yorug‘likning qutblanishi va kristallar optikasi

DOC 17 pages 481.0 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 481.0 KB

File type DOC

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

yorug‘likning qutblanishi va kristallar optikasi reja: 1. malyus qonuni 2. yorug‘likning qaytishda va sinishda qutblanishi 3. yorug‘likning ikkiga ajralib sinishidagi qutblanish 4. yorug‘likning elliptik va doiraviy qutblanishi 5. xulosa 1. malyus qonuni xix asrning boshlarida t.yung va o.frenel yorug‘likning to‘lqin nazariyasini rivojlantirganda, yorug‘likning to‘lqin tabiati noma’lum edi. dastlab, yorug‘lik butun olamni to‘ldirib turuvchi muhit–efirda tarqaluvchi bo‘ylama to‘lqin bo‘lsa kerak, - deb o‘ylashdi. interferensiya va difraksiya hodisalarini o‘rganishda yorug‘likni bo‘ylama yoki ko‘ndalang to‘lqin ekanligi ikkinchi darajali edi. birinchi marta t.yung (1816 y.) yorug‘lik to‘lqin xususiyatiga ega ekanligi haqida gapirgan. frenel ham yungdan bexabar holda ko‘pgina tadqiqot natijalariga asoslanib kristallarda yorug‘likni ikkiga ajralib sinishi nazariyasini yaratib yorug‘lik to‘lqini ko‘ndalang to‘lqin ekanligi konsepsiyasini ilgari surdi. bu hodisalardan ma’lum bo‘ldiki, yorug‘lik ko‘ndalang to‘lqin ekan. asta sekin tadqiqot natijalari yig‘ilib yorug‘likning ko‘ndalang to‘lqin ekanligi uzil-kesil isbotlandi. fransuz injeneri e.malyus 1809 yilda o‘zining nomi bilan ataladigan qonunni kashf etdi. malyusning tajribasida yorug‘lik ikkita bir xil turmalin …

2 / 17

00 burchakka bursak to‘lqin so‘nadi elektromagnit to‘lqinda vektorlar o‘zaro perpendikulyar bo‘lib, to‘lqin tarqalishi yo‘nalishiga perpendikulyar tekislikda yotadi (11.2-rasm). hamma vaqt yorug‘likning modda bilan o‘zaro ta’siri jarayonida elektr vektori muhim rol o‘ynaydi. shuning uchun ham vektor yorug‘lik vektori ham deb yuritiladi. agar elektromagnit to‘lqin tarqalish jarayonida yorug‘lik vektori o‘zining oriyentatsiyasini saqlasa, bunday to‘lqin chiziqli-qutblangan yoki yassi qutblangan (to‘lqinlarni qutblanishi termini, ko‘ndalang mexanik to‘lqinlarga nisbatan malyus tomonidan kiritilgan) deyiladi. yorug‘lik vektori tebranayotgan tekislik tebranish tekisligi deb (11.2-rasmda, u z tekisligi), magnit vektori tebranayotgan tekislik (x z - tekisligi) esa, qutblanish tekisligi deb yuritiladi. lazerlar chiziqli qutblangan nur chiqaradi. yorug‘lik qaytishi va sinishida ham qutblanishi mumkin. masalan, ko‘k yorug‘lik osmonda qisman yoki to‘la qutblangan bo‘ladi. biroq, oddiy manbalar nurlantiradigan yorug‘lik (masalan quyosh nuri, lampalar nurlanishi va boshqalar) qutblanmagan. bunday manbalardan chiqadigan nurlanish har xil vaqtda bir-biriga bog‘liq bo‘lmagan holda ko‘p sonli atomlar nurlanishidan iboratdir. shuning uchun natijaviy to‘lqin vektorining oriyentatsiyasi vaqt bo‘yicha tartibsiz …

3 / 17

n holda qaytuvchi nur to‘la qutblangan bo‘lib, uning tebranishlari tushish tekisligiga perpendikulyar bo‘lgan tekislikda sodir bo‘ladi. (bu tekislik rasmda nuqtalar yordamida ko‘rsatilgan). singan nur esa qisman qutblangan bo‘ladi (11.4-rasm). geometrik optika qonunlariga asosan, ikkinchi muhitning birinchi muhitga nisbatan sindirish ko‘rsatkichi n2,1 qiymati tushish burchagining sinusining sinish burchagi sinusiga nisbati bilan aniqlanadi. (11.2) ushbu 11.4-rasmdan foydalanib bryuster hodisasini tushunishga harakat qilamiz. bryuster burchagi ( qaytgan nurning singan nurga nisbatan perpendikulyarlik shartidan aniqlanadi: . bundan (11.1) ni quyidagicha yozamiz: (11.3) (11.4) bu yerda n – dielektrikning sindirish ko‘rsatgichi. bryuster hodisasining o‘zi yorug‘likning ko‘ndalang to‘lqinligini isbotlash uchun yetarli hisoblanadi. rasm bu munosabatni 1815 yilda bryuster topgan va u bryuster qonuni deb ataladi. ( burchak esa bryuster burchagi (yoki to‘la qutblanish burchagi) deb yuritiladi. masalan, shisha uchun (n=1,53) bryuster burchagi 56˚ ga yaqin. boshqacha qilib aytganda tabiiy yorug‘lik nuri shisha plastinkaga 56˚ burchak hosil qilib tushurilsa qaytgan nur tushish tekisligiga perpendikulyar yo‘nalishda to‘la qutblangan …

