termodinamika va issiqlik texnikasi

DOCX 15 pages 88.6 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 88.6 KB

File type DOCX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi urganch ranch texnologiya universiteti “23/03 – mts” guruh talabasi samandarov elyorning “termodinamika va issiqlik texnikasi” fanidan mustaqil ishi mavzu: termodinamik jarayonlarni tavsiflari bilan tanishish bajardi: samandarov e. qabul qildi: __________ urganch – 2025 mavzu: termodinamik jarayonlarni tavsiflari bilan tanishish reja: 1. termodinamika va uning uslubi 2. holat parametrlari 3. termodinamikaviy jarayon 4. gazlar aralashmasi holat parametrlari moddalar, odatda, quyidagi uchta asosiy holatning bittasida bo‘ladi: gaz, suyuqlik va qattiq jism ko‘rinishida. plazma deb ataluvchi ionlangan gazni ba’zan moddaning to‘rtinchi holatidan iborat deb hisoblaydilar. bitta jismni o‘zi turli sharoitlarda turli holatlarda bo‘lishi mumkinligi muqarrardir. tekshirilayotgan jism berilgan o‘zgarmas sharoitlarda har doim bitta holatdagina bo‘ladi, masalan, suv atmosfera bosimi va 200s temperaturada faqat bug‘ ko‘rinishida bo‘ladi. tekshirilayotgan modda holatini aniqlash uchun modda holatining holat parametrlari deb yuritiladigan qulay tavsifnomalari kiritiladi. moddaning xossasi intensiv va ekstensiv bo‘lishi mumkin. tizimdagi modda miqdoriga bog‘liq bo‘lmagan xossalar intensiv xossalar …

2 / 15

issiqlikning faqat ko‘proq qizdirilgan jismdan kamroq qizdirilgan jismgagina, ya’ni yuqori temperaturali jismdan past temperaturali jismga o‘tishi tajribadan juda yaxshi ma’lum. shunday qilib, jismlar temperaturasi bu jismlar orasida issiqlikning o‘z-o‘zidan o‘tishi mumkin bo‘lgan yo‘nalishni aniqlaydi. temperatura, masalan, termometrlar yordamida o‘lchanadi. temperaturani o‘lchash uchun foydalaniladigan har qanday asbob qat’iy belgilangan temperatura shkalasiga muvofiq graduslarga bo‘lingan bo‘lishi kerak. hozir turli temperatura shkalalari – selsiy, farangeyt, reomyur va renkin shkalalaridan foydalaniladi. bu shkalalar orasidagi nisbat 1- jadvalda keltirilgan. termodinamikaviy tadqiqotlarda 1848 yilda buyuk ingliz olimi kelvin taklif etgan shkaladan foydalaniladi. kelvin shkalasining noli sifatida ideal gaz molekulalarining tartibsiz harakati to‘xtaydigan temperatura qabul qilingan: bu temperatura absolyut nolp deyiladi. absolyut nolp selpsiy shkalasi bo‘yicha – 273,15s temperaturaga muvofiq keladi. kelvin shkalasi bo‘yicha hisoblanadigan temperatura doimo musbat bo‘ladi. u absolyut temperatura yoki kelvin bo‘yicha temperatura deyiladi va k bilan belgilanadi. absolyut shkala bo‘yicha olingan temperatura bilan selsiy shkalasi (ts) bo‘yicha olingan temperatura orasidagi bog‘lanish quyidagi formula …

3 / 15

agan hajmdan iborat. solishtirma hajm jism massasi m va uning hajmi v bilan quyidagi nisbat bilan bog‘langan. (1) moddaning solishtirma hajmi, odatda, m3/kg yoki sm3/gr hisobida o‘lchanadi. zichlik (2) odatda, kg/m3 yoki g/sm3 hisobida o‘lchanadi. sof moddaning har qanday uchta holat parametri ( p, va t) o‘zaro bir qiymat bilan bog‘langan. bu moddalarni o‘zaro bog‘laydigan tenglama ayni moddaning holat tenglamasi deb aytiladi va uni quyidagi ko‘rinishda ifodalash mumkin. f(p, ,t)=0 (3) holat parametrlari orasidagi bog‘lanishni p,v va t koordinatalar tizimida termodinamikaviy yuza ko‘rinishida tasvirlash mumkin. koordinatalarning bunday turi, odatda moddalarning holat diagrammasi deb aytiladi. 3. termodinamikaviy jarayon ham o‘zaro, ham atrofdagi muhit bilan ta’sirlashib turuvchi material jismlar to‘plamini termodinamikaviy tizim deb ataymiz, ko‘rib chiqilayotgan tizim chegarasidan tashqarida bo‘lgan boshqa barcha material jismlarni tashqi muhit deb atash qabul qilingan. agar holat parametrlaridan loaqal bittasi o‘zgarsa, u holda tizimning holati o‘zgaradi, ya’ni tizimda termodinamikaviy, jarayon sodir bo‘ladi. termodianmikaviy tizimda sodir bo‘ladigan barcha …

