навоийнинг ситтаи зарурия қасидалар туркумида инсон мумтозлигининг қуръоний ҳақиқатлар билан талқин этилиши

DOC 54,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662843770.doc навоийнинг "ситтаи зарурия" қасидалар туркумида инсон мумтозлигининг қуръоний ҳақиқатлар билан талқин этилиши навоийнинг "ситтаи зарурия" қасидалар туркумида инсон мумтозлигининг қуръоний ҳақиқатлар билан талқин этилиши инсонни ўрганиш ва поклаш, нуқсонлардан холи ҳолда тасаввур этиш, унинг маънавий камолотини ўйлаш улуғ мутафаккир алишер навоийнинг олий орзуси эди. улуғ шоир чинакам инсонийликни айнан илоҳийликда, илоҳий файздан баҳрамандликда кўради. қуръони каримда бир неча ўринда инсон худонинг ердаги халифаси, у энг мукаррам зот, махлуқотнинг гултожи, дея таърифланади. шоир инсоннинг ана шу улуғ шарафга чинакамига муносиб бўлишини истайди. ҳазрат навоий ижодининг оламшумул аҳамиятини таъминловчи асосий омиллардан бири ҳам унинг ислом маънавий хазинасидан, тасаввуф илмидан баҳраманд бўлиб комил инсон ҳақидаги ширин орзуларни улуғлашидадир. улуғ навоий ҳар бир асарида (достондан фардгача) комил инсонни улуғлади. шоир йирик ҳажмли асарлари таркибидаги ҳамдларида инсонни бошқа мавжудотлардан улуғ қилиб яратгани учун ҳаққа беҳад мадҳ айтади. ҳамд ғазалларида эса ("ҳақ-инсон" муносабатлари) ҳаққа етишнинг маънавий-руҳий изтироблари хусусида теран мушоҳада юритади. илоҳшунослик ва инсоншуносликка оид …

кўтардинг ва мартабасини кўк гумбазидан ҳам юқори қилдинг . байтдаги ихчам талқиндан кўриниб турибдики, ҳақ бутун борлиқдан инсонни алоҳида эъзоз ила ажратади. бу ажратиш эса бир неча асосни ўзида бирлаштиради. улуғ шоир қасида сатрларидаги мазкур асосларнинг ҳар бирига алоҳида-алоҳида тўхталади. борлиқдаги нарсаларнинг ҳар бири у ёки бу унсур (тупроқ, сув, ҳаво, ўт)дан яралган бўлса, инсонда турли, бир-бирига қарама-қарши унсурлар муттаҳиддир ва улар инсон табиатининг мураккаблигини белгилайди. алишер навоий "наводир уш-шабоб" девонидаги 5- ғазалида ўша ҳақиқатни қуйидагича тасвирлайди: сарсаройи ҳар қуюн қилғай бадан туфроғининг жузв-жузвин бир-бир ушбу гунбади гардон аро инсон танаси ва табиатининг тўрт унсурдан иборат эканлиги – тананинг қизил (қон), сариқ (ўт), ҳўл (сув) ва қуруқ (тупроқ)дан, табиатининг оташий (флегматик), хокий (сангвиник), обий (меланхолик), бодий (холерик) каби таркибий қисмлардан яралганлиги шарқ мумтоз адабиётида ҳам, қадимги юнону ҳинд фалсафасида ҳам кенг тарқалган ҳақиқатдир. шунинг учун инсонга ҳам моддий, ҳам ички ва ташқи жиҳатдан зиддиятлар бирлиги сифатида қаралади. инсон борлиқдаги бошқа …

йб оламининг "мулки", у инсонга латиф бир қувват бағишлайди. ба хоки xисмаш борони раҳмат афшондй, к-аз он мулоимат овард тинаташ пайдо. тупроқдан яралган жисми устига раҳмат ёмғирини ёғдирдинг, ўшандан унинг феъл-атворида мулойимлик пайдо бўлди. бироқ, инсон табиати тўла покланмади…(10-бет). қуръони каримнинг "ал-исро" сураси 85-оятида ўқиймиз: "ва ясъалунака анирруҳ қулир руҳу мин амри роб" (эй муҳаммад, сиздан руҳ-жон ҳақида сўрайдилар. айтинг, "руҳ ёлғиз парвардигорим биладиган ишлардандир ". руҳ илоҳий маърифат, ҳикмату дониш билан озиқланади. шунинг учун руҳоний ҳаёт завқидан баҳраманд бўлган улуғ инсонлар холис, беғараз, некбин, мулойим, меҳрибон, шафқатли, ҳимматли бўлади. демак, инсоннинг моҳияти ҳам шу руҳдадир. зайниддин муҳаммад ғаззолий "кимиёи саодат" асарида руҳни шундай таърифлайди: "руҳ одам вужудининг аслидурким, ҳамма қолип ва бадан анинг тобеъидур. вақтики руҳ бўлмаса тан мурдордурки, анинг ҳеч эътибори йўқдир. бадан маркаб ва сувор руҳдир" . инсонни бошқа мавжудотлардан ажратиб турувчи яна бир ноёб фазилат ҳақнинг унга илму ирфонни тақдир қилганлигидир. оллоҳ инсон қалбини илму ирфон …

