aristotelning falsafiy merosi

DOCX 19 pages 3.3 MB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.3 MB

File type DOCX

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

aristotel — antik dunyoning universal aql egasi reja kirish 1. aristotel hayoti va ilmiy merosi 2. aristotel ta’limotining asosiy yo‘nalishlari 3. aristotelning ilm-fan taraqqiyotiga ta’siri xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish antik dunyo insoniyat tafakkurining eng muhim bosqichlaridan biri hisoblanadi. bu davrda falsafa, siyosat, san’at va ilm bir-biridan ajralmagan holda shakllanib, inson tafakkurining yangi ufqlarini ochdi. ana shu muhitda yetishib chiqqan buyuk mutafakkir aristotel o‘z davrining eng yirik ilmiy va falsafiy aql egasi sifatida tarixda chuqur iz qoldirgan.u platonning shogirdi, ammo o‘z ustozidan farqli ravishda tajribaga, kuzatishga, mantiqiy tahlilga asoslangan ilmiy yo‘nalishni yaratdi. aristotel inson, jamiyat, davlat, tabiat va tafakkur haqidagi bilimlarni yagona tizimda o‘rganib, falsafa va tabiiy fanlar uchun mustahkam nazariy asos yaratdi.uning fikricha, bilimning eng oliy maqsadi haqiqatni anglashdir. shu sababli u mantiqni ilmiy fikrlashning asosi sifatida ishlab chiqdi, etika va siyosatda esa inson kamolotini eng yuksak qadriyat deb bildi.aristotelning falsafiy merosi faqat antik davr uchun emas, balki butun insoniyat …

2 / 19

a asos bo‘lgan. ammo oilaviy fojia — otasining erta vafoti — aristotelning hayotida muhim o‘zgarishlarni keltirib chiqargan: u onasining vafotidan keyin hamvokar proksenning tarbiyasida o‘sadi, bu esa uning mustaqil fikrlash qobiliyatini rivojlantirishga yordam bergan. aristotelning ta’lim olgan muhiti — qadimgi yunonistonning eng gullagan davri, afina markazidagi intellektual markaz bo‘lgan. miloddan avvalgi 367-yilda, o‘n yetti yoshida u afinaga ko‘chib o‘tadi va platonning akademiyasiga kiradi. bu muhit o‘sha davrning eng yorqin ilmiy va falsafiy markazi edi: afina demokratiya, retorika va falsafiy munozaralar shahri sifatida mashhur bo‘lgan. akademiya — dunyodagi birinchi oliy o‘quv yurti — nafaqat nazariy bilimlar, balki dialektik bahslar va g‘oyaviy izlanishlar markazi edi. aristotel bu yerda yigirma yil davomida talaba va keyinchalik o‘qituvchi sifatida faoliyat yuritgan, bu vaqt uning intellektual shakllanishida hal qiluvchi rol o‘ynagan. yunonistonning iqlimi, ijtimoiy tuzumi va siyosiy hayoti — masalan, peloponnes urushlarining oqibatlari va makedoniya imperiyasining yuksalishi — aristotelning dunyoqarashiga chuqur ta’sir ko‘rsatgan. u tabiatni kuzatish, …

3 / 19

aristotel platonning idealizmini tanqid qilgan va empirizmga o‘tgan. masalan, platonning “shakllar olami” g‘oyasiga qarshi aristotel modda va shaklning birligini ta’kidlagan, bu “forma materiyada” nazariyasi sifatida tanilgan. ularning munozaralari akademiyada doimiy bo‘lgan: platonning so‘zlariga ko‘ra, “aristotelning bahslari akademiyani ko‘proq tirik qilgan”. aristotelning platon vafotidan keyin (miloddan avvalgi 347-yil) afinadan ketishi ham bu munosabatlarning murakkabligini ko‘rsatadi — u siyosiy bosimdan qochgan, ammo platon merosini davom ettirgan.aristotelning keyingi hayoti sayohatlar va amaliy faoliyat bilan to‘ldirilgan. platon vafotidan keyin u afinadan chiqib, assos (kichik osiyo) va lesbos oroliga boradi, u yerda botanika va zoolgiya bo‘yicha tadqiqotlar o‘tkazadi. bu davr uning tabiatshunoslikka bo‘lgan qiziqishini kuchaytirgan: u dengiz hayvonlari va o‘simliklarni tasniflashni boshlagan. miloddan avvalgi 343-yilda makedoniya qirolligi saroyiga chaqiriladi va aleksandr zulqarnaynning (buyuk iskandar) tarbiyachisi bo‘ladi. bu lavozim aristotelga imperiya resurslaridan foydalanish imkonini bergan: aleksandr keyinchalik osiyo va misrga ekspeditsiyalar uyushtirib, aristotelga noyob hayvon va o‘simlik namunalari yuborgan. bu aloqa nafaqat shaxsiy, balki siyosiy ham …

