termodinamika va issiqlik texnikasi

DOCX 18 pages 96.8 KB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 96.8 KB

File type DOCX

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi urganch ranch texnologiya universiteti “23/01 – mts” guruh talabasi samandarov qurbondurdining “termodinamika va issiqlik texnikasi” fanidan mustaqil ishi mavzu: termodinamik jarayonlarni tavsiflari bilan tanishish bajardi: samandarov q. qabul qildi: saidov d urganch – 2025 mavzu: termodinamik jarayonlarni tavsiflari bilan tanishish reja: 1. termodinamika va uning uslubi 2. holat parametrlari 3. termodinamikaviy jarayon 4. gazlar aralashmasi 5. issiqlik sig‘imi 6. real gazlar termodinamika va uning uslubi termodinamika–energiyaning aylanish (o‘zgarish) qonuniyatlari haqidagi fandir. termodinamikaga xix asrda asos solingan edi. bu davrda issiqlik dvigatellarining taraqqiyoti tufayli issiqlikning ishga aylanish qonuniyatlarini o‘rganish zaruriyati tug‘ildi. termodinamika turli fizikaviy va kimyoviy jarayonlarning u yoki bu tizimlarda qaysi yo‘nalishda sodir bo‘lishini aniqlashga imkon beradi. termodinamikaning tuzilish printsipi juda sodda. termodinamika asosiga tajriba yo‘li bilan aniqlangan ikkita asosiy qonun qo‘yilgan. termodinamikaning birinchi qonuni energiya aylanish jarayonlarining miqdoriy tomonini tavsiflaydi, ikkinchi qonuni esa fizikaviy tizimlarda sodir bo‘ladigan jarayonlarning sifat tomonini (yo‘nalganligini) …

2 / 18

hun modda holatining holat parametrlari deb yuritiladigan qulay tavsifnomalari kiritiladi. moddaning xossasi intensiv va ekstensiv bo‘lishi mumkin. tizimdagi modda miqdoriga bog‘liq bo‘lmagan xossalar intensiv xossalar deb aytiladi (bosim, temperatura va boshqalar). modda miqdoriga bog‘liq bo‘lgan xossalar ekstensiv xossalar deb aytiladi. solishtirma, ya’ni modda miqdori birligiga nisbatan olingan ekstensiv xossalar intensiv xossalar ma’nosiga ega bo‘lib qoladi. masalan, solishtirma hajm, solishtirma issiqlik sig‘imi va shunga o‘xshashlar intensiv xossalar sifatida tekshiriladi. termodinamikaviy tizimlarning holatini belgilovchi intensiv xossalar tizim holatining termodinamikaviy parametrlari deb aytiladi. holat parametrlaridan eng ko‘p tarqalgani jismning absolyut temperaturasi, absolyut bosimi va solishtirma hajmidir. temperatura eng muhim parametrlardan biri absolyut temperaturadir. temperatura jismning issiqlik holatini tavsiflaydi. issiqlikning faqat ko‘proq qizdirilgan jismdan kamroq qizdirilgan jismgagina, ya’ni yuqori temperaturali jismdan past temperaturali jismga o‘tishi tajribadan juda yaxshi ma’lum. shunday qilib, jismlar temperaturasi bu jismlar orasida issiqlikning o‘z-o‘zidan o‘tishi mumkin bo‘lgan yo‘nalishni aniqlaydi. temperatura, masalan, termometrlar yordamida o‘lchanadi. temperaturani o‘lchash uchun foydalaniladigan har qanday …

3 / 18

nadigan temperatura doimo musbat bo‘ladi. u absolyut temperatura yoki kelvin bo‘yicha temperatura deyiladi va k bilan belgilanadi. absolyut shkala bo‘yicha olingan temperatura bilan selsiy shkalasi (ts) bo‘yicha olingan temperatura orasidagi bog‘lanish quyidagi formula bo‘yicha aniqlanadi: t k =273,15+ts. turli temperatura shkalalari orasidagi nisbat 1 jadval. shkalalarning nomi selsiy shkalasi, t,s renkin shkalasi, t,ra farangeyt shkalasi, t, reomyur shkalasi, t,r selsiy shkalasi, s - 1,25t0r renkin shkalasi, ra 1,8(ts+ +273,15) - t+459,67 1,8(1,25tr+ +273,15) farangeyt shkalasi 1,8ts+32 tra–459,67 - reomyur shkalasi, r 0,8ts - absolyut bosim u jism sirtiga normal bo‘yicha ta’sir etuvchi va bu sirtning yuza birligiga nisbatan olingan kuchdan iborat. bosimni o‘lchash uchun turli birliklar: paskal (pa), bar, atmosfera (1 kg/sm2), suv yoki simob ustuni millimetri ishlatiladi. hajm moddaning solishtirma hajmi moddaning zichlik birligi egallagan hajmdan iborat. solishtirma hajm jism massasi m va uning hajmi v bilan quyidagi nisbat bilan bog‘langan. (1) moddaning solishtirma hajmi, odatda, m3/kg yoki sm3/gr …

