mikroorganizmlarning irsiyati va o'zgaruvchanligi

DOC 21 pages 62.0 KB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 62.0 KB

File type DOC

Pages 21

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

mikroorganizmlarning irsiyati va o’zgaruvchanligi reja: 1. fenotipik va genotipik o’zgaruvchanlik. 2. mutatsiyalar. 3. bakteriyalardagi transformatsiya, transduktsiya va kon’yugatsiya. 4. mikroorganizmlarning o’zgaruvchanligi to’g’risidagi ma’lumotlar. 5. yangi mikrob turlarini hosil qilish usullari. 6. dissotsiatsiya yoki parchalanish. 7. tsiklogeniya nazariyasi. mikroorganizmlarda ham boshqa jonivorlardagi kabi, muayyan turga xos belgilar nasldan — naslga o’tadi. tashqi muhit ta’siri ostida, bir turga xos morfologik, fiziologik hossalar o’zgarishi mumkin. masalan, lui paster sun’iy yo’l bilan kuydirgi kasalligini qo’zg’atuvchisida qaytmas o’zgarishlar hosil qildi va shu kasalliklardan saqlaydigan vaktsinalar ishlab chiqdi. n.f.gamaleya oziq muhitiga, litiy xlorid, qo’shilganida vabo vibrioni morfologiyasining o’zgarishini kuzatdi. bu misollar mikroorganizmlar yashash sharoitiga qarab o’z hossalarini o’zgartira olishini ko’rsatadi. irsiyat bilan o’zgaruvchanlik bir — biri bilan chambarchas bog’liq ikki jarayon bo’lib, tiriklikka xos asosiy hossani tashqil etadi. hozirgi vaqtda mikroorganizmlarning irsiy xususiyatlari va o’zgaruvchanligi boshqa organizmlarnikiga qaraganda yaxshi o’rganilgan. g.a.nadson va g.s.filippov (1925) achitqi zamburug’lariga rentgen nurlarini ta’sir ettirib, yangi mutantlar olishga muvaffaq bo’lganlar. ulardan …

2 / 21

siy xususiyati: genotipi va fenotipiga bog’liqdir. genotip hujayradagi umumiy genlar majmuasi (yig’indisi) dir. u organizmning butun bir hossalari guruhini, tashqi muhitning har — xil sharoitida turlicha namoyon bo’lishini belgilab beradi. biroq, genotip har qanday sharoitda ham nisbiy doimiyligini saqlab qoladiki, bu hol mikroorganizmlar turlarini bir—biridan farq qilib, ajratib olishga imkon beradi. fenotip har bir individiumga xos morfologik va fiziologik hossalarning umumiy kompleksidir. fenotip go’yo ma’lum bir konkret yashash sharoitida genotip harakterining tashqi ko’rinishi ifodasidir. genotip hujayraning yuzaga chiqishi mumkin bo’lgan umumiy xususiyati bo’lsa, fenotip ushbu xususiyatlarning kuzga ko’rinadigan ifodasidir. fenotip o’zgaruvchanlik modifikatsiyalar tashqi muhitning turli omillari ta’sirida kelib chiqadi va odatda, mikrob turli oziq muhitida o’sib ko’payganda kuzatiladi. oeik muhiti tarkibi va sifati, muhit rn, temperaturaning o’zgarishi, kimyoviy moddalar (kolxitsin, etilamin) va boshqalar modifikatsiyalar kelib chiqishiga sabab bo’lishi mumkin. bunday o’zgarishlar nasldan—naslga o’tmaydi (irsiylanmaydi) va ularni keltirib chiqargan omilning ta’sirining to’xtashi bilan yo’qolib ketadi. muhitga penitsillin qo’shiladigan bo’lsa, hujayralar cho’ziladi, …

3 / 21

i koloniyalar silliq, yumaloq shaklda, cheti tekis, ,yaltiroq, bir jinsli, kichik ,bo’ladi, bular s — formalardir. boshqalari ,g’adir—budir, xira, ko’pincha tiniqmas, cheti notekis, noto’g’ri shaklda, quruq ,bo’ladi. bular r — formalardir. koloniyalarning oraliq formalari, ya’ni shilimshiqlari (m—forma), mittilari (g—forma) ham ,bo’ladi. bir turdagi bakteriyalarning o’zi har xil shakldagi koloniyalar hosil qilishi dissotsiatsiya (ajralish) deb ataladi. genotipik o’zgaruvchanlik hujayraning irsiy axboroti ona hujayradan qiz hujayraga o’tadigan xromosomadagi genlarda joylashgan. jinssiz bo’linishda mitoz jarayonida genlar ikkita hujayra o’rtasida teng taqsimlanadi. qiz hujayralar dastlabki (o’zidan oldingi) hujayraning to’liqgenlar to’plamini (naborini) oladi va bir xil,bo’ladi. genotipik o’zgaruvchanlik mutatsiyalar va genotip rekombinatsiyalar (kon’yugatsiya, transformatsiya, transduktsiya) natijasida vujudga kelishi mumkin. mutatsiyalar. turli omillar ta’sirida dnk molekulasining o’zgarishi undagi axborotning ham o’zgarishiga olib keladi. shunday o’zgarishlar natijasida mutatsiyalar paydo, bo’ladi. mutatsiyalar spontan va induktsiyalangan bo’lishi mumkin. spontan mutatsiyalarda kelib chiqish sabablarini aniqlab bo’lmaydi. induktsiyalangan mutatsiyalarda esa ularning sabablarini bilish mumkin ,bo’ladi. mutatsiyalarni keltirib chiqaradigan sabablardan kimyoviy moddalar …

