ekotizimlar va organizmlar enyergetikasi

DOC 263.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1364044960_42920.doc www.arxiv.uz reja: 1. umumiy tushunchalar 2. ekotizimning tashkil topishi 3. ekotizimning barqarorligi 4. suktsessiya 5. energiya tushunchasi 6. energiya sifati 7. quyosh – biosfera energiyasining asosiy manbai 8. fotosintez va xemosintez tayanch iboralar: billion, geterotroflar, gravitatsiya, depressiya, detritofot, dissipatsiya, dominant, inert gazlar, infraqizil nurlanish, kanibalizm, konsumentlar, mutatsiya, pelagik qism, etxo’rlar, redutsentlar, repessivlik, riflar, suktsessiya, shartli yoqilg’i, fag, fermentlar, fosforilirlash, foto, xemo, xitin, xlorifill, eksponentsial,. avtotroflar, allo, veresk, gipotetik, gomeo, dis-diz, klimaks, migratsiya, morfologiya, neogen, oligotsen, paleogen, pens, pleystotsen, pliotsen, regress, rezistentli, sekretsiya, sintez, sinuziya, statika, stoxastik, substantsiya, substrat, suktsessiya, takson, taksomaniya, topografiya, transformatsiya, utilitar, fluktuatsiya, to’rtlamchi davr, emerjentlik, epikontinental 4.1 umumiy tushunchalar. yuqorida qayd etilganidek, barcha tabiiy hududlarni tizim sifatida qarash mumkin. l. fon bertalanfi bo’yicha (1969), tizim – bu o’zaro harakatdagi elementlar majmuasidir. tizimdagi elementlarning o’zaro harakati uning faoliyatidan dalolat beradi. tabiiy tizimlar ierarxik tuzilishga ega, ya‘ni har bir tizim bir - necha tashkiliy sathlardan iborat bo’lib, pastdan …

ekotizim faoliyat qilmasdan oddiygina mavjud bo’lishi mumkin emas, faoliyat ko’rsatmasa ekotizim mavjudligini yo’qotadi. ikkinchidan, ekotizimda tashqi ta‘sirga javoban reaktsiya paydo bo’lishini asoslab berish mumkin emas. iqlim, quyosh energiyasi, tuproq, jinslar, relef va boshqalarni tashqi omillar deb qarash mumkin. lekin bu omillarni biz ekotopga (biotop) beogeotsenozning bir qismi sifatida birlashtiramiz. biogeotsenoz yoki ekotizimga nisbatan ular nafaqat tashqi, balki ichki omil hisoblanadi. faraz qilaylik, bu omillar ekotizimga ta‘sir qilmay qo’ysa nima bo’ladi? ma‘lum bir vaqt ekotizim faoliyatini davom etkazadi. masalan: o’txo’r hayvonlar o’simlik qoldiqlaridan, yirtqich-konsumentlar esa ular bilan oziqlanadi. shunday qilib tashqi ta‘sir ekotizimni qo’zg’atuvchi yagona sabab emas. 4.2 ekotizimning tashkil topishi. har qanday tizimga nisbatan ko’pchilik va umumiylik tushunchalari mavjud. ko’pchilik – matematik mantiqdagi keng hajmli tushunchadir. ko’pchilik boshqa tushunchalar orqali aniqlanadi. n.i. kondakov bo’yicha ko’pchilik - bu ularni hammasi uchun tavsifli xususiyatga ega bo’lgan yig’indi, ba‘zi hududlarning qo’shilishi. o’z navbatida umumiylik deganda, bir xil belgilariga qarab birlashtirilgan hududlar yig’indisi tushuniladi. …

boshq.) ekotizim tashkil topishining muhim farqli xususiyati, unda tirik organizmlarning bevosita (yoki bilvosita) ishtirok etishidir. tirik organizm singari har qanday ekotizim boshlanishiga (tug’ilish), yashash davriga (faoliyat) va tugashi (ekotizim parchalanishi, ekotsid)ga ega. yuqorida qayd etilganidek, ekotizimlar ierarxik tashkil topish xususiyatiga ega, ya‘ni uning ayrim elementlari qaralayotgan tizimning quyi va yuqori tartibini bildiradi. bu yerda shuni qayd etish lozimki, hozirgi vaqtda ko’pgina fanlar va olimlar tomonidan absolyut deb olingan dunyo modeli rad etilmoqda. ushbu modelning o’rniga tizim sathlarining ierarxik tuzilishi qo’llanilmoqda. yu.a.kosigin (1971) moddalar tashkil topishining asosiy sathlari tushunchasini kiritdi. uning fikricha, bunday sathlar ikkita: atom-molekulyar va planetar. shulardan birinchisi –kristalli va qisman tog’ jinslarini, ikkinchisi – planetamizning mavjudligini bildiradi. ekologiyada moddalar tashkil topishining asosiy sathlari biogeotsenoz va biosfera bo’lishi mumkin. tarkibiy ierarxiyada uni joyi quyidagi sxemada keltirilgan (6.1- sxema). 4.1-rasm. materiyaning tarkibiy tuzilishida ekotizimlar holati 4.3 ekotizim barqarorligi. ekotizim barqarorligi oldin aytib o’tilganidek, statik emas dinamik bo’lib, gomeostoz hodisasi bilan …

