веданта фалсафаси

DOC 57,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1403254324_43991.doc веданта фалсафаси веданта қадимги ҳинд фалсафий мактабларидан бири. веданта сўзи ведалар охири деган маънони англатади. мазкур таълимотнинг асосчиси бадараяна ҳисобланади ўзидан сўнг «веданта сутра» номли асар қолдирган. маълумотларга қараганда у эр.аввалги vi аср бошларида яшаб, ижод этган. веданта фалсафаси нафақат фалсафий қимматлилиги билан диққатга сазовор бўлибгина қолмай, шунингдек у ҳиндистондаги диний таълимотлар билан қаттиқ боғлиқдир. бу таълимот бошқа таълимотларга нисбатан ҳиндистонда узоқроқ яшади. веданта фалсафаси бугунги кунда файласуфлар томонидан у ёки бу шаклларининг ўз таълимотларининг марказига қўйиб келишмоқда. веданта ведик адабиётнинг сўнгги қисмига таалуқли бўлган упанишодларга таалуқлидир. шунинг учун веданта даставвал упанишод фалсафаси деганидир. барча ведантистлар упанишодларнинг асосий таълимотини изоҳлашга ҳаракат қилдилар. бироқ упанишодларнинг системаланган рисолалар бўлмай, уларда учрайдиган фалсафий ва протофилогофинал қарашлар яхлитлигини ташкил этмайди. шундай экан, упанишодларнинг қарашларини тахлил этмоқчи бўлган кейинги даврдаги файласуфлар шак-шубҳасиз упанишодлар асосида яхлит изчил фалсафани яратиш муаммосига дуч келишлари лозим. дастлаб шундай ҳаракат веданта сутра ёки брахма сутра асарида қилинган эди, чунки …

ритилади. бадараяна таъкидлашича веда абадий. метафизик ҳақиқатдан иборат бўлган ведаларни тафаккур орқали билиш мумкин эмас. бадараяна фикрича билимнинг икки манбаи мавжуд, яъни шрути ва смрити деб аталади. у иккисини биргаликда пратаякша (ҳиссий қабуллаш) ва анумана (хулоса) дейди бадараяна. унинг фикрича билимнинг асосий (пратаньям) смрити ташкил этади. бадараяна шрути орқали упанишодларни била олса, смрити ёрдамида бхагаватчилар махабхарата, ману қонунлар мажмуасини била олади. дунёвий билимлар оламида хулоса ҳиссий қабуллашга асосланса, смрити шрутига боғлиқ. бадараяна бошқа ҳеч қандай праманни тан олмайди. веданта сутрада келтирилишича санкхьядаги пуруша ва пракрити мустақил субстанция бўлмай, балки яхлит реалликниг мудофикациясидир. бирдан бир чексиз субстанция бу брахман бўлиб, упанишодларда кўрсатилишича олий реалликнинг айнан ўзидир. бадараяна оламни монистик тушунади. веданта таълимотини системалаштирган файласуф гаудапада бўлиб, эрамизнинг (iii-iv асрлар) биринчи ярмида яшаб ижод этган. гаудапада ҳам ўзидан кейин «мандукхья карика» номли асар ёзиб қолдирган. асар икки қисмдан иборат бўлиб, биринчи қисмида мандукхья упонишодларнинг шарҳи бўлиб, унда брахман ва атман айнан бир …

объекти ва ғоялар ўртасида фарқ йўқ, униси ҳам, буниси ҳам саробдир. тарихчи телангу ёзишича шанкара тахминан эрамизнинг vi аср охирида яшаган бўлса, ж. бхандирка ёзишича эса, эрамизнинг 680 йили яшаб ўтган. макс мюллер ва профессор мандонелла ёзишича, шанкара 788 йили туғилган ва 820 йили вафот этган. 3. шанкара оддий захматкаш зиёлийсиз оилада дунёга келган. ўзининг мураккаб қарашлари билан бошқаларда катта таъсурот қолдирган. у файласуф шоир, олим ва руҳоний, мискин ва диний ислоҳотчи бўлган. эрамизнинг viii-ix асрларида веданта сутра асарига шарҳлар ёзган файласуф шанкара бўлган. шанкара «адвайта веданта (монистик веданта)нинг асосчиси ҳисобланади. табиат ва жамият ҳодисаларининг асоси қилиб «мутлоқ ҳақиқат»ни яъни брахман, атман, брахман-атманни олади. гарчанд бу фалсафага асос солган шахс деб шанкарани айтадилар. бироқ аслида бу фалсафа шанкарадан олдин пайдо бўлган. ана шундай файласуфлардан бири гаудапада бўлган. у шанкарани устози бўлган. гаудапада «брахма сутра»ни шарҳлашнинг ўрнига «мандукхья карика» номли шеърий рисола ёзган. рисла ўз номига кўра «мандукхья упанишод»га шарҳлар деб …

