sharq mutafakkirlarining kasbiy-pedagogik faoliyatni shakllantirishga oid qarashlari

DOCX 19 стр. 38,8 КБ Бесплатная загрузка

19 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 38,8 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 19

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 19

3-mavzu. sharq mutafakkirlarining kasbiy-pedagogik faoliyatni shakllantirishga oid qarashlari 1. sharq mutafakkirlari ijodida ta’lim-tarbiya, ustoz-murabbiy masalalariga bag’ishangan ilmiy tadqiqotlari pedagogika fanining rivojidagi o’rni. 2. forobiy, beruniy, ibn sino, asarlarida ustozlar haqida fikrlar sharq uyg’onish davrida ta’lim-tarbiya arab xalifaligi, yuz bergan ijtimoiy-siyosiy o’zgarishlar, yagona islom dinining tarkib topishi madaniy hayotga ham ta’sir etdi. madaniy hayotda yuz bergan ko’tarinkilik ma’naviy hayotda ham o’zgarishlar bo’lishiga olib keldi. ana shu ko’tarilish butun arab xalifaligini, yaqin va o’rta sharqni qamrab olganligi uchun ham sharq uyg’onish davri deb ataldi. bu uyg’onish jarayoni ix asrdan boshlab xv asrlargacha davom etdi. arab xalifaligida ix asrda vujudga kelgan uyg’onish davri xalifalikning bag’dod, damashq, xalab shaharlarida boshlanib, barcha boshqa xalqlar madaniy hayotiga tarqalgan, bu esa u davlatlarning ham madaniy rivojlanishga zamin tayyorlagan. xalifalik emirilishi jarayonida tashkil topgan mustaqil davlatlardagi madaniy rivojlanish xalifalik davridagi madaniy rivojlanishning davomi edi. xalifa xorun ar-rashid davrida (786-833 y.y.) va uning o’g’li al-ma’mun davrida bag’dodda “bayt–ul-hikma” (“donishmandlik …

2 / 19

sharoit yaratib bergan. bular orasida al-xorazmiy, al-xuttaliy, al-javhariy, al-farg’oniy, al-marazviy kabi vatandosh olimlarimiz ham bo’lgan. al-ma’mun xalifalik taxtiga o’tirgach u olimlarning barchasini bag’dodga chaqirib oladi va “bayt-ul-hikma” -donishmandlik uyi (“ma’mun akademiyasi”)da arab olimlari bilan hamkorlikda ilm-fan ravnaq topadi. shuningdek, qadimgi yaratilgan madaniy yodgorliklar, ular xoh yunon, xoh arab, xoh movarounnahr va xuroson xalqining eng qadimgi antik davrlar madaniyati bo’lsin, uyg’onish davri madaniyatining yaratilishi va rivojlanishiga asos bo’lib xizmat qildi. agar arablar markaziy osiyoni bosib olib, bu erda ilgari mavjud bo’lgan fan va madaniyat o’choqlarini yo’qotgan bo’lsalar, ko’p o’tmay qadimiy ilmiy an’ana asta-sekin tiklanib, natijada ilm-fanning etuk siymolari etishib chiqa boshlaydi. bularning barchasining bir-biriga qo’shiluvi natijasida sharqda bir butun madaniyat tarkib topadi va rivojlana boshlaydi. yaqin va o’rta sharqda, jumladan, eron, kavkazorti va movarounnahrda savdo aloqalarining rivojlanganligi, ilm-fan, hunarmandchilikning taraqqiy etishi moddiy va madaniy aloqalarning barchasi umumiy rivojlanishga ta’sir etdi. yaqin va o’rta sharq mamlakatlarida madaniy yuksalishga olib kelgan asosiy sabab-feodal …

3 / 19

d va buxoro to’qimachilik mahsulotlari, ayniqsa samarqand va buxoro shoyisi dunyoga mashhur bo’lgan. qishloq xo’jaligi va hunarmandchilik, sanoat mahsulotlarining ishlab chiqarilishi savdoning rivojlanishiga yo’l ochdi. natijada yaqin va o’rta sharq mamlakatlarining chet davlatlar: ispaniya, hindiston, xitoy, vizantiya bilan savdo ishlari ko’lami ortib bordi. pireney yarim orolining arablar tomonidan bosib olinishi insoniyat tarixining yangi sahifalarini ochib berdi. bu jarayonning, ayniqsa, ovro’pa uchun ahamiyati beqiyos bo’ldi. sharq faqatgina ovro’po madaniyatining rivojiga ta’sir etibgina qolmay, balki umuman, ovro’polik odamning psixologiyasi, tafakkuri, xarakteri, hayot tarzini tarixiy jarayonni tubdan o’zgartirib yubordi. bu esa o’z navbatida matematika, falsafa, astronomiya, tabiiyot, tibbiyot, xulq-odob, turmush tarzi, ijtimoiy-iqtisodiy hayotiga ta’sir etdi. x asrdan boshlab movarounnahr va xurosonda mustaqil feodal davlatlar–tohiriylar, somoniylar, qoraxoniylar, g’aznaviylar, saljuqiylar, xorazmshohlar davlatlarining paydo bo’lishida xalifalikning emirilishi ham madaniy hayotning yanada ravnaq topishiga olib keldi. bu davrda pul muomalasi rivojlandi. jamiyat siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy hayotidagi o’zgarishlar, albatta madaniy hayotga o’z ta’sirini o’tkazmasdan qolmaydi. somoniylar davlatida marv, buxoro, …

