tashqi va ichki o‘lchamlarni nazorat qilish uchun chekli kalibrlar dopusklarini hisoblash

DOC 13 стр. 538,5 КБ Бесплатная загрузка

13 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 538,5 КБ

Тип файла DOC

Страницы 13

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 13

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi urganch ranch texnologiya universiteti “23/03 – mts” guruh talabasi axmedov mardonbekning “metrologiya, standartlashtirish va o‘zaro almashinuvchanlik” fanidan mustaqil ishi mavzu: tashqi va ichki o‘lchamlarni nazorat qilish uchun chekli kalibrlar dopusklarini hisoblash bajardi: axmedov m qabul qildi: _____________ urganch – 2025 mavzu: tashqi va ichki o‘lchamlarni nazorat qilish uchun chekli kalibrlar dopusklarini hisoblash reja: 1. chekli kalibrlarning vazifasi, turlari va qo‘llanish sohasi 2. detalning tashqi va ichki o‘lchamlarida dopusk va posadka tushunchasi 3. chekli kalibrlar dopusklarini hisoblash va kalibrlarni tanlash tartibi 1. chekli kalibrlarning vazifasi, turlari va qo‘llanish sohasi mashinasozlikda, texnologik jarayonlarda va sifat nazoratida detallar o‘lchamlarining aniqligi alohida ahamiyatga ega. har bir detal konstruktor chizmasiga muvofiq ma’lum o‘lchamlarda ishlab chiqilishi kerak, chunki detallar orasidagi posadka, ularning bir-biri bilan o‘zaro ishlashi va mexanizmlarning umumiy samaradorligi aynan o‘lchamlarning to‘g‘riligiga bog‘liq. biroq ishlab chiqarish jarayonida metallni qayta ishlash, kesish, shtamplash, frezalash yoki tokarlash paytida ideal …

2 / 13

bo‘yicha ishlaydi. masalan, valning tashqi diametrini tekshirayotganda, kalibrning “o‘tadi” tomoni valga erkin kirishi kerak, “o‘tmaydi” tomoni esa kirmasligi lozim. aks holda detal dopuskdan chiqqan hisoblanadi. shunday qilib chekli kalibrlar nazoratning tezligi va ishonchliligini oshiradi. chekli kalibrlarning asosiy vazifasi: · detal o‘lchamlarining dopusk oralig‘iga mosligini tekshirish; · ishlab chiqarish jarayonida sifatni barqaror ta’minlash; · seriyali va ommaviy ishlab chiqarishda nazoratni tezlashtirish; · o‘lchov xatolarini kamaytirish va operatorning sub’ektiv bahosini bartaraf etish; · konstruksiya posadkalarini amaliy jihatdan ta’minlash. chekli kalibrlar qo‘llanilgan sohalar keng bo‘lib, ayniqsa seriyali va oqimli ishlab chiqarishda ularning ulushi juda yuqori. masalan, avtomobilsozlik, stanoksozlik, qo‘rg‘oshin va po‘lat buyumlar ishlab chiqarish, quvur va armatura ishlab chiqarish, aviatsiya hamda energetika sanoatida chekli kalibrlar asosiy nazorat vositasi sifatida xizmat qiladi. chunki bunday ishlab chiqarishlarda har bir detal yuzlab yoki minglab nusxada tayyorlanadi va detallar orasidagi o‘lcham xatolari keyinchalik majmua va mexanizm ishlashiga katta salbiy ta’sir ko‘rsatadi. chekli kalibrlar tashqi va ichki o‘lchamlarni …

3 / 13

aniqlikda bo‘ladi va ular yordamida ishchi kalibrning yeyilishi nazorat qilinadi. chekli kalibrlarning ishlash printsipi gost va iso standartlariga muvofiq “o‘tadi–o‘tmaydi” qoidasi asosida amalga oshiriladi. masalan: · go (o‘tadi) tomoni — detal nominal o‘lchamning yuqori dopusk chegarasidan katta bo‘lsa, kalibr o‘tmaydi; · no go (o‘tmaydi) tomoni — detal nominal o‘lchamning quyi dopusk chegarasidan kichik bo‘lsa, kalibr o‘tib ketadi, bu esa detalni yaroqsiz qiladi. demak, chekli kalibrlar yordamida o‘lchamni aniq raqam bilan o‘lchash shart emas, faqat moslik baholanadi, bu esa nazorat jarayonini tezlashtiradi. chekli kalibrlarning afzalliklari: · tez va qulay nazorat qilish imkoniyati; · ishchi malakaga katta talab qo‘ymaydi; · xatolik ehtimoli juda past; · seriyali ishlab chiqarish uchun ideal; · o‘lchash vositalariga qaraganda ancha tejamkor. kamchiliklari esa shundan iboratki, ular o‘lchamning aniq qiymatini bermaydi, faqat moslikni ko‘rsatadi. shu sababli ilmiy-laboratoriya o‘lchovlarida mikrometr, shtangensirkul yoki koordinat-o‘lchash stendlari qo‘shimcha ravishda qo‘llaniladi. kalibrlar po‘latdan, karbid, qattiq qotishmalar yoki maxsus yeyilishga bardoshli materiallardan tayyorlanadi. sababi, …