баён этади. тупроқдан яралган ҳазрати одам алайҳиссаломнинг илму маърифати файзидан етти қават осмон ҳам мунаввар бўлади. ана шу илму маърифат туфайли ҳазрати одамга малоикалар қуллардай саждага келадилар. чунки инсонда завқ(руҳий камолот каби нури ҳикмат акс этган нодир хислат мавжуд. у илоҳ маърифатини завқу шавқ билан ҳис этиш жараёнида руҳий юксакликда фариштадан ҳам ўзиб, маънан ҳақнинг ўзига етиши мумкин. холиқи аъзам ўз ҳуснини томоша қилиш учун ўзига кўзгу(моддий оламни яратди. олам эса инсон туфайли бунёд қилинган. бу ҳақда: "лав лака лимо халақту л-афлок" (агар сен бўлмасанг, осмон-фалакларни яратмаган бўлар эдим), деган ҳадис ҳам бор. моддий оламнинг жавҳари( инсон қалби, унинг кўнгли. инсонни яратишдан мақсад ҳам кўнгилнинг қудратини намойиш этиш эди. чунки кўнгил ( ҳақ назаргоҳи. инсон учун, унинг бахту истиқболи, фаровонлиги учун қайғурган улуғ шоир ҳам кўнгил сўзини такрор-такрор зикр этишни хуш кўради: дар у нишонди дил ро ба тахти султони, ки шуд ба расми салотин хидеви мулкоро (11-бет). мазмуни: унда …

навоиёна хассослик билан бадиий талқин этади. кўнгил - оллоҳ илми ва ишқининг хазинаси, унинг эгаси инсон шунинг учун ҳам олам меҳвари, олий мавжудотдир. шул боис ҳазрат навоий каъба деб кўнгилни тан олган ва унга сиғинган: каъбаки оламнинг ўлиб қибласи, қадри йўқ андоқки, кўнгил каъбаси. инсон ( худонинг ердаги халифаси, унинг илму каромати, сир-асрори, қудрати ва ҳикмати акс этган мўъжиза. фалаклар унинг нафаси билан айланади, жамики мулку малакут ундан таълим олади. "етти торами аъло", "тўққиз сипеҳри муалло", арш, курси, жамики мавжудот унинг учун, у туфайли яратилган: сабаб муҳаббати ўю зуҳури сунъат буд, ки халқи мохалақуллоҳ сохтй ифшо (21-бет). сабаби(унга (муҳаммад пайғамбарга) бўлган (сенинг) юксак муҳаббатинг яратилишининг зуҳури эдики, халқ этилган нарсаларни у туфайли ошкор қилдинг. олам ( ишқ маҳсули. мазкур байтларда ваҳдат ул-вужуд (бирлик) таълимотининг асосий масаласи илоҳнинг инсонга, инсоннинг илоҳга муҳаббати тасвир этилган: зуҳури ҳуснунг учун айлабон мазоҳирни, бу кўзгуларда ани жилвагар қилиб амдо. чу жилва айлади ул ҳусн истабон …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "навоийнинг ситтаи зарурия қасидалар туркумида инсон мумтозлигининг қуръоний ҳақиқатлар билан талқин этилиши"

1662843770.doc навоийнинг "ситтаи зарурия" қасидалар туркумида инсон мумтозлигининг қуръоний ҳақиқатлар билан талқин этилиши навоийнинг "ситтаи зарурия" қасидалар туркумида инсон мумтозлигининг қуръоний ҳақиқатлар билан талқин этилиши инсонни ўрганиш ва поклаш, нуқсонлардан холи ҳолда тасаввур этиш, унинг маънавий камолотини ўйлаш улуғ мутафаккир алишер навоийнинг олий орзуси эди. улуғ шоир чинакам инсонийликни айнан илоҳийликда, илоҳий файздан баҳрамандликда кўради. қуръони каримда бир неча ўринда инсон худонинг ердаги халифаси, у энг мукаррам зот, махлуқотнинг гултожи, дея таърифланади. шоир инсоннинг ана шу улуғ шарафга чинакамига муносиб бўлишини истайди. ҳазрат навоий ижодининг оламшумул аҳамиятини таъминловчи асосий омиллардан бири ҳам унинг ислом маънавий хазинасидан, тасаввуф илмид...

Формат DOC, 54,0 КБ. Чтобы скачать "навоийнинг ситтаи зарурия қасидалар туркумида инсон мумтозлигининг қуръоний ҳақиқатлар билан талқин этилиши", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: навоийнинг ситтаи зарурия қасид… DOC Бесплатная загрузка Telegram