4 / 21

o’zgarishi , pigment hosil qilishning o’zgarishi yoki kapsulali formalarning kapsulasiz bo’lib qolishi, xivchinlar hosil qilishning o’zgarishi va boshqalar shular jumlasidandir. novvoychilikda ishlatiladigan achitqilar yangi shtammlarining olinishi, ko’p mikdorda antibiotiklar sintezlovchi shtammlar oliiishi, v12 vitamini, moylar va lipidlarni sintezlovchi shtammlar olinishi, sut kislota hosil qiluvchi shtammlarni olinishi yoki dizenteriya, paratif va tifga qarshi aktiv profilaktik formalarning olinishi va boshqalar mutatsiyalarga misoldir. bakteriyalardagi transformatsiya, transduktsiya va kon’yugatsiya. irsiy xususiyatning donor xromosomasidan retsipient hujayrasiga o’tishi transformatsiya deyiladi. transformatsiya, dnk ning kichik bir uchastkasi — rekon orqali o’tadi. rekonda bir juft nukleotidlar bo’lib, rekombinatsiya vaqtida ular boshqa elementlar bilan almashinishi mumkin. f.griffite (1928) shunday tajriba o’tkazgan : sichkonlarga oz mnqdor da patogenlik xususiyatiga zga bo’lmagan kapsulasiz ii—tip pnevmokokklarni yuqtirgan. shu kulturaga patogenlik xususiyatiga ega, kapsulali iii—tip pnevmokokklar kulturasidan (bu kultura oldin issiqlik ta’sirida uldirilgan) qo’shgan. natijada ii—tip pnevmokokklarning patogenlik xususiyatiga ega bo’lganligi va kapsula bilan uralganligi ma’lum bo’lgan. demak, iii—tip pnevmokokklarga xos xususiyatlar ii—tip …

5 / 21

qori, odatda 10—15 minutdan so’ng unda o’zgarish ro’y beradi va 2 soatdan so’ng to’xtaydi. transformatsiya hodisasi doim uchramay ma’lum bir fiziologik holatda (ya’ni hujayra tayyor bo’lgan muddatda) ro’y beradi. yuqori temperatura, ultrabinafsha nurlar, kimyoviy mutagenlar ta’sirida dnk ning transformatsiya xususiyati pasayadi. masalan, transformatsiey dnk ga hnoz ta’sir ettirilsa, aktivligini yo’qotadi. temperatura 80—100°s ga kutarilganda aktivligi pasayadi. eng qulay temperatura 29-32°s dir. demak, transformatsiya aktivligiga muhit tarkibi, temperatura, retsipientning fiziologik holati va transformatsion dnk ning polimerligi (kush spiralligi) ta’sir etadi. masalan, donor sifatida olingan streptomitsinga sezgir bo’lmagan pnevmakokklar shtammi mannitni parchalash xususiyatiga ega bulsin, retsipientda esa bunday xususiyat yo’q bulardan shunday oraliq formalarni olish mumkinki, ularda yuqoridagi ikkala xususiyat ham uchrashi mumkin. transformatsiyada bir xususiyat ikkinchi bir xususiyat bilan almashinadi. masalan antibiotiklarga nihoyatda sezgir yoki sezgir bo’lmagan shtammlarni ham olishi mumkin. demak, transformatsiyaning hosil bo’lishi ikki davrdan, ya’ni dnk ning mikrob hujayrasiga adsorbtsiyalanishi va hujayraga o’tishidan iborat. transduktsiya. donor bakteriya xueusiyatining …

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mikroorganizmlarning irsiyati va o'zgaruvchanligi"

mikroorganizmlarning irsiyati va o’zgaruvchanligi reja: 1. fenotipik va genotipik o’zgaruvchanlik. 2. mutatsiyalar. 3. bakteriyalardagi transformatsiya, transduktsiya va kon’yugatsiya. 4. mikroorganizmlarning o’zgaruvchanligi to’g’risidagi ma’lumotlar. 5. yangi mikrob turlarini hosil qilish usullari. 6. dissotsiatsiya yoki parchalanish. 7. tsiklogeniya nazariyasi. mikroorganizmlarda ham boshqa jonivorlardagi kabi, muayyan turga xos belgilar nasldan — naslga o’tadi. tashqi muhit ta’siri ostida, bir turga xos morfologik, fiziologik hossalar o’zgarishi mumkin. masalan, lui paster sun’iy yo’l bilan kuydirgi kasalligini qo’zg’atuvchisida qaytmas o’zgarishlar hosil qildi va shu kasalliklardan saqlaydigan vaktsinalar ishlab chiqdi. n.f.gamaleya oziq muhitiga, litiy xlorid, qo’shilganida vabo vibr...

This file contains 21 pages in DOC format (62.0 KB). To download "mikroorganizmlarning irsiyati va o'zgaruvchanligi", click the Telegram button on the left.

Tags: mikroorganizmlarning irsiyati v… DOC 21 pages Free download Telegram