yorug‘likning yutilishi va dispersiyasi

DOC 13 стр. 232,5 КБ Бесплатная загрузка

13 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 232,5 КБ

Тип файла DOC

Страницы 13

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 13

yorug‘likning yutilishi va dispersiyasi reja: 1. yorug‘likning yutilishi 2. yorug‘lik dispersiyasi 3. dispersiyaning elektron nazariyasi 4. xulosa 1. yorug‘likning yutilishi yorug‘lik har bir moddadan o‘tganda odatda ozmi-ko‘pmi yutiladi. yutilish odatda selektivlik xarakteri bilan sifatlanadi, ya’ni turli to‘lqin uzunligiga oid yorug‘lik turlicha yutiladi. yorug‘likning rangi uning to‘lqin uzunligi bilan aniqlanadi, demak umuman aytganda, turli tusdagi nurlar berilgan bir moddaning o‘zida turlicha yutiladi. bo‘yalmagan shaffof jismlar ko‘rinuvchi nurlar intervaliga oid yorug‘lik to‘lqinlarini juda kam yutuvchi jismlardir. chunonchi, qalinligi 1smbo‘lgan shisha o‘zidan o‘tadigan yorug‘likni 1 % ga yaqin qisminigina yutadi. o‘sha shishaning o‘zi esa ultrabinafsha va ulardan juda uzoqda joylashgan infraqizil nurlarni kuchli ravishda yutadi. ko‘rinuvchi nurlarni selektiv yutuvchi jismlar - rangdor shaffof jismlardir. masalan, qizil va qirmizi nurlarni kam yutib, yashil, ko‘k va binafsha nurlarni ko‘plab yutadigan shisha – «qizildir». agar shunday shishaga turli uzunlikdagi to‘lqinlar aralashmasidan iborat oq yorug‘lik tushsa, bu shisha orqali faqat qizil tus hissini beruvchi uzunroq to‘lqinlar o‘tib, …

2 / 13

el sirt bilan chegaralangan dℓ qalinlikdagi cheksiz yupqa qatlamni ajratib olamiz. nurlarning bu qatlamdan o‘tishida energiya oqimining zichligi - du miqdorda o‘zgaradi. bu - du kamayishni berilgan yutuvchi qatlamdagi energiya oqimi zichligining o‘ziga va qatlamning qalinligiga proporsional bo‘ladi deb faraz etish mumkin (5.1-rasm) . (5.1) k - koeffitsiyent yutuvchi moddaning xususiyati bilan aniqlanib, yutish koeffitsiyenti deb ataladi. k - koeffitsiyentning o‘zgarmasligi har bir qatlamda o‘sha qatlamga yetib kelgan oqimning doim bir xil qismi yutilishini ko‘rsatadi. 5.1-rasm. yorug‘likning yutilishiga doir energiya oqimi zichligining chekli qatlamda kamayish qonunini topish uchun (6.1) chi ifodani (5.2) ko‘rinishida yozamiz va uni 0 dan gacha bo‘lgan chegarada integrallaymiz: (5.3) qatlam boshidagi (=0) oqim zichligi uo bo‘lsin. u bilan esa uning moddaning ℓ qalinligini o‘tganidan keyingi qiymatini belgilaylik. (5.3) ni integrallab quydagini hosil qilamiz: . bundan esa quyidagini yozishimiz mumkin: . (5.4) e-natural logarifmlar asosidir. yutilish koeffitsiyenti k qancha katta bo‘lsa, yorug‘lik shuncha ko‘p yutiladi. qatlam bo‘lganda, …

3 / 13

fof erituvchida eritilgan moddada yutilishida, yutilish yorug‘lik nurining eritmadagi yo‘l uzunligi birligiga to‘g‘ri keladigan yutuvchi molekulalar soniga proporsional ekanini ko‘rsatadi. yo‘l birligiga to‘g‘ri keladigan molekulalar soni eritma konsentratsiyasi s ga proporsional bo‘lgani uchun k yutilish koeffitsiyenti s ga proporsional bo‘ladi, bundan esa deb olish mumkin. bundagi - eritma konsentratsiyasiga bog‘liq bo‘lmaydigan, faqatgina yutuvchi modda molekulalarining xususiyatlari bilan belgilanuvchi yangi o‘zgarmas koeffitsiyentdir. k ning bu qiymatini (5.4) formulaga qo‘ysak . (5.5) (-koeffitsiyent eritma konsentrasiyasiga bog‘liq emas degan tasdiq beyer qonuni deb ataladi. bu qonun har bir molekulaning xususiyatini unga qo‘shni molekulalarning mavjudligi o‘zgartirmagandagina bajariladi. yuqori konsentratsiyali eritmalarda molekulalarning o‘zaro ta’sirlari sezilarli bo‘ladi va unda beyer qonuni bajarilmay qoladi. bu qonun bajarilgan hollarda (5.5) munosabat yorug‘likning eritmada yutilish darajasiga qarab eritma konsentratsiyasini aniqlash imkoniyatini beradi. yuqori konsentratsiyali eritmalarda beyer qonunidan chetlanish mavjud. 2. yorug‘lik dispersiyasi yorug‘lik dastasi uch yoqli prizmadan o‘tayotganda, nur prizma asosiga tomon og‘adi. ammo bu yorug‘lik oq yorug‘lik dastasi …