и, унда биз моддий дунёдаги нарса ва ҳодисаларни билиш орқали брахман худосини билган бўлар эдик. бу эса брахманнинг моҳиятига қарама-қарши бўлган бўлар эди. шундай қилиб, шанкара фикрича реаллик ҳодисалардан ташқарида, ҳақиқат эса тафаккурдан ташқарида бўлади. брахман билан моддий дунё ўртасидаги алоқадорлик шанкара фикрича бу нарсалар ва уларнинг хоссалари ўртасидаги муносабатдан иборатдир. бамисоли океан ва унинг тўлқинлари каби яхлитликнинг унинг қисмларига муносабати эмас. бизнинг дунё брахманнинг уйқуси, у майя яъни материя деб аталади. майя реал ва нореал, у тўлқиннинг кўриниши. биз яшаб турган дунё (майя) абсолют ҳисобланмайди. чунки у ўзича субстанционал асосга эга эмас ва ҳақиқат ҳам бўлиши мумкин эмас. олам авидьялар орқали билинади. авидья эса жисмларнинг субстанционал асосларини оча олмайди. шу маънода у кўриш ва билиш хусусиятига эга эмас. биз брахманни авидья яъни кўринмаслик сабабли дунё деб биламиз. авидья қуйи донишмандик бўлиб, видьяга қарама-қарши туради. видья эса юқори донишмандлик. у ўз навбатида субстанция (брахман)ни билади ва инсонга мутлоқ ҳақиқатни (паравидья)ни …

жалар буюк ведачилар бўлишган. иккалалари ҳам битта муаммо яъни веданта фалсафасини таҳлил қилишданиборатдир. кўп жиҳатдан уларнинг тадқиқотлари бир хил бўлгану, лекин улар олган натижа турлича бўлган. раманужа бир дақиқа ҳам мен ўз таълимотимни илгари сурганим йўқ, аксинча турли даврда яшаб ижод этган донишмандларнинг доно фикрларини таҳлил қилиб, халққа етказишга ҳаракат қилдим. агар шанкара учун брахман гомоген, шахссиз абсолют (мутлоқ ҳақиқат) бўлса, раманужа учун брахман шахс, аниқ қиёфада (вишну, шива ва х.к.) гавдаланади. у шунингдек моддий дунёнинг турли туманлигини ўз ичига олади. моддий дунё брахманнинг кўриниши бўлиб, реал, лекин сароб (иллюзия) эмас. брахман субстанция (асос) моддий дунё эса оқибатдир. жисмларнинг яъни нарса ва ҳодисаларнинг келиб чиқишини раманужа оламнинг намоён бўлиши деб қарайди. жисмларнинг парчаланишини оламнинг намоён бўлмаслиги дейди раманужа ўз навбатида қуйидаги далил ва исботни илгари суради: 1. билишнинг турли усуллари (парамана) билан исботланган барча обектлар ўзининг атрибутларига эга. бундан шундай хулоса чиқади объект атрибутсиз бўла олмайди; 2. хатто интуиция ҳолатида …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "веданта фалсафаси"

1403254324_43991.doc веданта фалсафаси веданта қадимги ҳинд фалсафий мактабларидан бири. веданта сўзи ведалар охири деган маънони англатади. мазкур таълимотнинг асосчиси бадараяна ҳисобланади ўзидан сўнг «веданта сутра» номли асар қолдирган. маълумотларга қараганда у эр.аввалги vi аср бошларида яшаб, ижод этган. веданта фалсафаси нафақат фалсафий қимматлилиги билан диққатга сазовор бўлибгина қолмай, шунингдек у ҳиндистондаги диний таълимотлар билан қаттиқ боғлиқдир. бу таълимот бошқа таълимотларга нисбатан ҳиндистонда узоқроқ яшади. веданта фалсафаси бугунги кунда файласуфлар томонидан у ёки бу шаклларининг ўз таълимотларининг марказига қўйиб келишмоқда. веданта ведик адабиётнинг сўнгги қисмига таалуқли бўлган упанишодларга таалуқлидир. шунинг учун веданта даставвал упанишод фалсафаси дега...

Формат DOC, 57,0 КБ. Чтобы скачать "веданта фалсафаси", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: веданта фалсафаси DOC Бесплатная загрузка Telegram