4 / 18

mning holati o‘zgaradi, ya’ni tizimda termodinamikaviy, jarayon sodir bo‘ladi. termodianmikaviy tizimda sodir bo‘ladigan barcha jarayonlarni muvozanatdagi va muvozanatdagimas, qaytar va qaytmas jarayonlarga bo‘lish mumkin. muvozanatdagi jarayon tizimning barcha qismlari bir xil temperaturaga va bir xil bosimga ega ekanligi bilan tavsiflanadi. jarayonning o‘tish jarayonida tizimning turli qismlari har xil temperatura, bosim, zichlik va hokazolarga ega bo‘lsa, bunday jarayon muvozanatdagimas jarayon deb aytiladi. har qanday real jarayon ma’lum darajada muvozanatdagimas holatda bo‘ladi. bundan keyin «jarayon» deganda biz muvozanatdagi jarayonni tushunamiz. termodinamikaning eng muhim tushunchalaridan biri qaytar va qaytmas jarayonlar haqidagi tushunchadir. termodinamikaviy jarayon termodinamikaviy tizimning uzluksiz o‘zgarib turadigan holatlari to‘plamidan iboratdir. tizimning har qanday ikkita holati: 1 va 2 oralig‘ida bitta yo‘lning o‘zidan o‘tadigan ikkita jarayonni tasavvur etishi mumkin: holat 1 dan holat 2 ga va aksincha holat 2 dan holat 1 ga; bunday jarayonlar to‘g‘ri va teskari yo‘nalishdagi jarayonlar deb aytiladi. to‘g‘ri va teskari yo‘nalishdagi jarayon natijasida termodinamikaviy tizim dastlabki holatiga …

5 / 18

ii – xix asrlarda atmosfera bosimiga yaqin bosimlarda gazlar o‘zini qanday tutishini tekshirgan tadqiqotchilar emperik yo‘l bilan bir qancha muhim qonuniyatlarni ochdilar. boyl–mariott qonnui: o‘zgarmas temperaturada gazning berilgan massasi uchun absolyut bosimning hajmga ko‘paytmasi o‘zgarmas kattalikdir. p=const (4) sharl qonuni: hajm va massa o‘zgarmas bo‘lganda gaz bosimi absolyut temperaturalarning o‘zgarishiga to‘g‘ri proportsional ravishda o‘zgaradi. (5) bu bog‘lanishni quyidagi ko‘rinishda ifodalash mumkin: p=p0(1+t) (6) bu yerda p0 - gazning 0s temperaturadagi bosimi, - gazning hajmiy kengayishining temperaturaviy koeffitsienti. bosim yetarlicha kichik bo‘lganda, turli gazlar bir xil hajmiy kengayish temperaturaviy koeffitsientiga ega bo‘ladi. bu koeffitsient taxminan =1/273=0,003661s-1 ga teng. gey -lyussak qonuni: bosim va massa o‘zgarmas bo‘lganda gaz xajmi absolyut temperaturalarning o‘zgarishiga to‘g‘ri proportsional ravishda o‘zgaradi: (7) yoki v=v0 (1+t) (8) bu yerda v0 va v – gazning tegishlicha 0 va ts temperaturalardagi xajmi. bu qonunlardan foydalanib, ideal gazning holat tenglamasini chiqarish mumkin: massasi 1 kg ga teng bo‘lgan biror gaz p1 …

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "termodinamika va issiqlik texnikasi"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi urganch ranch texnologiya universiteti “23/01 – mts” guruh talabasi samandarov qurbondurdining “termodinamika va issiqlik texnikasi” fanidan mustaqil ishi mavzu: termodinamik jarayonlarni tavsiflari bilan tanishish bajardi: samandarov q. qabul qildi: saidov d urganch – 2025 mavzu: termodinamik jarayonlarni tavsiflari bilan tanishish reja: 1. termodinamika va uning uslubi 2. holat parametrlari 3. termodinamikaviy jarayon 4. gazlar aralashmasi 5. issiqlik sig‘imi 6. real gazlar termodinamika va uning uslubi termodinamika–energiyaning aylanish (o‘zgarish) qonuniyatlari haqidagi fandir. termodinamikaga xix asrda asos solingan edi. bu davrda issiqlik dvigatellarining taraqqiyoti tufayli issiqlikning ishga aylanish qonuniyatla...

This file contains 18 pages in DOCX format (96.8 KB). To download "termodinamika va issiqlik texnikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: termodinamika va issiqlik texni… DOCX 18 pages Free download Telegram