4 / 15

an o‘tadigan ikkita jarayonni tasavvur etishi mumkin: holat 1 dan holat 2 ga va aksincha holat 2 dan holat 1 ga; bunday jarayonlar to‘g‘ri va teskari yo‘nalishdagi jarayonlar deb aytiladi. to‘g‘ri va teskari yo‘nalishdagi jarayon natijasida termodinamikaviy tizim dastlabki holatiga qaytadigan jarayonlar qaytar jarayonlar deb aytiladi. to‘g‘ri va teskari yo‘nalishlarda o‘tkazilganda tizim dastlabki holatiga qaytmaydigan jarayonlar qaytmas jarayonlar deb aytiladi. tajribadan ma’lumki, o‘z-o‘zidan sodir bo‘ladigan barcha tabiiy jarayonlar qaytmas bo‘ladi; tabiatda qaytar jarayonlar bo‘lmaydi. tizimda o‘z-o‘zidan sodir bo‘ladigan har qanday jarayon va binobarin, qaytmas jarayon tizimda muvozanat qaror topmaguncha davom etadi. tajriba shuni ko‘rsatadiki, muvozanatga erishgan tizim keyinchalik shunday holatda qolaveradi, ya’ni holatini o‘zicha o‘zgartira olmaydi. yuqorida aytib o‘tilganlar asosida quyidagi natijaga kelish qiyin emas: tizim faqat muvozanat holatiga kelmaganiga qadargina ish bajara oladi. 4. ideal gaz. ideal gaz qonunlari xvii – xix asrlarda atmosfera bosimiga yaqin bosimlarda gazlar o‘zini qanday tutishini tekshirgan tadqiqotchilar emperik yo‘l bilan bir qancha muhim …

5 / 15

hda o‘zgaradi: (7) yoki v=v0 (1+t) (8) bu yerda v0 va v – gazning tegishlicha 0 va ts temperaturalardagi xajmi. bu qonunlardan foydalanib, ideal gazning holat tenglamasini chiqarish mumkin: massasi 1 kg ga teng bo‘lgan biror gaz p1 ,1 va t1 bilan tavsiflanadigan holatdan p2, 2 va t2 bilan tavsiflanadigan boshqa holatga o‘tadi deb faraz qilaylik. bu o‘zgarish dastlab oraliq hajm 1 gacha o‘zgarmas temperature t1 da, so‘ngra esa oxirgi hajm 2 gacha o‘zgarmas bosim p2 sodir bo‘lsin. boyl – mariott qonuniga ko‘ra t=const bo‘lganda: gey –lyussak qonuniga ko‘ra p=const bo‘lganda topilgan ifodalarni 1 uchun taqqoslasak, quyidagini olamiz: bu tenglamani o‘zgartirib shunday yozish mumkin: (9) ya’ni gazning absolyut bosimi bilan hajmi ko‘paytmasining absolyut temperaturaga nisbati o‘zgarmaydi. 1 kg gaz uchun bu o‘zgarmas kattalik gaz doimiysi deyiladi va r harfi bilan belgilanadi. (10) bu tenglama ideal gazning holat tenglamasi deyiladi. bu tenglama ko‘pincha uni taklif etgan olimning nomi bilan klapeyron tenglamasi …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "termodinamika va issiqlik texnikasi"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi urganch ranch texnologiya universiteti “23/03 – mts” guruh talabasi samandarov elyorning “termodinamika va issiqlik texnikasi” fanidan mustaqil ishi mavzu: termodinamik jarayonlarni tavsiflari bilan tanishish bajardi: samandarov e. qabul qildi: __________ urganch – 2025 mavzu: termodinamik jarayonlarni tavsiflari bilan tanishish reja: 1. termodinamika va uning uslubi 2. holat parametrlari 3. termodinamikaviy jarayon 4. gazlar aralashmasi holat parametrlari moddalar, odatda, quyidagi uchta asosiy holatning bittasida bo‘ladi: gaz, suyuqlik va qattiq jism ko‘rinishida. plazma deb ataluvchi ionlangan gazni ba’zan moddaning to‘rtinchi holatidan iborat deb hisoblaydilar. bitta jismni o‘zi turli sharoitlarda turli holatlarda bo...

This file contains 15 pages in DOCX format (88.6 KB). To download "termodinamika va issiqlik texnikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: termodinamika va issiqlik texni… DOCX 15 pages Free download Telegram