experimental izotermalar

DOCX 28 pages 191.9 KB Free download

28 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 191.9 KB

File type DOCX

Pages 28

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 28

kurs ishi mavzu: experimental izotermalar mundareja. kirish. asosiy qism. i.bob. eksperimental izotermalarni aniqlash usullari. 1.1.laboratoriya sharoitida bosim va hajmni o‘lchash. 1.2.haroratni doimiy saqlash texnikasi. ii.bob. real gazlar uchun izotermalar xususiyatlari. 2.1.van-der-vaals gazlari izotermalari. 2.2.kritik nuqta va fazaviy o‘tishlar. xulosa. foydalanilgan adabiyotlar. kirish zamonaviy fizika va kimyo fanlarida modda va gazlarning holatini o‘rganishda izotermal jarayonlar muhim o‘rin egallaydi. ayniqsa, gazlarning har xil bosim va hajm ostidagi holatlarini tajriba asosida kuzatish va ularni grafik ko‘rinishda ifodalash orqali eksperimental izotermalarni aniqlash muhim ilmiy va amaliy ahamiyatga ega. eksperimental izotermalar – bu ma’lum haroratda o‘lchangan bosim va hajm orasidagi bog‘liqlikni ko‘rsatadigan grafik ifodalar bo‘lib, gaz qonunlarini tasdiqlashda asosiy vosita hisoblanadi. kurs ishining dolzarbligi shundaki, real gazlarning xatti-harakatini ideal modeldan chetlanishini aynan eksperimental izotermalar orqali aniqlash mumkin. bu esa gazlar bilan ishlaydigan texnologik qurilmalar, sanoat jarayonlari va ilmiy tadqiqotlarda muhim rol o‘ynaydi. kurs ishining maqsadi. turli haroratlarda gazlarning bosim va hajm o‘rtasidagi bog‘liqligini kuzatish orqali …

2 / 28

. eksperimental izotermalarni aniqlash usullari. 1.1.laboratoriya sharoitida bosim va hajmni o‘lchash. biz ideal gaz molekulyar-kinetik nazariyasini o`rganganimizda gaz zarralarini (molekulalarini) elastik sharlarga o`xshagan va tartibsiz harakatlanuvchi molekulalardan iborat deb hisoblagan edik. molekulalar orasidagi kuchlar faqat ular bir-biriga urilgandagina ta`sir qiladi va bu kuchlar itarishish elastik kuchlardir. molekulalarning o`lchamlari molekulalar orasidagi o`rtacha masofaga nisbatan nazarga olmasa bo`ladigan darajada kichik deb hisoblanadi. bu model ideal gaz boyl mariott, gey-lyussak qonunlariga aniq bo`yso`nadigan gazga mos keladi. ammo, biz aytib o`tganimizdek real gazlar bu qonunlarga faqat taqriban bo`yso`nadi. yuqori bosimlarda hamma gazlar ham boyl-mariott qonuniga bo`yso`nmay qo`yadi. molekulalarni sharlar deb hisoblar ekanmiz, ularning radiuslari 10-8 sm chamasidagi kattaliklar deb olishimiz kerak. bunda bir dona molekulaning hajmi: normal sharoitdagi 1 cm3 gazda n0=31019 dona molekula bor. demak 1 sm3 hajmda bo`lgan barcha molekulalarning jami hajmi ga teng. ya`ni bosim va 0os temperaturadasi gaz molekulalarining hajmi gaz hajmining taxminan o`n mingdan bir qisminigina egallar ekan. agar …