4 / 17

qini elektr va magnit vektorining yo‘nalishiga bog‘liq bo‘ladi. bu hodisa dixroizm deb ataladi. bunday xossaga malyus tajribasida ishlatilgan turmalin kristali ega. biror qalinlikdagi turmalin kristali o‘zaro perpendikulyar qutblangan yorug‘likni (masalan, ex) to‘la yutadi va qisman (eu) to‘lqinni o‘tkazadi. elektr vektori tebranishi o‘tadigan yo‘nalish plastinkaning ruxsat etilgan yo‘nalishi deb ataladi. turmalin kristali chiziqli qutblangan yorug‘lik olish uchun qutblovchi polyarizator va yorug‘likni qutblanganligini tekshirish uchun analizator sifatida ham ishlatiladi. hozirgi vaqtda sun’iy polyaroid plyonkalar keng ishlatilmoqda. polyaroidlar mumkin bo‘lgan yo‘nalishdagi tebranishni to‘la o‘tkazib, perpendikulyar yo‘nalishdagi tebranishlarni butunlay o‘tkazmaydi. polyaroidlarni ideal qutblovchi filtrlar deb hisoblash mumkin. ikkita ketma-ket joylashtirilgan ideal polyaroidlardan (p1 va p2) tabiiy yorug‘likni o‘tishini qaraylik (11.5-rasm). birinchi polyaroid qutblovchi vazifasini bajaradi. u tabiiy yorug‘likni chiziqli qutblangan yorug‘likka aylantiradi. ikkinchi polyaroid o‘ziga tushgan nurni tahlil qiladi, analizator vazifasini bajaradi. rasm. tabiiy yorug‘likni ikkita ideal polyaroidan o‘tishi. yu' - o‘q polyaroidlarning o‘tkazish o‘qlari. yu' - o‘qga parallel tebranishlar o‘tadi, perpendikulyar tebranishlar o‘tmaydi …

5 / 17

qonunini yorug‘likni to‘lqin emas, balki korpuskulalar deb tasavvur qilish asosida chiqargan keyinchalik arago tomonidan o‘tkazilgan fotometrik o‘lchashlar malyus qonunini to‘g‘riligini tasdiqladi. shunday qilib, yorug‘likni elektromagnit nazariyasi orqali vektorni tashkil etuvchilarga ajratib malyus qonunini to‘la tushuntirish mumkin (rasm). rasm. malyus qonunini modeli 3. yorug‘likning ikkiga ajralib sinishidagi qutblanish xvii asrning oxirlaridayoq island shpati (saso3) kristalli nurni ikkiga ajratib sindirishi ma’lum bo‘lgan edi. bu hodisa yorug‘likni ikkiga ajralib sinishi deb nom oldi (11.8-rasm). rasm. yorug‘likning qo‘sh sinishi agar kristall tushuvchi nurga nisbatan aylantirilsa, kristalldan o‘tuvchi ikki nur ham aylanadi. fizik xususiyatlari yo‘nalishlariga bog‘liq bo‘lmagan muhit izotrop muhit deb, aksincha yo‘nalishlarga bog‘liq bo‘lgan muhit anizatrop muhit deb ataladi. izotrop muhitda (masalan, shisha plastinkada) yorug‘likning sinishi snellius qonuni deb ataluvchi sinish qonuniga bo‘ysunadi, ya’ni singan nur, tushuvchi nur va tushish nuqtasiga o‘tkazilgan perpendikulyar bir tekislikda yotadi. tushish burchagi sinusining sinish burchagi sinusiga nisbati ikkala muhit uchun o‘zgarmas kattalik. bu nisbat shu muhitning sindirish ko‘rsatkichiga …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yorug‘likning qutblanishi va kristallar optikasi"

yorug‘likning qutblanishi va kristallar optikasi reja: 1. malyus qonuni 2. yorug‘likning qaytishda va sinishda qutblanishi 3. yorug‘likning ikkiga ajralib sinishidagi qutblanish 4. yorug‘likning elliptik va doiraviy qutblanishi 5. xulosa 1. malyus qonuni xix asrning boshlarida t.yung va o.frenel yorug‘likning to‘lqin nazariyasini rivojlantirganda, yorug‘likning to‘lqin tabiati noma’lum edi. dastlab, yorug‘lik butun olamni to‘ldirib turuvchi muhit–efirda tarqaluvchi bo‘ylama to‘lqin bo‘lsa kerak, - deb o‘ylashdi. interferensiya va difraksiya hodisalarini o‘rganishda yorug‘likni bo‘ylama yoki ko‘ndalang to‘lqin ekanligi ikkinchi darajali edi. birinchi marta t.yung (1816 y.) yorug‘lik to‘lqin xususiyatiga ega ekanligi haqida gapirgan. frenel ham yungdan bexabar holda ko‘pgina tadqiqot natijal...

This file contains 17 pages in DOC format (481.0 KB). To download "yorug‘likning qutblanishi va kristallar optikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: yorug‘likning qutblanishi va kr… DOC 17 pages Free download Telegram