yangi o‘zbek adabiyotida realizm bosqichlari

DOCX 5 pages 19.5 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 19.5 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

mavzu: yangi o‘zbek adabiyotida realizm bosqichlari reja: 1. ijodiy metod istilohi. 2. romantizm va realizm tushunchalarining yuzaga kelishi. 3. yevropa adabiyotida realizm adabiyotining vujudga kelishi. 4. sharq realizm adabiyoti. 5. o‘zbek realizm adabiyotining maydonga kelishi. yunonistonning ikki buyuk dramaturgi – esxil va sofokl ijodlari bilan bog‘liq holda romantizm va realizm tushunchalari yuzaga kelgan. insoniyat tarixida o‘rta asrlardan keyingi ulkan bosqich sifatida maydonga kelgan renissans, ya’ni uyg‘onish davrida esa badiiy adabiyotning go‘yo osmondan erga tushganligi kuzatiladi. uyg‘onish davri sharqda, asosan, x asrdan ya’ni forobiy, beruniy va abu ali ibn sino singari qomusiy daholar ijodidan boshlangan bo‘lsa, g‘arbda xvi – xvii asrlarda shekspir hamda servantes kabi buyuk yozuvchilar asarlarida o‘z rivojining oliy nuqtasiga ko‘tariladi. shekspir tragediyalari va servantes romanlarida faqat ilohiy ibtido boshqaruvida emas, balki o‘z aqli hamda qalbi bilan harakat qiladigan, barcha qatori kurrai zaminda yashaydigan jonli odamlar asosiy qahramonlar mavqeiga ko‘tarildi. ularda afsonaviy, ko‘pincha, g‘ayritabiiy manzaralar o‘rnini kishilarning kundalik erdagi …

2 / 5

a tarixiylik prinsipi qisman buzilganligi, bu muhim tamoyilga goh–gohida shikast etganligi sabab bo‘lgan. chindan ham shunday holni shespirning jahonni larzaga keltirgan asarlaridan bo‘lmish “otello” tragediyasida ham kuzatish mumkindek tuyuladi. yuzaki qaraganda, mazkur tragediyada makon va zamon, ya’ni tarixiylikni ta’minlovchi unsurlar aniq aytib o‘tilgandek ko‘rinadi. unda otelloning qibris otasiga, ya’ni kipr oroliga qoyim maqom qilib yuborilgani va halab ko‘chalarida keta turib, respublikani so‘kayotgan bir turkni uchratgani hamda yuragiga xanjar urib o‘ldirgani bildirilgan. demak, tragediya voqealari aniq bir makonda, ya’ni italiya, kipr va xalabda yuz bergan. asardagi hodisalar ro‘y bergan davr esa respublikachilik zamoni sifatida ko‘rsatilgan. tarixdan bizga yaxshi ma’lumki, respublika tuzumi dunyoning turli mamlakatlarida xiii– xiv asrlarda yuzaga kelgan bo‘lib, bizning kunlarimizgacha mavjuddir. respublikachilik tuzumi qariyb 800 yildan beri mavjud bo‘lganligi sababli “otello” tragediyasidagi fojialarni ikki asr orqaga yoki uch asr oldinga surib tasavvur qilish mumkin. shekspirning yana bir mashhur tragediyasi “qirol lir”ga asos bo‘lgan voqealar muallifning o‘zi shohidlik berishicha, x …

3 / 5

inliroq bo‘ladi. ularning eng nodir asarlarida realizmning asosiy xususiyatlaridan biri, ya’ni voqea-hodisalar yoki kishilar obrazini voqelikdan ko‘chirilgan nusxalar (kopiyasi) shaklida emas, balki turmushdagiga juda yaqin va o‘xshash hamda hayotda bo‘lishi yoxud uchrashi mumkindek tuyuladigan modeli tarzida aks ettirish an’anasi ilk bor yarqirab ko‘ringan bo‘lsa ajab emas. olimlar o‘zbek adabiyotida realizm xix asrning ikkinchn yarmida, aniqrog‘i muqimiy va furqat kabi shoirlar ijodida dunyoga kelganligi to‘g‘risidagi qarashni ilgari surgan edi. bir guruh adabiyotshunoslar g‘.karimovga e’tiroz bildirib, xix asrning ikkinchi yarmidagi o‘zbek adabiyotida realizmning to‘liqroq nomoyon bo‘lishiga imkon beruvchi roman va drama kabi janrlar shakllanmaganligi to‘g‘risidagi xulosani o‘rtaga tashladilar. chindan ham muqimiyning “sayohatnoma”, “tanobchilar”, furqatning “suvorov”, “sayding qo‘yaber sayyod” singari asarlarida tasvir miqyoslari ancha kengaygan bo‘lsa-da, roman va drama namunalaridagi ko‘lamdorlikka erishilmagan edi. qisqasi, mazkur shoirlar ijodida realizmning universal tasvir prinsipi ustuvorlik kasb etmagan edi. shunga qaramay, muqimiy va furqat asarlarida detallarning yoki tafsilotlarning haqqoniylik darajasi ancha ortganligi, zamona zulmidan norozilik tuyg‘ulari in’ikosi …