qiy hudud sifatida bunday tizim uzoq vaqt mavjud bo’lgandagina, ya‘ni qandaydir vaqtning makro bo’limida barqaror bo’lsa ajratilishi mumkin. r.levontin (lewontin, 1969) ekotizimning har xil ta‘sirlarga qarshilik ko’rsatish xususiyatini lokal va global barqarorlik atamalari bilan tavsiflashni taklif qildi. bu hodisa sharikli modelda (4.2.rasm) ko’rsatilib, u ekotizim (populyatsiya, jamoa)ni namoyon etadi. 4.2 - rasm. lokal va global barqarorlik sharik topografik yuzada joylashtirilgan bo’lib, uning holati tashqi sharoitlarga bog’liq: bunday yuzaning cho’kkan qismi barqarorlikning har xil sathlarini gomeostatik jarayonlar orqali tavsiflaydi. a holatda har qanday ta‘sirda ham tizim muvozanat holatiga qaytishi mumkin (global yoki lokal). b holatda lokal muvozanat bo’lib, u agar tashqi ta‘sir kritik sathdan oshsa buziladi. ekologik suktsessiya (quyiga qarang) qiya topografik yuzadan harakatlanayotgan sharik ko’rinishida tasavvur qilinishi mumkin. umuman olganda, ahamiyatsiz ta‘sirdan so’ng muvozanat (dinamik muvozanat) holatiga qaytuvchi tizim lokal muvozanatga ega bo’ladi (masalan, o’tloqni o’rib olingandan keyin yana o’z holatiga qaytishi). agar tizim kuchli ta‘sirdan so’ng ham muvozanat holatiga …

roiti bilan mos holatga kelishi. hozirgi davrda suktsessiya deganda, tabiiy va antropogen omillar ta‘sirida bitta hududda (biotopda) paydo bo’lgan jamoalar (biogeotsenozlar)ni vaqt bo’yicha almashishi tushuniladi. qandaydir ta‘sir natijasida jamoa muvozanat holatdan chiqqandagina suktsessiya kuzatiladi bu holatda paydo bo’ladigan jamoalar ketma-ketligi seriya yoki bosqich deb ataladi. suktsessiyaning oxirgi davri klimaksdir. klimaks jamoalar (biotsenozlar)ni ularni mavjudlik sharoiti (biotopga) yoki hech bo’lmaganda joyning iqlimiga to’liq mos kelishi bilan tavsiflanadi (iqlimi klimaksi). klimaks vaqtida suktsessiya rivojlanishi to’xtaydi yoki juda sekinlashadi. ko’p hollarda muhit sharoiti antropogen omil ta‘sirida kuchli buzilgandan, jamoa oxirgi davrida klimaksga erisha olmaydi, lekin shunga qaramasdan muvozanat holatgacha rivojlanadi (disklimaks holati). bunday jamoalar tugunlar jamoasi deb nomlangan. tabiiy suktsessiya jamoaning o’zi tomonidan boshqariladigan qonuniy jarayondir. shunday qilib, klimaks davrida ma‘lum vaqt davomida tur tarkibi va faoliyatini saqlab qolgan barqaror jamoa shakllanadi. qoidaga ko’ra, jamoalarning (biotsenozlar) suktsessiyali almashinuvi aniq ketma-ketlikda ro’y beradi: masalan, tabiiy suktsessiya 4.3 - sxemada ko’rsatilgan. 4.3-rasm. mo’‘tadil iqlim sharoitida …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "ekotizimlar va organizmlar enyergetikasi"

1364044960_42920.doc www.arxiv.uz reja: 1. umumiy tushunchalar 2. ekotizimning tashkil topishi 3. ekotizimning barqarorligi 4. suktsessiya 5. energiya tushunchasi 6. energiya sifati 7. quyosh – biosfera energiyasining asosiy manbai 8. fotosintez va xemosintez tayanch iboralar: billion, geterotroflar, gravitatsiya, depressiya, detritofot, dissipatsiya, dominant, inert gazlar, infraqizil nurlanish, kanibalizm, konsumentlar, mutatsiya, pelagik qism, etxo’rlar, redutsentlar, repessivlik, riflar, suktsessiya, shartli yoqilg’i, fag, fermentlar, fosforilirlash, foto, xemo, xitin, xlorifill, eksponentsial,. avtotroflar, allo, veresk, gipotetik, gomeo, dis-diz, klimaks, migratsiya, morfologiya, neogen, oligotsen, paleogen, pens, pleystotsen, pliotsen, regress, rezistentli, sekretsiya, sintez, sinuz...

DOC format, 263.0 KB. To download "ekotizimlar va organizmlar enyergetikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: ekotizimlar va organizmlar enye… DOC Free download Telegram