4 / 19

loqot, munozaralar o’tkazganlar. abu ali ibn sino kitob do’konlaridan birida forobiyning aristotel “metafizika”siga yozgan sharhlarini sotib olganligini tarjimai holida hikoya qiladi. buxoro amiri saroyida esa yirik kutubxona mavjud bo’lgan. amir kutubxonasini o’sha davrdagi sheroz kutubxonasi bilan bellasha oladigan yagona kutubxona sifatida tan olganlar. somoniylar davrida rudakiy, firdavsiy, al-xorazmiy, al-farg’oniy, abu rayhon beruniy va abu ali ibn sino kabi mutafakkirlar ijod etganlar. x asrning ikkinchi yarmidan tashkil topgan qoraxoniylar davlatida ham ba’zi xonlar o’z saroylarida kutubxonalar tashkil etdilar. bu kutubxonalarda arab va hatto g’arbiy yevropa olimlarining asarlari ham mavjud edi. bu davrda turkiy til shakllanib bordi. yusuf xos hojib, mahmud qoshg’ariy kabi olimlar jahon ahamiyatiga ega bo’lgan asarlarini yaratdilar. xi asr boshida g’aznaviylar davlati, keyinroq saljuqiylar, xorazmshohlar davlati tashkil topdi. g’aznaviylar davrida ham ilmiy, ijtimoiy-falsafiy fikrlar rivojlandi. mahmud g’aznaviy o’z saroyiga juda katta madaniy boyliklarni to’playdi, olimlarni ilmiy ishga taklif etadi. jumladan, abu rayhon beruniyning mashhur “hindiston” asarini shu erda yaratgan …

5 / 19

ladi. uning katta xizmatlaridan yana biri taqvimni isloh qilgani. u 1074 yili o’rta sharq mamlakatlari uchun kalendar-taqvim tuzadiki, bu taqvim hozirgacha eng takomillashgan kalendarlardan biri hisoblanadi. xi asrda xorazmda ilm-fan taraqqiy etadi. xorazm shohi ma’mun ii o’z saroyiga zabardast olimlarni taklif etadi. u tashkil etgan “bayt-ul-hikma” -donishmandlar uyi tarixda “ma’mun akademiyasi” deb nom qoldirgan. bu akademiyaning rivoj topishida abu rayhon beruniy, abu ali ibn sino, tarixchi miskavayx, riyoziyotchi abu nasr ibn iroq, faylasuf abu sahl al-masixiy, tabib abulxayr xammor kabi olimlar ilmiy ijod bilan shug’ullanganlar. lekin toj-taxt uchun kurash natijasida bu ilm dargohi o’z faoliyatini to’xtatib, olimlar tarqab ketadi. movarounnahr va xurosonda ix asrlarga kelib ma’naviy ko’tarilish sharq renessansi – uyg’onish davrining boshlanishga olib keldi. movarounnahrda ilm-fan va ma’rifat sohasida o’z xizmatlari bilan dunyoga mashhur bo’lgan faylasuf va munajjim, matematika, fizika, tibbiyot, tarix, til va adabiyot, pedagogika sohasida ilmiy merosi bilan nom qoldirgan muhammad muso al-xorazmiy, abu nasr forobiy, ahmad …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 19 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "sharq mutafakkirlarining kasbiy-pedagogik faoliyatni shakllantirishga oid qarashlari"

3-mavzu. sharq mutafakkirlarining kasbiy-pedagogik faoliyatni shakllantirishga oid qarashlari 1. sharq mutafakkirlari ijodida ta’lim-tarbiya, ustoz-murabbiy masalalariga bag’ishangan ilmiy tadqiqotlari pedagogika fanining rivojidagi o’rni. 2. forobiy, beruniy, ibn sino, asarlarida ustozlar haqida fikrlar sharq uyg’onish davrida ta’lim-tarbiya arab xalifaligi, yuz bergan ijtimoiy-siyosiy o’zgarishlar, yagona islom dinining tarkib topishi madaniy hayotga ham ta’sir etdi. madaniy hayotda yuz bergan ko’tarinkilik ma’naviy hayotda ham o’zgarishlar bo’lishiga olib keldi. ana shu ko’tarilish butun arab xalifaligini, yaqin va o’rta sharqni qamrab olganligi uchun ham sharq uyg’onish davri deb ataldi. bu uyg’onish jarayoni ix asrdan boshlab xv asrlargacha davom etdi. arab xalifaligida ix asrda vujud...

Этот файл содержит 19 стр. в формате DOCX (38,8 КБ). Чтобы скачать "sharq mutafakkirlarining kasbiy-pedagogik faoliyatni shakllantirishga oid qarashlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: sharq mutafakkirlarining kasbiy… DOCX 19 стр. Бесплатная загрузка Telegram