4 / 19

i — uning mustaqil fikrlash va empirik yondashuvining yaqqol namoyishi. miloddan avvalgi 335-yilda afinaning shahar devori tashqarisida, apollon likey ziyoratgohida u peripatetik maktabni tashkil etadi. bu maktabning nomi “peripatetik” (yurgan) uning o‘qitish usulidan kelib chiqqan: aristotel darslarini talabalar bilan birga bog‘lar bo‘ylab yurib o‘tkazgan, bu nafaqat jismoniy faollik, balki fikr almashishni rag‘batlantirgan. likey — qadimgi yunonistonning eng yirik ilmiy markazlaridan biri bo‘lib, u erda falsafa, tabiatshunoslik, siyosat va san’at bo‘yicha keng ko‘lamli tadqiqotlar olib borilgan. maktabning joylashuvi — ziyoratgoh va bog‘lar — o‘quv jarayoniga tabiat bilan yaqinlikni ta’minlagan: talabalar zaytun daraxtlari orasida munozara qilgan, bu aristotelning empirik usulini aks ettirgan.likey faoliyati aristotelning o‘qitish va tadqiqot tizimiga asoslangan bo‘lib, u ikki xil dars turini o‘z ichiga olgan: esoterik (talabalar uchun chuqur) va ekzoterik (ommaviy, ochiq). ommaviy darslar afinaning keng aholisiga ochiq bo‘lgan, bu maktabni demokratik va ilmiy markazga aylantirgan. aristotelning talabalari — teofrast, eudemos, straton kabi olimlar — keyinchalik uning merosini …

5 / 19

emiyasidan farqli o‘laroq, likey idealistik munozaralardan ko‘ra, real dunyoni o‘rganishga e’tibor qaratgan: siyosiy tahlillar, etika bo‘yicha bahslar, hatto sport va musiqaga oid tadqiqotlar. maktabning faoliyati aristotel vafotidan keyin ham davom etgan: teofrast rahbar bo‘lib, u botaniyka bo‘yicha asarlar yozgan, keyinchalik maktab rim va vizantiyaga ta’sir ko‘rsatgan. biroq, siyosiy beqarorlik — masalan, miloddan avvalgi 86-yilda sylla qo‘shinlari tomonidan yo‘q qilinishi — maktabni zaiflashtirgan. shunga qaramay, likey falsafa tarixida empirik ilmiy maktabning birinchi namunasi sifatida qolgan. uning faoliyati orqali aristotel nafaqat bilim tarqatgan, balki ilmiy metodologiyani shakllantirgan: kuzatish, tasniflash va mantiqiy tahlil — bu zamonaviy fan asoslari. likeyning ta’siri o‘rta asrlarda islom olimlari va evropa renessansida ko‘rinadi, u yerda aristotelning usullari qayta tiklangan. shu sababli, likey faoliyati aristotelning ilmiy merosining markaziy qismi bo‘lib, falsafani nazariyadan amaliyotga o‘tkazgan. asarlari va ularning falsafa tarixidagi o‘rni aristotelning asarlari — qadimgi dunyoning eng keng qamrovli ilmiy merosi bo‘lib, ularning umumiy hajmi 150 dan ortiq risola va …

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "aristotelning falsafiy merosi"

aristotel — antik dunyoning universal aql egasi reja kirish 1. aristotel hayoti va ilmiy merosi 2. aristotel ta’limotining asosiy yo‘nalishlari 3. aristotelning ilm-fan taraqqiyotiga ta’siri xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish antik dunyo insoniyat tafakkurining eng muhim bosqichlaridan biri hisoblanadi. bu davrda falsafa, siyosat, san’at va ilm bir-biridan ajralmagan holda shakllanib, inson tafakkurining yangi ufqlarini ochdi. ana shu muhitda yetishib chiqqan buyuk mutafakkir aristotel o‘z davrining eng yirik ilmiy va falsafiy aql egasi sifatida tarixda chuqur iz qoldirgan.u platonning shogirdi, ammo o‘z ustozidan farqli ravishda tajribaga, kuzatishga, mantiqiy tahlilga asoslangan ilmiy yo‘nalishni yaratdi. aristotel inson, jamiyat, davlat, tabiat va tafakkur haqidagi bilimlarni yagon...

This file contains 19 pages in DOCX format (3.3 MB). To download "aristotelning falsafiy merosi", click the Telegram button on the left.

Tags: aristotelning falsafiy merosi DOCX 19 pages Free download Telegram