tog`ay va suyak to`qimasi

DOCX 29 pages 1.7 MB Free download

29 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.7 MB

File type DOCX

Pages 29

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 29

tog`ay va suyak to`qimasi reja: 1. tog’ay to`qimaning hujayralararo moddasi 2. tog’ay to`qimaning rivojlanishi va regeneratsiyasi 3. suyak to`qimasi haqida tushuncha 4. suyak to`qimasiga ta'sir etuvchi omillar va regeneratsiya tog’ay to`qimasi . tog’ay to`qimasi morfologik tuzilishiga, rivojlanishi va vazifasiga ko`ra boshqa to`qimalardan tubdan farq qiladi. u biriktiruvchi to`qimalar qatoriga kiradi va ular bilan birgalikda o`rganiladi. bunga sabab, tog’ay organizmning embrional rivojlanishi davrida biriktiruvchi to`qimalar hosil bo`ladigan embrional to`qimadan, ya'ni mezenxima hujayralaridan tarqaladi, ya'ni organizmning dastlabki ontogenez rivojlanishi davrida skelet suyaklarining aksariyati o`rnida oldin tog’ay to`qimasi paydo bo`lib, so`ng ular suyak to`qimaga aylanadi. tog’ay organizmda tayanch, mexanik va biriktiruvchi vazifani bajaradi. odamda va sutemizuvchi hayvonlarda yetuk va yuksak darajada tabaqalangan bo`ladi. tuzilishi jiqatidan qattiq to`qimalar qatoriga kiradi. qattiqligi jihatidan esa skelet suyaklaridan keyin ikkinchi o`rinda turadi. shuning uchun tog’ay to`qima tarkibida qon tomirlari va nerv tolalari kabi boshqa to`qimalar uchramaydi. tog’ayda moddalar almashinuvi uning ustini o`rab turgan tog’ay ustki pardasi orqali …

2 / 29

q moddadan tashkil topgan. hujayralar tarkibiga shakli yumaloq yoki ovalsimon tog’ay hujayralari (xondrotsitlar) va to`qimaning rivojlanishi hamda regeneratsiyasini ta'minlovchi xondrioblast hujayralari kiradi. hujayra oraliqlarini esa oraliq modda to`ldirib turadi. oraliq modda boshqa to`qimalardagiga nisbatan bu erda ko’proq bo`ladi va tayanch hamda mexanik vazifalarni bajaradi, vazifasi va morfolsgik tuzilishiga ko`ra uch xil tog’ay to`qimasi uchraydi: gialin, elastik va tolador tog’ay to`qimalar. hujayra va oraliq moddalarni quyidagicha klassifikatsiya qilish mumkin. tog’ay to`qimasi hujayralari. tog’ay to`qimasi hujayralari tuzilishi va vazifasiga ko`ra xondrotsit va xondroblastlarga bo`linadi. xondrotsit tog’ay to`qimasining asosiy qismini tashkil etadi. odatda, yumaloq yoki ovalsimon shaklda bo`lib, tashqi yuzasi notekis, hujayra yuzasida mikrovorsinalarga o`xshash o`simtalar bor. har bir tog’ay hujayrasi yoki bir nechta hujayradan tashkil topgan bir guruh hujayralar to`qimaning oraliq moddasida hosil bo`lgan bo`shliqlarda joylashadi. tog’ay hujayralarining bitta bo`shliqda hosil qilgan guruhi izogen guruh deyiladi. odatda, bunday guruhlar bitta hujayraning ko`payishi natijasida hosil bo`ladi. har bir tog’ay hujayrasida bittadan, ayrimlarida ikkitadan …

3 / 29

ntlar, ya'ni ishqoriy fosfataza, lipaza va oksidaza fermentlari borligini ko`rsatadi. xondroblast kam tabaqalangan yosh hujayra bo`lib, shakli yassi, o`rtasida bitta yadrosi bor. tog’ayning ustki pardasiga yaqin joylarda ko`p uchraydi. xondroblast doim ko`payib turish hususiyatiga ega. ko`payishi natijasida yangi tog’ay hujayralari—xondrotsitlar hosil bo`ladi. natijada tog’ay periferik qismiga qarab o`sadi. tog’ayning bunday o`sishiga periferik (oppozitsion) o`sish deyiladi. xondroblastlarning ikkinchi hususiyati hujayralararo modda — kollagen hosil bo`lishida aktiv ishtirok etishidir. kollagen hujayralararo modda bo`lib, uning tarkibida tropokollagen, elastik va tog’ayning asosiy moddasi uchraydi. xondroblast sitoplazmasida rnk ko`p, hujayra organoidlari ham yaxshi rivojlangan. tog’ay to`qimaning hujayralararo moddasi. tog’ay to`qimaning hujayralararo moddasi kollagen (xondrin) va kamroq uchraydigan elastik tolalardan hamda asosiy amorf moddadan tashkil topgan. xondrin tolachalari ximiyaviy tuzilishiga ko`ra biriktiruvchi to`qima tarkibida uchraydigan kollagen tolachalarga o`xshaydi. mikroskopda oddiy nur yordamida ko`rinmaydi, uni ko`rish uchun tripsin, bariyli suv bilan impregnatsiya qilish kerak. shunda tolachalarning to`rsimon shaklda joylashganligi yaxshi ko`rinadi. tog`ay to`qimasining asosiy amorf moddasi protein …