4 / 13

nyuton bu yo‘lni spektr deb atadi. bunday spektrda birin-ketin bir-biriga o‘tuvchi yettita asosiy rang: qizil, zarg‘aldoq, sariq, yashil, havo rang, ko‘k va binafsha ranglar bor edi. bularning har biri spektrning har xil o‘lchamdagi qismlarini egallaydi. spektrni eng ko‘p qismni binafsha, eng oz qismini esa qizil yo‘l tashkil etadi. bundan keyingi tajribada, r1 prizma yordami bilan hosil qilingan rangli nurlarning keng dastasidan kichkina teshigi bor ekran bilan nurlarning ma’lum rangdagi tor dastalari ajratilib, ikkinchi prizma r2 ga yuborildi (5.4-rasm). 5.4-rasm. nyuton tajribasi. r2 prizma ekran c bilan ajratilgan bir rangli nurlarni buradi, lekin ularning rangini o‘zgartirmaydi r2 prizma bu nurlarni burib, ularning rangini o‘zgartirmaydi. bunday nurlar oddiy yoki bir rangli (monoxromatik) nurlar deb ataladi. tajribaning ko‘rsatishicha, qizil nurlar binafsha nurlarga qaraganda kam buriladi, ya’ni prizma turli rangdagi nurlarni turlicha singdiradi. nyuton prizmadan chiqqan rangli nurlar dastasini linza yordami bilan yig‘ib, ekranda rangli yo‘l o‘rniga teshikning oq tasvirini hosil qildi. nyuton ana …

5 / 13

di. buni nyuton kashf etganligini ko‘rdik. yorug‘lik dispersiyasi deganda moddaning sindirish koeffitsiyentining yorug‘lik to‘lqin uzunligiga bog‘liqligidan yuz beradigan hodisalar tushuniladi. turli to‘lqin uzunligiga ega bo‘lgan turli tusli yorug‘lik ikki shaffof moddaning yondashish chegarasida turlicha sinar ekan. bundan ko‘rinadiki berilgan har bir moddaning sindirish koeffitsiyentini to‘lqin uzunligining funksiyasi sifatida yozish mumkin (5.5-rasm). (5.6) maddaning dispersiyasi deb to‘lqin uzunligining o‘zgarishiga qarab n sindirish koeffitsiyentining qanchalik tez o‘zgarishini ko‘rsatuvchi miqdorga aytiladi. agar l1 va l2 dan iborat ikki to‘lqin uzunligiga loyiq sindirish koeffitsiyentlarining qiymatlari mos holda n1 va n2 bo‘lsa, moddaning l1 dan l2 gacha bo‘lgan to‘lqin uzunlik sohasida moddaning o‘rtacha dispersiyasi ushbu (5.7) munosabat yordamida ifodalanadi. bunda dn = n2-n1 va dl=l2-l1 to‘lqinlar uzunliklari intervalini cheksiz kichiklatish yo‘li bilan dispersiyasining berilgan l to‘lqin uzunligi yaqinidagi ( qiymatini topamiz. u vaqtda (5.7) munosabat o‘rniga n sindirish koeffitsiyentining to‘lqin uzunligiga nisbatan olingan hosilasi ishlatiladi: (5.8) barcha shaffof moddalarning n sindirish koeffitsiyenti ( to‘lqin uzunligi …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 13 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "yorug‘likning yutilishi va dispersiyasi"

yorug‘likning yutilishi va dispersiyasi reja: 1. yorug‘likning yutilishi 2. yorug‘lik dispersiyasi 3. dispersiyaning elektron nazariyasi 4. xulosa 1. yorug‘likning yutilishi yorug‘lik har bir moddadan o‘tganda odatda ozmi-ko‘pmi yutiladi. yutilish odatda selektivlik xarakteri bilan sifatlanadi, ya’ni turli to‘lqin uzunligiga oid yorug‘lik turlicha yutiladi. yorug‘likning rangi uning to‘lqin uzunligi bilan aniqlanadi, demak umuman aytganda, turli tusdagi nurlar berilgan bir moddaning o‘zida turlicha yutiladi. bo‘yalmagan shaffof jismlar ko‘rinuvchi nurlar intervaliga oid yorug‘lik to‘lqinlarini juda kam yutuvchi jismlardir. chunonchi, qalinligi 1smbo‘lgan shisha o‘zidan o‘tadigan yorug‘likni 1 % ga yaqin qisminigina yutadi. o‘sha shishaning o‘zi esa ultrabinafsha va ulardan juda uzoqda joyl...

Этот файл содержит 13 стр. в формате DOC (232,5 КБ). Чтобы скачать "yorug‘likning yutilishi va dispersiyasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: yorug‘likning yutilishi va disp… DOC 13 стр. Бесплатная загрузка Telegram