evolutsion ta'limot

DOCX 13 pages 55.6 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 55.6 KB

File type DOCX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

$evolutsion ta'limot evolutsion ta'limot reja : 1) tabiat haqidagi tushunchalarning paydo bo'lishi 2) markaziy osiyoda evolutsion g'oyalarning paydo bo'lishi 3) darvingacha bo'lgan davrda tabiat fanlarining rivojlanishi. sistematika fani 4) tur - evolutsiyaning asosiy bosqichi 5) evolyutsiya dalillari mazkur bobda asosiy bilimlar qatoriga darvinning madaniy o'simliklar, xonaki hayvonlarning xilma-xilligi, kelib chiqishi, o'zgaruvchanlik, irsiyat, sun'iy tanlash, yashash uchun kurash, tabiiy tanlanish, tur paydo bo'lishi, organizmlardagi mosla-nishlar, ularning hosil bo'lishi haqidagi tushunchalar kiritilgan. organik olam evolu-tsiyasi to'g'risidagi hozirgi zamon biologiya fanining yutuqlari, ya'ni mikroevolutsiya asoslari: evolutsiyaning boshlang'ich materiali, birligi, hodisasi, omillari, tabiiy tanla-nish \illari haqidagi bilimlar shular jumlasidandir. siz bu bilimlarni o'zlashtiribgina qol-may, balki ulardan amaliyotda foydalanish ko'nikmalariga ham ega bo'lishingiz kerak. tabiat haqidagi tushunchalarning paydo bo'lishi qadimgi sharq mamlakatlarida tabiat haqida. tirik tabiat haqidagi tasawurlar eramizdan bir necha ming yil oldin qadimgi misr, xitoy, hindiston, markaziy osiyoda paydo bo'lgan. miloddan oldingi xvi asrda misrliklar ko'pgina dorivor, madaniy o'simlik xillarini bilganlar. ular donli …$

2 / 13

a, homila erkak va ayol jinsiv bezlari mahsulotining qo'shilishidan hosil bo'ladi. ko’pgina madaniy o'simliklar, xonaki hayvonlarning kelib chiqish markazi xitoy hisoblanadi, miloddan oldingi 2000-yiuarda xitovda dehqonchilik. chorvachilik bir-rnuncha rivojlangan. tut ipak qurti boqish esa undan anchagina oldin amalga oshgan. boshqa mamlakatlarda bo'lgani kabi xitoyda ham biologik bilimlar, tibbiy va falsafiy qarashlar shakllangan. qadimgi xitoy tabiatshunos olimlari o'simliklar, hayvonlar, hatto suv, daraxt, olov, yer va ba'zi narsalarning o'zaro qo'shilishidan hosil bo'lgan, degan fikrni ilgari surganlar. markaziy osiyoda yashagan qadimgi odamlar dunyoqarashi, turmush kechirish tarzi, atrofdagi o'lik va tirik tabiat to'g'risidagi tushun-chalari otashparastlarning muqaddas kitobi «avesto» da o'z ifodasi-ni topgan. zardushtiy dinining mazkur kitobi bundan deyarii 2700 yil muqaddam qadimgi xorazm o'lkasida bunyod etilgan (1-rasm). avestoda dunyoning yaratilishi, tabiat va undagi narsalar, voqea-hodisalar, odamlar-ning hayot kechirish tarzi bir-biriga qarama-qarshi kuchlar — axura mazda va anxra ma-nuning o'zaro kurashi sifatida tasvirlangan. koinot va hayotning yaratuvchisi axura mazda yaxshi va go'zal narsalarni bunyod etsa, …

3 / 13

cha dushman sifatida talqin qilingan. avestoda dunyo va hayotninig yaratilishi, tibbiyotga oid ma'lumot-lardan tashqari, ekin yerlarini ko'paytirish, shudgor qilish, unga sara urug' ekish tavsiya etilgan, uy hayvonlarini ko'paytirish, ularga ozor bermaslik, asrab-avaylash lozimligi uqtirilgan. qadimgi yunonistonda tabiat haqida. miloddan oldingi vi—iv asrlarda yashagan yunon va rim tabiatshunoslari organizmlarning tabiiy ravishda vujudga ke-lishi g'oyasini e'tirof etganlar. masalan, fales barcha tiriklik suvdan, anaksiman_s&l hayvon va odamlar loyqadan kelib chiq'qanljgini aytgan. anaksimanfar: «dastlabki odamlar baliqlarga o'xshagan, ular o'z navbatida boshaa hawonlar turidan paydo boigan».— deganlar. qadimgi yunon olimlaridan levkipp va demokrit atomistik nazariyani yaratdilar. bu nazariyaga ko'ra, barcha tirik organizmlar atomlardan tashkil topgan. eramizdan oldingi 490—430-yillarda yashagan empedokl. «tabiatdagi suv, yer, olov. havo bir-biriga qo'shilib, keyin ajraladi. oqibatda organizmlarning organlari ato-hjda-alohida paydo bo'lgan. organlarning bir-biri bilan muvofiq qo'shilishidan normal organizmlar, nomuvofiq qo'shilishidan anormal organizmlar vujudga kelgan»,— degan. gippokrat va uning shogirdlari tibbiyot nazariyasini yaratishda biologik bilimlardan keng foydalanganlar. gippokratning irsiyatga doir fikrlari diqqatga …

