biotsenoz,biogeotsinoz va ekotizimlar

DOCX 7 pages 27.3 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 27.3 KB

File type DOCX

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

mavzu: biotsenoz,biogeotsinoz va ekotizimlar reja: 1. biosenoz,fitotsenoz,biotop 2. biotsenozlarning tur tarkibi 3. biotsenozning ekologik tuzilishi 1. biotsenoz, fitotsenez, biotop organizmlar o'ziga bog'liq bo'lmagan holda tabiat qurshovida bo'lib, ana shu tabiatdagi barcha omillar bilan o'zaro munosabatda bo'ladi. bu bog'lanishlar shu individlar uchun ijobiy va salbiy bo'lishi mumkin. barcha jonli organizmlar o'zaro bog'langan muhitsiz yashay olmaydilar. biotsenozdagi barcha individlarning o'zaro munosabatlari ularning oziqlanishi va rivojlanishi, yashash sharoitidagi noqulay omillarning ta'sirini pasaytirish imkoniyatlarini yaratadi. barcha jonli organizmlarning bir-birlariga ko'rsatadigan ta'sirlarining yig'indisiga biotik omillar deb ataladi. organizmlarni o'rab olgan barcha jonli organizmlar, ularning biotsenotik muhitini hosil qiladi. har bir turning vakili faqat shunday jonli muhitda yashashi mumkinki, qaysikim boshqa organizmlar bilan munosabatda bo'lganda ularga normal hayotiy omillarni yaratadi. boshqacha qilib aytganda, jonli organizmlarning har xil shakllari erda har xil birikmalarda bo'lishi mumkin, buning natijasida har xil jamoalarni hosil qiladi, bunga faqat birga yashashga moslashgan turlar kiradi. birga oziqlanadigan gruppalarga va o'zaro bog'langan organizmlarni biotsenozlar …

2 / 7

biotsenozni tashkil qiladi, ya'ni tirik organizmlar jamoasi degan ma'noni anglatadi. ma'lumki, er kurrasida mavjud bo'lgan tirik organizmlar o'zaro ma'lum munosabatda bo'lib qolmasdan, balki tashqi muhit va ayniqsa, iqlim va tuproq muhiti bilan vositali yoki vositasiz munosabatda bo'ladi. bunday munosabatlarni o'rganuvchi sohaga biogeotsenologiya deyiladi. biogeotsenologiya avvalo tirik arganizmlarning tuproqqa bo'lgan munosabatini o'rgangani uchun uning ob'ekti biogeoienoz hisoblanadi. biogeotsenoz haqidagi tushunchani birinchi bo'lib akademik v. n. sukachev 1942 yili fanga kiritgan. bu tushuncha bilan u er yuzining ma'lum bir bo'lagida o'zaro o'xshash sharoitlarning mavjudligi va shu sharoitda mikroorgaiizmlar, hayvon va o'simliklarning birgalikda yashashi natijasida bir-biriga nisbatan ta'sir ko'rsatishini kuzatish hamda o'rganish kerakligini qayd qiladi. soddaroq qilib aytganda, o'lik tabiat bilan tirik tabiat o'rtasidagi munosabatlarni biogeotsenologiya o'rganadi. o'simliklar biotsenozlarni bir-biriga nisbatan tashqi ko'rinishini o'rganganda ularning faqat er ustki qismi tana ko'rinishinigina e'tiborga olinmasdan, balki uning ostki kismi (ya'ni ularning ildiz sistemalarining bir-biriga nisbatan tuproqning turli qatlamlarida aralishini) xam ko'zda tutiladi. muayyan bir hududda …

3 / 7

ayvonlarning hayotiy shakllari ham etiborga olinadi. fasllar va yil davomida biotsenozlarning qiyofasi o'zgarib turishi mumkin. bunday vaqtlarda davriylik va aspekt (mavsumiylik) haqida gapiriladi. bunday o'zgarishlarning yil davomida sodir bo'lishida biotsenozning tarkibi ham muhim ahamiyatga egadir. kichik jamoalar uchun (daraxtlarning tanalari va barglarida yashaydigan individlar) har xil atamalar ishlatiladi: mikrojamoa, biotsenotik gruppalar, biotik komplekslar va boshqalar. biotsenetik gruppalar o'rtasida keskin farq bo'lmaydi, kichik jamoalar ham uning tarkibiga kiradi. undan kattaroq jamoalar yana ham kattaroq jamoalarga kiradi, ular nisbatan o'zlarining muxtor (avtonom) qismlariga ega bo'ladilar. shunday qilib, yo'sin va lishayniklar daraxtlarning poyasidagi yirik jamoalardan tashkil topgan organizmlardir, bular shu erdagi daraxtlar va boshqa omillar bilan bog'langan bo'ladi. bu gruppalar o'z navbatida o'rmon biotsenozining tarkibiy qismi hisoblanadi. biotsenoz bu murakkab komplekslarga kiradi va erning butun jonli qatlamini hosil qiladi. shunday qilib, biotsenozda hayotning tashkil qilinishi ierarxiyaga asoslangandir. jamoalarning masshtabi kattalashgan sari, ularning murakkabligi oshib boradi va turlararo bilvosita bog'lanish ham ko'p bo'ladi. tabiatda …