4 / 29

moddalarning to`qimada notekis joylashishi yoshi o`tgan organizmda ro`y-rost ko`zga tashlanib turadi. bunday jarayon natijasida to`qima pishiqligini yo`qotadi. keyinchalik uning ichki qismlarida, ya'ni oziq modda yetib borishi qiyin joylarda kalsiy tuzlari yig’ilib, to`qimani yanada mo`rt, sinuvchan qilib qo`yadi. bu to`qima elastikligini yo`qotdi, degan so`zdir. yuqorida aytilganlardan ko`rinib turibdiki, tog’ay to`qimalari tarkibiy tuzilishi bilan ajralib turadi. xuddi shuning uchun ham tog’ay to`qimasi gialin tog’ay to`qima, elastik tog’ay to`qima, tolali tog’ay to`qimalarga bo`linadi. ularning uchalasi ham mikroskopik va ultramikroskopik tuzilishiga ko`ra bir tipdagi hujayralardir. biroq hujayralararo moddalari bir-biridan farq qiluvchi o`ziga xos xossalarga ega. ularning ana shu hususiyati tog’aylarni bo`lib o`rganishni taqozo etadi. gialin (yaltiroq) tog’ay to`qima. gialin organizmda uchraydigan tog’aylarning asosiy qismini tashkil etadi. gialin tog’ay nafas olish sistemasining havo o`tadigan naysimon qismi bilan embrion skeletining ko`pgina qismini tashkil etadi. bundan tashqari, qovurg’alarning to`sh suyagi bilan birikadigan joyda, uzun naysimon suyaklarning epifiz va diafiz qismlari tutashadigan joylarda (metaepifizar tog’ay), skelet suyaklarining bo`g’im …

5 / 29

amlariga qo`shilib ketadi. shu zonada uchraydigan tog’ay hujayralari — xondroblastlar, odatda, bittadan bo`lib, ular ustidan hujayra oraliq moddasi kapsulaga o`xshab o`ralib turadi. xondroblastlarning bo`linishi natijasida hosil bo`lgan yosh xondrotsitlar asta-sekin ajralib chiqib, tog’ay to`qima hujayrasiga — xondrotsitga aylanadi. tog’ay pardasining ostida esa asosan duksimon yosh xondrotsitlar bo`ladi. to`qimaning ichki qavatlarida xondrotsitlar ovalsimon yoki g’ovak bo`ladi. ayrim xondroblastlarning bo`linishi natijasida hosil bo`lgan hujayralar bir-biridan uzoqlashib ketmay bitta kap-sula ichida qolib, hujayra guruhini hosil qiladi. bunday guruhga izogen gurux deyiladi. buni yuqorida eslatib o`tgan edik. to`qima ichidagi ayrim xondrotsitlar ham ko`payish hususiyatiga ega. ana shunday ko`payish hususiyatiga ega bo`lgan hujayra i tip xondrotsitlar deyiladi. demak, ma'lum bo`lishicha, tog’ay to`qimada ikki xil o`sish jarayoni kechadi. birinchi tog’ay ustki pardasidagi xondroblastlarning ko`payishi natijasida (oppozitsion) o`sish sodir bo`lsa, ikkinchisi to`qima ichidagi i tip xondrotsitlariing o`sishidir. bunga inlerstitsional o`sish deyiladi. hujayra oraliq moddasi etarli darajada qattiq bo`lgani uchun bo`lingan hujayralar bir-biridan uzoqlashib keta olmaydi. shu sababli …

Want to read more?

Download all 29 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tog`ay va suyak to`qimasi"

tog`ay va suyak to`qimasi reja: 1. tog’ay to`qimaning hujayralararo moddasi 2. tog’ay to`qimaning rivojlanishi va regeneratsiyasi 3. suyak to`qimasi haqida tushuncha 4. suyak to`qimasiga ta'sir etuvchi omillar va regeneratsiya tog’ay to`qimasi . tog’ay to`qimasi morfologik tuzilishiga, rivojlanishi va vazifasiga ko`ra boshqa to`qimalardan tubdan farq qiladi. u biriktiruvchi to`qimalar qatoriga kiradi va ular bilan birgalikda o`rganiladi. bunga sabab, tog’ay organizmning embrional rivojlanishi davrida biriktiruvchi to`qimalar hosil bo`ladigan embrional to`qimadan, ya'ni mezenxima hujayralaridan tarqaladi, ya'ni organizmning dastlabki ontogenez rivojlanishi davrida skelet suyaklarining aksariyati o`rnida oldin tog’ay to`qimasi paydo bo`lib, so`ng ular suyak to`qimaga aylanadi. tog’ay organiz...

This file contains 29 pages in DOCX format (1.7 MB). To download "tog`ay va suyak to`qimasi", click the Telegram button on the left.

Tags: tog`ay va suyak to`qimasi DOCX 29 pages Free download Telegram