4 / 13

otel hawonlarni klassifikatsiyalashda ulaminp avrim xossalariea emasr ko'p belgilariga e'tibor herish kerakligini e'timf ptgan aristotel barcha hayvonlarni ikkita katta guruhga — «qonlilar» va «qonsizlar»ga bo'lgan. bu guruhlar hozirgi «umurtqalilar» va «umurtqasizlar»ga to'g'ri keladi. qonlilar 5 ta katta avlodga ajratilgan. «katta avlod» tushunchasi hozirgi paytdagi «sinf» tushunchasiga hamnhangdir. aristotel «qonsizlardan-> 130 turini bilgan. olimning ufllilishicha, meduza, aktinlya, bulutlar tuzilishi jihatdan bir tomondan hayvonlarga, ikkinchi tomondan o'simliklarga o'xshash^ shuning uchun ularni aristotel «zoofitlar» deb atagan. «hayvonlarning paydo bo'lishi'> asarida uqtirilishicha, cmbrion ma'lum izchillikdajtvojianadi u oldin zoofitlar, keyin umuman hayvonlar, so ngra o'z turiga xos tuzilishga va nihoyat, shaxsiy xossalarga ega bo'ladi. olimning fikricha, qonli hayvonlarning barchasida ichki organlar o'/aro o'xshash va hir xildi1 joylashgan. aristotelning shogirdlaridan biri — jeofrast o'simliklarning 400 da.p ortig turini o'rgangan. ularning tuzilishini, fiziologiyasini, amaliy ahamiyatini tasvirlab bergan. teotrast bir o'simlik turi boshaa turea avlanishi mumkin, degan fikrni quwatlagan. markaziy osiyoda evolutsion g'oyalarning paydo bo'lishi markaziy osiyo xalqlarining …

5 / 13

haqida qimmatii ma'lumotlar to'plapan. u o'simlik va hayvonlaming tarqalishi, mahalliy xalqlar foydalanadigan o'simlik ya hayvonlar, ularning tabiatdagi ahamiyati haqidagi ma'lumotlarni yozib qoldirgan. abu nasr forobiy (873—950) botanika, zoologiya, odam anatomiyasi va tabiiyot-shunoslikning boshqa sohalarida mushohada yuritgan (2-rasm). u inson organizmi yaxlit sistema ekanligini, turli kasalliklar oziqlanish tartibining b'zgarishi bilan bog'liqligini ko'rsatgan. farobiy inson dastavval_hayvonot dunyosidan ajralib chiqqanltfli, shu sababli odamda hayvonlarda ba'zi o'xshashliklar saqlanib qplganligi naqiaagi fikrni llgari surgan. u tabiiy tanlanishni, sun'iy tanlashni e'tirof etgan. o'rta asrlardagi tabiat fani rivojiga, ayniqsa, beruniy va ibn sino katta hissa qo'shganlar. abu rayhon beruniy (973—1048) ko'rsatishicha, tabiat beshta element-dan — bo'shliq, havo, olov,~suv va tuproqdan hosil bo'lgan (3-rasm). beruniy qadimgi yunon olimi ptolomeyning «yer olamning markazi bo'lib. u harakatlanmaydigan say-yoradir», — degan ta'limotiga tanqidiy ko'z bilan qaragan va yer quyosh atrofida harakatlansa ajab emas, u yumaloq shaklda, deb ta'kidlagan. binobarin, beruniy polyak astronomi kopernikdan 500 vil awal quyosh sistemasining tuzilish asoslarini to'g'n …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "evolutsion ta'limot"

evolutsion ta'limot evolutsion ta'limot reja : 1) tabiat haqidagi tushunchalarning paydo bo'lishi 2) markaziy osiyoda evolutsion g'oyalarning paydo bo'lishi 3) darvingacha bo'lgan davrda tabiat fanlarining rivojlanishi. sistematika fani 4) tur - evolutsiyaning asosiy bosqichi 5) evolyutsiya dalillari mazkur bobda asosiy bilimlar qatoriga darvinning madaniy o'simliklar, xonaki hayvonlarning xilma-xilligi, kelib chiqishi, o'zgaruvchanlik, irsiyat, sun'iy tanlash, yashash uchun kurash, tabiiy tanlanish, tur paydo bo'lishi, organizmlardagi mosla-nishlar, ularning hosil bo'lishi haqidagi tushunchalar kiritilgan. organik olam evolu-tsiyasi to'g'risidagi hozirgi zamon biologiya fanining yutuqlari, ya'ni mikroevolutsiya asoslari: evolutsiyaning boshlang'ich materiali, birligi, hodisasi, omillari, ...

This file contains 13 pages in DOCX format (55.6 KB). To download "evolutsion ta'limot", click the Telegram button on the left.

Tags: evolutsion ta'limot DOCX 13 pages Free download Telegram