4 / 7

bir butun organizmda doimiy ravishda koordinatsiya saqlanadigan bo'lsa, organizmdagi organlarning ta'sirida hamkorlik bo'lsa, hujayra va turkumlarning faoliyatlarida birlik bo'lsa, bu vaqtda organizmlarning ustidagi sistema (bosiq vazndagi) qarama-qarshi yo'nalishdagi kuchlar asosida vujudga keladi. biotsenozdagi turlarning manfaatlari karama-qarshidir. m a s a l a n: yirtqich-o'zining o'ljasi uchun antagistdir, ya'ni bir-biri bilan murosaga kelmaydigan raqiblardir, shunday bo'lishiga qaramasdan ular jamoalarda birga yashaydilar. 4) jamoa miqdor jihatdan bir turning ikkinchi tur tomonidan boshqarilishiga asoslangandir. organizmlar kattaligining chegarasi uning ichki irsiy dasturi bilan chegaralangandir, organizmlardan yuqori sistemaning kattaligi tashqi sabablar bilan aniqlanadi. jamoalar tabiatda muhit omillari va inson faoliyati tufayli doimiy ravishda rivojlanib turadi. ba'zan bunday rivojlanish progressiv (ilg'or) va regressiv tabiatda bo'lishi mumkin. evolyutsion rivojlanish natijasida muayyan bir hududda oldin yashagan jamoalar, insonlar ta'sirida o'zgarib boshqa bir jamoa bilan almashinishi mumkin. keyingi holda insonlarning kundalik ijodiy faoliyati natijasida botqoqliklarning quritilishi va o'zlashtirilishi, qo'riq bo'z erlarning, to'qayzorlarning o'zlashtirilish natijasida. bu erlarda madaniy agrotsenozlardan foyda …

5 / 7

radi. 2.biotsenozlarning tuzilishi organizmlardagi munosabatlar juda ham murakkabdir. bu hodisani ular miqdorining nihoyatda kattaligi to'la isbotlaydi. yirik tabiatshunos olim v. i. vernadskiy (1934) ma'lumotiga ko'ra, bizning sayyoramizdagi jonli organizmlarning miqdori 1010 — 1014 tonnaga to'g'ri keladi, o'simliklar massasi hayvonlgr massasidan bir necha marta yuqori bo'ladi. er yuzidagi barcha o'simliglarning massasi (v. g. geptaner — 1936) 2337 km3 ga, hayvonlarniki esa hammasi bo'lib 1 km3 ga teng bo'ladi. yashil o'simliklar, ayrim bakteriyalar produtsentlar, ya'ni organik moddalar ishlab chiqaradi. hayvonlar va yashil holda bo'lmagan o'simliklarning ko'pchilik qismi iste'molchi hisoblanadilar yoki bo'lmasa konsumentlardir. konsumentlar orasidagi organizmdan organik moddalarni mineral birikmalarga aylantiradigan organizmlar gruppasini ajratish mumkin. bunday organizmlarni redutsentlar deb yuritiladi. bularga bakteriyalarning ko'pchilik vakillari, qaysikim chirish jarayonlarini amalga oshiradigan va boshqa bir qancha organizmlar kiradi. xar qanday sistemaning tarkibi — qonuniy ravishda ular qismlarining bog'lanishidir. biotsenozlarnnng tuzilishi ko'p tarmoqli bo'lib, uni tekshirishda bir qancha aspektlarga ajratiladi. biotsenozlarning tur tarkibi tur (species) atamasi organik …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "biotsenoz,biogeotsinoz va ekotizimlar"

mavzu: biotsenoz,biogeotsinoz va ekotizimlar reja: 1. biosenoz,fitotsenoz,biotop 2. biotsenozlarning tur tarkibi 3. biotsenozning ekologik tuzilishi 1. biotsenoz, fitotsenez, biotop organizmlar o'ziga bog'liq bo'lmagan holda tabiat qurshovida bo'lib, ana shu tabiatdagi barcha omillar bilan o'zaro munosabatda bo'ladi. bu bog'lanishlar shu individlar uchun ijobiy va salbiy bo'lishi mumkin. barcha jonli organizmlar o'zaro bog'langan muhitsiz yashay olmaydilar. biotsenozdagi barcha individlarning o'zaro munosabatlari ularning oziqlanishi va rivojlanishi, yashash sharoitidagi noqulay omillarning ta'sirini pasaytirish imkoniyatlarini yaratadi. barcha jonli organizmlarning bir-birlariga ko'rsatadigan ta'sirlarining yig'indisiga biotik omillar deb ataladi. organizmlarni o'rab olgan barcha jonli or...

This file contains 7 pages in DOCX format (27.3 KB). To download "biotsenoz,biogeotsinoz va ekotizimlar", click the Telegram button on the left.

Tags: biotsenoz,biogeotsinoz va ekoti… DOCX 7 pages Free download Telegram