4 / 5

nliklarini eslab o‘tish kifoya qilsa kerak. tanqidchi m. qo‘shjonov aniqlashicha, oybek bilan abdulla qahhorning voqelikni aks ettirish prinsiplari bir – biridan sezilarli darajada farqlanib turadi: agar oybek o‘z asarlarida ko‘proq hayotning go‘zal, yorqin va nurli tomonlarini, ya’ni ijobiy qirralarini tasdiqlashni ma’qul ko‘rgan bo‘lsa, abdulla qahhor turmush illatlarini “qora” bo‘yoqlar yordamida fosh qilish orqali kishilarni larzaga soladigan asarlar yaratishga muvaffaq bo‘lgan. agar hamid olimjon she’rlarida ko‘proq anafora qo‘llanganligi kuzatilsa, maqsud shayxzoda lirikasida ritorik so‘roqlarning mo‘lroq va o‘rinliroq ishlatilganligi seziladi. xuddi shunday farqlarning yoki prinsiplarning anglanishi va bir yozuvchidan ikkinchisiga o‘tib borishi yoxud asarlarining mushtarak xususiyatiga aylanishi oqibatida adabiyotda ijodiy metod maydonga kelgan. asrlar davomida adabiyotda turli-tuman ijodiy metodlar almashinib yoki yangilanib turishining asosiy sababi shundaki, ularning har qaysisi hayotdagi va san’atdagi muayyan ehtiyojning, zaruratning farzandi sifatida dunyo yuzini ko‘rgan. jumladan, agar bir metod tamoyillarining hayot haqiqatini aks ettirish imkoniyatlari cheklanganligi sezilsa, uni yangisi bilan almashtirish yo‘lida harakatlar avj olib ketgan. bordi-yu …

5 / 5

urkirab rivojlanish yo‘liga kirgan metod mohiyatini ifodalashga juda mos kelar edi. xx asr mobaynida realistik metod an’analarini novatorona davom ettirish yo‘li bilan dunyodagi deyarli istalgan mamlakatda yoki tilda buyuk badiiy kashfiyotlar qilinishi mumkinligi isbotlandi. realistik metodning bosh maqsadi insoniyatning haqiqat va adolat tuyg‘ularini, ularning g‘alabasi yo‘lidagi kurashlari manzaralarini nihoyatda go‘zal, ta’sirchan, ishonarli shaklda ifodalashdan iboratdir. ikkinchidan, realistik metodning eng muhim xususiyatlaridan biri shundaki, uning nodir namunalarida qahramonlar va hodisalar timsoli xuddi hayotda bo‘lishi mumkindek qilib, san’atkor ongida va qalbida tug‘ilgan modeli shakliga solingan holda aks ettiriladi. uchinchidan, realistik metod namunalarida hayotning barcha tomonlari o‘zaro bog‘liqlikda, keng ko‘lamda va yaxlit holda qamrab olinadi. to‘rtinchidan, realizmda hayot har tomonlama, ya’ni universal tarzda qamrab olingani holda, bu metodning eng buyuk kashfiyotlarida, ko‘pincha, voqelikdagi musbat ibtido, ya’ni go‘zallik va ezgulik ideallari tasdiqlanishi kuzatiladi. beshinchidan, realizmning eng go‘zal asarlarida o‘y-tuyg‘ular oqimi bilan voqealar rivoji o‘zaro aloqadorlikda, mutanosiblikda jonlantiriladi. oltinchidan, realizmning muhim xususiyatlaridan yana biri sifatida …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yangi o‘zbek adabiyotida realizm bosqichlari"

mavzu: yangi o‘zbek adabiyotida realizm bosqichlari reja: 1. ijodiy metod istilohi. 2. romantizm va realizm tushunchalarining yuzaga kelishi. 3. yevropa adabiyotida realizm adabiyotining vujudga kelishi. 4. sharq realizm adabiyoti. 5. o‘zbek realizm adabiyotining maydonga kelishi. yunonistonning ikki buyuk dramaturgi – esxil va sofokl ijodlari bilan bog‘liq holda romantizm va realizm tushunchalari yuzaga kelgan. insoniyat tarixida o‘rta asrlardan keyingi ulkan bosqich sifatida maydonga kelgan renissans, ya’ni uyg‘onish davrida esa badiiy adabiyotning go‘yo osmondan erga tushganligi kuzatiladi. uyg‘onish davri sharqda, asosan, x asrdan ya’ni forobiy, beruniy va abu ali ibn sino singari qomusiy daholar ijodidan boshlangan bo‘lsa, g‘arbda xvi – xvii asrlarda shekspir hamda servantes kabi buyu...

This file contains 5 pages in DOCX format (19.5 KB). To download "yangi o‘zbek adabiyotida realizm bosqichlari", click the Telegram button on the left.

Tags: yangi o‘zbek adabiyotida realiz… DOCX 5 pages Free download Telegram