uchun zarur bo'lgan makroskopik o'zgaruvchilarining soni sisitemaning turiga bog'liq. masalan, idishdagi toza gazning holatini tushuntirish uchun uchta o'zgaruvchi hajm; bosim; temperatura kerak bo'ladi. sistema xolatini tushuntiradigan bunday turdagi kattaliklar xolat parametrlari deyiladi. molekulyar fizika – fizikaviy moddalarning tuzilishi va xossalari , ular tashkil topgan molekulalarning uzluksiz betartib harakatlarining natijasidir deb hisoblanuvchi tasavvurlar asosida o'rganuvchi bo'limdir. molekulyar fizikada o'rganilayotgan jarayonlar juda ko'p miqdordagi molekulalar harakatining natijasidir. ko'p miqdordagi molekulalarning holati qonuni, statistik qonuniyatlar bo'lib, statistik usul bilan o'rganiladi. bu usul makroskopik sistemaning xossasi , sistemadagi zarralar xususiyati va bu zarralarning dinamik xarakteristikalarining (tezlik, …

3 / 8

bu jarayon jismlarning temperaturalari tenglashguncha , ya'ni issiqlik muvozanati mujudga kelguncha davom etadi.demak , issiqlik muvozanitidagi jismlarning temperaturalari bir xil bo'ladi. shuning uchun xam temperatura sistemaning issiqlik muvozanatini xarkterlovchi kattalik deyiladi. temperatura va termometrlar kundalik hayotimizda temperatura issiq yoki sovuqni o'lchovi hisoblanadi. issiq pech juda yuqori va ko'ldagi muzlagan suv past temperaturaga ega. modda xususiyati temperatura o'zgarishi bilan o'zgaradi. masalan: ko'pgina materiallarning temperaturasi ortishi bilan ular kengayadi. temir balka sovuq holatidan ko'ra, issiq holatida uzunroq bo'ladi. beton yullar va yo'laklar ham ma'lum intervalda joylarga ma'lum temperaturaga muvofiq ravishda tortiladi va siqiladi (9-1rasm) (1). 9-1 rasm. ko'prikning ulangan qismining kengayishi. eslatma: yo'ldagi oq chiziq bu shossening markazi. moddaning elektr xususiyatlari temperatura o'zgarishi bilan o'zgaradi (18-bob). yuqori temperaturada nurlanayotgan moddaning rangi o'zgaradi: gaz plitasidagi olovning temperaturasi yuqori bo'lganda qizil rang bo'ladi. temirga o'xshash qattiq jismlar ham yuqori temperaturalarda zarg'aldoq yoki oq rangda nurlanadi. cho'g'lanma lampadagi volfram simning juda ham qizishidan oq yorug'lik …

4 / 8

termometrlar. termometrdagi suyuqlik shisha idishga qaraganda tezroq kengayadi va sathi ortadi(9-3a-rasm). metallar ham harorat ortishi bilan kengayadi, lekin bu haroratni juda kichik o'zgarishlarini o'lchab berolmaydi. shunga qaramay, ikta turli xil kengayadigan metallarni birlashtirib ham foydali termometr yasash mumkin (9-3b-rasm). harorat ortishi bilan turli xajmdagi bimetal polosalar egiladi. ko'pincha, g'altak ko'rinishidagi bimetall polosalarning bir uchi mahkamlanib, bir uchi esa ko'rsatgichga ulanadi(9-4 rasm). bunday termometrlar odatda, pechlarda, avtomat ravishda o'chadigan elektr choynaklarda, xona termostatlarida konditsionerlarini yoqish yoki o'chirish uchun ishlatiladi. juda katta aniqlikda ishlovchi termometrlar elektr xususiyatiga ega(18-bob), bunday termometrlarga, qarshilik termometrlari, termoparalar va termistorlar kiradi (1).[footnoteref:2] [2: douglas c. giancoli ,physics: principles with applications, 359-362 b] 9-3a-rasm. simob yoki spitr bilan to'ldirilgan termometr. 9-3b-rasm. bimetall polasa 9-4 rasm. bimetall polosa ishlatiladigan g'altakli termometr. termometr shkalasi. temperaturani qiymat jihatdan o'lchash uchun, qandaydir o'lchov shkalasini aniqlash kerak. bugungi kunda eng ko'p tarqalgan shkala bu tselsiy shkalasidir. aqshda esa farengeyt shkalasi keng tarqalgan. ilmiy …

5 / 8

librovkalangan. tselsiy shkalasi uchun bu ikki harorat oralig'i 100 ta teng intervalga 00 dan 1000 gacha bo'lingan(“yuz gradusli tselsiy” atamasi yuzta qadam ma'nosini bildiradi). farengeyt shkalasidagi 320 f dan 2120 f gacha bo'lgan qiymat oralig'i esa 180 ta teng intervalga bo'lingan. suvni muzlash va qaynash haroratidan katta bo'lgan nuqtalarida shkalada ishlatilgan intervalda shkalani kengaytirish mumkin. lekin shunga qaramay, termometrlar o'z imkoniyatlaridan kelib chiqgan holda ishlatiladi, masalan, spirtli termometr spirtning parlanish haroratidan katta haroratlarda foydalanib bo'lmaydi1. juda yuqori va past haroratlarda maxsus termometrlar foydalaniladi, bu haqida keyinroq eslatamiz. tselsiy temperaturasidagi har bir shkala, farengeyt shkalasidagi ma'lum shkalaga mos keladi 9-5 rasm. u shkaladan bu shkalaga o'tishda, 00 s 320 f ga tengligini, tselsiy shkalasidagi 1000 li diapazon farengeyt shkalasida 1800 ekanligini unutmaslik lozim. shunday qilib, bir gradus farengeyt (10f), 100/180=5/9 tselsiy gradusi (10 s)ga teng. ya'ni, 1f0. (aniq bir harorat haqida tselsiy gardusi bo'yicha “200s”deb aytilganiga ahamiyat bering. lekin harorat qandaydur …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "molekulyar-kinetik nazariya asoslari"

molekulyar-kinetik nazariya asoslari. reja 1.mollekulyar-kinetik nazariyasining asosiy tenglamasi 2.termodinamik parametrlar. izojarayonlar va ideal gaz qonunlari. 3.ideal gazning holat tenglamasi. 4.gaz bosimining molekulyar-kinetik nazariya asosida tushintirish. bu bobda biz o'zaro biri bilan bog'liq bo'lgan tushunchalar, temperatura va issiqlik, hamda termodinamik va kinetik (atom) nazariya asoslarini o'rganamiz. aniq sistemaning holatini, masalan idishdagi gazni tushuntirish uchun biz mikraskopik yoki makroskopik nuqtai nazarlarni qo'llashimiz mumkin. mikraskopik ta'rif - bunda biz atom va molekulalarning detalining xarakatini sistema xosil qiladi deb qaraymiz va bunday ta'rif murakkab bo'lishi mumkin; bu kinetik nazariyaning qismati. makroskopik ta'rif esa, bizning sezgi organlarimiz ...

This file contains 8 pages in DOCX format (845.0 KB). To download "molekulyar-kinetik nazariya asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: molekulyar-kinetik nazariya aso… DOCX 8 pages Free download Telegram