evolutsiyaning sintetik nazariyasi

DOCX 9 pages 116.1 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 116.1 KB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

evolutsiyaning sintetik nazariyasi xx asrga kelib irsiyat va o‘zgaruvchanlik, bir va har xil turga kiruvchi organizmlar orasidagi munosabatlar, tur strukturasi kabi masalalar atroflicha o‘rganila boshlandi. genetika, ekologiya, molekular biologiya singari biologiyaning yangi shoxobchalari shakllandi. mazkur fanlarning klassik darvinizm bilan qo‘shilishi natijasida evolutsiyaning sintetik nazariyasi yaratildi. bu nazariyaning asosiy qoidalari bo‘lib: 1. evolutsiyaning boshlang‘ich materiali mutatsion va kom- binativ o‘zgaruvchanlik hisoblanadi. 2. evolutsiyaning boshlang‘ich birligi bo‘lib populyatsiya sanaladi. 3. evolutsiyaning boshlang‘ich omili populyatsiya to‘lqini, genetik-avtomatik jarayonlar va alohidalanishdan iborat. 4. har bir tur populyatsiyalardan tashkil topgan. 5. tur morfologik, bioximik, fiziologik, ekologik, genetik jihatdan nisbatan farqlanuvchi, jinsiy jihatdan alohidalashgan kenja tur, populyatsiyalar majmuasidan tashkil topgan. 6. genlar almashishi, oqimi faqat tur doirasida amalga oshadi. 7. evolutsiya divergent, ya’ni bir ajdod turdan bir necha yangi turlar kelib chiqishi, ayrim hollarda esa yagona ajdod turdan ya- gona yangi tur kelib chiqishi ko‘rinishida bo‘ladi. 8. evolutsiya asta-sekin kechuvchi uzoq muddatli jarayon bo‘lib, bunda turlarning …

2 / 9

anizmlar areal doirada bir xil tarqalmagan bo‘lib, ba’zi joylarida siyrak, boshqa joylarda esa zich joylashgan. chunonchi, qayin g‘arbiy sibirning o‘rmon-dashtida kichik- kichik daraxtzor holida tarqalgan. bir turga kiruvchi individlar- ning arealda bir xil tarqalmasligi, turli yerlarda hayot sharoitining har xil bo‘lishidandir. populyatsiya deyilganda bir tur tarqalgan arealning ma’lum qismida joylashgan shu turga mansub boshqa populyatsiyalardan ayrim belgi-xossalari bilan farq qiluvchi, nisbatan alohidalashgan, urchib ko‘paya oladigan individlar yig‘indisi tushuniladi. populyatsiya evolutsiyaning boshlang‘ich birligi deyilishiga sabab shuki, u tur doirasidagi mustaqil evolut- sion rivojlanish mumkin bo‘lgan organizmlarning kichik yig‘indi- sidir. tur doirasida organizmlar oila, gala, poda bo‘lib yashay- dilar. lekin ular uzoq muddat shunday holatda bo‘lmay, tezda tarqalib ketishlari mumkin. shunga binoan ular evolutsiyaning boshlang‘ich birligi bo‘la olmaydi. turning arealda egallagan joyi- ga qarab unda populyatsiyalar soni har xil bo‘ladi. keng arealda va sharoiti xilma-xil joylardagi turlarda populyatsiyalar soni ko‘p, tor arealda tarqalgan turlarda populyatsiyalar soni kam bo‘ladi. har xil turga kiruvchi …

3 / 9

06—108 ga teng. xromosoma mutatsiyasi ayrim xromosomalar- ning biror qismi uzilib yoki ortib ketishi, o‘rin almashinishi tufayli yuzaga keladi. agar bir xromosomada bir necha yuz genlar borli- gi e’tiborga olinsa, u holda xromosoma mutatsiyalari juda katta o‘zgarishlarga olib keladi, deb tasavvur etish mumkin. gen, xromosoma mutatsiyalariga qaraganda genom mutatsiyalar juda kam hollarda ro‘y beradi. mutatsiyalarning ko‘pchiligi zararli bo‘ladi va tabiiy tanlanish orqali bartaraf etiladi. ayrim mutatsiyalar organizm uchun shu konkret sharoitda foydali bo‘lishi mumkin. bunday hollarda mutatsiyalar organizm urchiyotganda kelgusi bo‘g‘inlariga beriladi. u urchish natijasida asta-sekin ko‘paya boradi. har qanday foydali mutatsiyaga ega bo‘lsa ham yakka organizm hech bir payt evolutsion jarayonni hosil etolmaydi. evolutsiyaning boshlang‘ich hodisasi. uzoq vaqt davom etadigan mutatsion o‘zgaruvchanlik, tabiiy tanlanish bir populyatsiya doirasida har xil genotipli organizmlarning tutgan o‘rnini, boshqacha aytganda, populyatsiya genofondini nisbatan o‘zgar- tirishi mumkin. populyatsiya genofondining o‘zgarishi evolutsion jarayon tomon qo‘yilgan dastlabki qadamdir. populyatsiya genofondining o‘zgargan yoki o‘zgarmaganligini qanday bilish mumkin? odatda …