4 / 13

alarning uzoq xizmat muddatini ta’minlashda hal qiluvchi rol o‘ynaydi. 2. detalning tashqi va ichki o‘lchamlarida dopusk va posadka tushunchasi mashinasozlikda tayyorlanadigan har bir detal konstruktorlik hujjatlariga asoslangan holda aniq o‘lchamlarda ishlab chiqarilishi kerak. ammo ishlab chiqarish jarayonida ishlatiladigan dastgohlar, kesish asboblari va materiallarning fizik xususiyatlari tufayli detallarni mutlaqo ideal o‘lchamda tayyorlash mumkin emas. shu sababli, konstruksiyada ma’lum bir dopusk, ya’ni o‘lchamning ruxsat etilgan og‘ishi belgilanadi. dopusk — bu detalning nominal o‘lchamidan ruxsat etilgan eng yuqori va eng past qiymatlar oralig‘idir. detal o‘lchami shu oraliqda bo‘lsa, u “yaroqli” hisoblanadi, aks holda — brak bo‘ladi. nominal o‘lcham — bu chizmada ko‘rsatilgan asosiy o‘lcham bo‘lib, uning atrofida dopusk chegaralari belgilanadi. masalan, val diametri 50 mm deb olinsa, dopusk ±0,01 mm qilib belgilanishi mumkin. bu holda valning haqiqiy o‘lchami 49,99 mm dan 50,01 mm gacha bo‘lishi mumkin. bu diapazon ichki yoki tashqi ulanishlarda detallar orasidagi mexanik muvofiqlikni ta’minlaydi. dopusklar mashinasozlikda standartlashtirilgan bo‘lib, iso, gost …

5 / 13

arakatni ta’minlaydi. masalan, podshipnik ichki halqasi valda erkin aylanishi kerak bo‘lgan holatda. 3. qisilgan posadka (pressovaya posadka) — detallar kuch bilan o‘rnatiladi, ular o‘zaro harakatlana olmaydi, bunday posadka doimiy birikmalar uchun qo‘llaniladi. masalan, avtomobil g‘ildirak diskidagi podshipnik tashqi halqasining korpusga o‘rnatilishi. 4. o‘rta posadka (perexodnaya posadka) — detallar orasida o‘rta darajada presslanish yoki kichik bo‘shliq bo‘lishi mumkin, bu turdagi posadka nozik sozlash talab qilinadigan mexanizmlarda ishlatiladi. posadkalar tashqi (val) va ichki (teshik) o‘lchamlar bilan chambarchas bog‘liq. bu munosabat “val – teshik” coupled system tartibida standartlashtirilgan. val uchun dopusk zonalari h, g, f, e kabi belgilanadi, teshik uchun esa h, g, f kabi belgilar qo‘llanadi. masalan, mashinasozlikda eng keng tarqalgan posadka turi h7/h6 hisoblanadi. bu yerda h7 — teshik dopuski, h6 — val dopuski, ularning kombinatsiyasi o‘rta darajadagi bo‘sh posadkani ta’minlaydi. dopusk va posadkalarni belgilashda yuzalarning ishlov darajasi, ishqalanish sharoitlari, aylanish tezligi, ishlash harorati, yuklanish turi kabi omillar ham inobatga olinadi. …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 13 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "tashqi va ichki o‘lchamlarni nazorat qilish uchun chekli kalibrlar dopusklarini hisoblash"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi urganch ranch texnologiya universiteti “23/03 – mts” guruh talabasi axmedov mardonbekning “metrologiya, standartlashtirish va o‘zaro almashinuvchanlik” fanidan mustaqil ishi mavzu: tashqi va ichki o‘lchamlarni nazorat qilish uchun chekli kalibrlar dopusklarini hisoblash bajardi: axmedov m qabul qildi: _____________ urganch – 2025 mavzu: tashqi va ichki o‘lchamlarni nazorat qilish uchun chekli kalibrlar dopusklarini hisoblash reja: 1. chekli kalibrlarning vazifasi, turlari va qo‘llanish sohasi 2. detalning tashqi va ichki o‘lchamlarida dopusk va posadka tushunchasi 3. chekli kalibrlar dopusklarini hisoblash va kalibrlarni tanlash tartibi 1. chekli kalibrlarning vazifasi, turlari va qo‘llanish sohasi mashinasozlikda, texno...

Этот файл содержит 13 стр. в формате DOC (538,5 КБ). Чтобы скачать "tashqi va ichki o‘lchamlarni nazorat qilish uchun chekli kalibrlar dopusklarini hisoblash", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: tashqi va ichki o‘lchamlarni na… DOC 13 стр. Бесплатная загрузка Telegram