4 / 9

rga ega individlar tez va tasodifiy o‘zgarishi mumkin. masalan, rayt, bir necha oziqli probirkaga a geni bo‘yicha geterozigota bo‘lgan ikkitadan erkak va urg‘ochi drozofilalarni joylashtirib, ularning nasllari ustida kuzatish o‘tkaz- di. bir necha bo‘g‘indan so‘ng probirkadagi drozofilalar tekshiril- ganda, ba’zi populyatsiyada faqat mutant gomozigota borligi, boshqa populyatsiya tarkibida u tamoman uchramasligi, uchin- chilarida esa dominant hamda retsessiv allel formalar borligi aniqlandi. populyatsiya genofondidagi genlarning tasodifiy o‘zgarishi genlar dreyfi deyiladi. 4— biologiya 97 populyatsiya to‘lqini. sizlar o‘z kuzatishingiz orqali ob-havo qulay bo‘lgan yillari ayrim hayvon, o‘simlik turiga kiruvchi organizmlarning ko‘payib ketishi, hayot uchun noqulay bo‘lgan yillarda esa keskin kamayib ketishini bilasiz. har bir populyatsiyaga kiruvchi organizmlar ham bunday hodisadan mustasno emas. bahorda yog‘in- sochin ko‘p bo‘lgan yillarda bir yillik, ko‘p yillik o‘t o‘simliklar — boychechak, yaltirbosh, qo‘n- g‘irbosh, qoqiyo‘t, ituzum avj olib o‘sib, ko‘p urug‘ beradi. natijada ular bilan oziqlanuvchi hasharotlar, o‘txo‘r hayvonlar soni ham ko‘payib ketishi mumkin. ha- sharotlarning, o‘txo‘r …

5 / 9

esa tur ichidagi individlarning o‘zaro chatishmasligiga olib keladi. ekologik alohidalanish bir tur doirasidagi organizmlarning har xil vaqtdagi jinsiy faolligi va jinsiy yetilishi bilan aloqador. 1 32 43-rasm. geografik alohidalanish. qirg‘ovul kenja turlari. etiologik alohidalanish hayvonlarning xatti-harakati bilan aloqador. ba’zi qushlarning o‘ziga xos sayrashi, urg‘ochisini o‘ziga jalb qilishi bir-biridan farq qilishi bunga yorqin misoldir. xulosa xulosa alohidalanishning turli shakllari uzoq muddat davomida har xil allellarga ega organizmlarning erkin chatishishini bartaraf etadi. bu esa o‘z navbatida alohidalashgan organizm guruhlarini bir-biridan farq qilishga, yangi populyatsiyalarning paydo bo‘lishiga olib keladi tabiiy tanlanishdan farqli o‘iaroq, yuqorida bayon etilgan evolutsiyaning boshlang‘ich omillari ma’lum yo‘nalishga ega bo‘lmaydi. 6 34 9 1. atrofimizni o‘rab turgan tabiat, undagi o‘simliklar, hayvonlar va boshqa tirik mavjudotlarning xilma-xilligi, kelib chiqishi haqida odamlar eramizdan oldin ham, keyin ham bir qan- cha tushuncha, g‘oyalarni ilgari surganlar. bu sohada ayniqsa, sharq, yunon, markaziy osiyo, yevropa tabiatshunos olimlarining fikr-mulohazalari muhim o‘rin egallagan. organik olamning evolutsiyasi haqida …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "evolutsiyaning sintetik nazariyasi"

evolutsiyaning sintetik nazariyasi xx asrga kelib irsiyat va o‘zgaruvchanlik, bir va har xil turga kiruvchi organizmlar orasidagi munosabatlar, tur strukturasi kabi masalalar atroflicha o‘rganila boshlandi. genetika, ekologiya, molekular biologiya singari biologiyaning yangi shoxobchalari shakllandi. mazkur fanlarning klassik darvinizm bilan qo‘shilishi natijasida evolutsiyaning sintetik nazariyasi yaratildi. bu nazariyaning asosiy qoidalari bo‘lib: 1. evolutsiyaning boshlang‘ich materiali mutatsion va kom- binativ o‘zgaruvchanlik hisoblanadi. 2. evolutsiyaning boshlang‘ich birligi bo‘lib populyatsiya sanaladi. 3. evolutsiyaning boshlang‘ich omili populyatsiya to‘lqini, genetik-avtomatik jarayonlar va alohidalanishdan iborat. 4. har bir tur populyatsiyalardan tashkil topgan. 5. tur morfolo...

This file contains 9 pages in DOCX format (116.1 KB). To download "evolutsiyaning sintetik nazariyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: evolutsiyaning sintetik nazariy… DOCX 9 pages Free download Telegram