3 / 28

ammo bunday bo`lishi mumkin emas. gaz molekulalar orasidagi bo`sh fazoning kamayishi hisobiga siqiladi. (20.2) formulaga ko`ra r bo`lganda, gazning hajmi v0-v ga teng bo`lishiga intiladi. ikkinchi sababli ( molekulalar orasida o`zaro ta`sir kuchlarining mavjudligi, bir(biridan ma`lum uzooqlikda turgan molekulalarning o`zaro tortilishlariga olib keladi. bu tortilish kuchlari molekulalar orasidagi masofa juda kichik bo`lgandagina yanada kuchliroq bo`lgan itarishish kuchlari bilan atashadi. molekulalar orasidagi tortirishi kuchlari ta`sirida gaz guyo uncha idish devorlari ko`rsatayotgan tashqi r bosimdan ko`ra kattaroq r1 bosim ta`sir etayotgandek, boyl mariott qonunidan kelib chiqadigan hajmga qaraganda kichikroq bo`lgan v hajmni egallaydi. shunday qilib (20.2) tenglikda tashqi r bosimni r1=r+ri kattalik bilan almashtirish kerak, buning natijasida (20.3) tenglik hosil bo`ladi. pi bosim gazning ichki bosim deyiladi. gaz joylashgan a idishda molekulalarning o`zaro ta`sirini quyidagicha (20.1-rasm) ko`rsatish mumkin. 1-rasm devor yaqinidagi molekulalar r masofada turgan molekulalar a va b qatlamdagi molekulalarga ta`sir qiladi desak va bu qatlamning hajmi birligidagi molekulalar soni n0 …

4 / 28

oimiysi, . bu yerda van-der-vaals tenglamasining fizik mohiyati shundan iboratki, agar gazning molyar hajmi v0 juda katta bo`lganda v-tuzatma v0 ga nisbatan, -esa r ga nisbatan juda kichik bo`lganligi uchun ularni hisobga olmaslik ham mumkin. u holatda van-der-vaals tenglamasi (20.1) tenglama shaklini oladi. demak mendeleyev-klapeyron formulasining taqribiy ekanligi yaqqol ko`rinadi. kichik r bosimlarda (katta v0 hajmlar) sohasidagi haqiqatga yaqinroq bo`ladi. bosim r katta bo`lganda esa a va v tuzutmalar e`tiborga olinishi kerak. ya`ni van-der-vaals (20.7) foydalaniladi. van-der-vaals formulasi ham absolyut aniq formula emas, ammo u mendeleyev klapeyron formulasiga qaraganda haqiqatga ancha yaqindir. van-der-vaals formulasi (20.7) ni m massali gaz uchun ifodalaydigan bo`lsa u holda uning hajmini v belgilaymiz. berilgan temperatura va bosimda (20.8) bo`ladi, bunda gazning molekulyar og`irligidir. van-der-vaals tenglamasidagi v0 o`rniga uning (20.8) tenglik asosidagi qiymatini quyamiz, u holda (20.9) ko`rinishini oladi. bu formulaga m- massali gaz uchun van-der vaals tenglamasi deyiladi. van-der vaals tenglamasidagi v hajmga kiritilgan tuzutma …

5 / 28

uni har ikkala tomonini p ga bo`lib, quyidagicha yozish mumkin. (20.14) bu v hajmga nisbatan 3-darajali tenglama bo`lib, uning uchta ildizi bor. uning hammasi haqiqiy yoki ulardan ikkitasi mavhum va bittasi haqiqiy bo`lishi mumkin. van-der vaals tenglamasining mavhum ildizlari fizikaviy ma`noga ega emas. shuning uchun ularga qaramaymiz. van-der vaals tenglamasi ildizlarning fizikaviy ma`nosini aniqlash uchun (20.1) tenglamaga tegishli izotermalarni, ya`ni o`zgarmas temperaturada r bosimning v(molyar hajmga bog`lanishini qarash va ularni tajriba ma`lumotlarda olingan izotermalar bilan solishtirish kerak. bizga ma`lumki ideal gazning izotermasi giperbola edi, undan farqli ravishda (20.1) tenglamaga tegishli bo`lgan izoterma quyidagicha ko`rinishda bo`ladi. biz uni van-der vaals izotermasi deb ataymiz. v p bug` 2-rasm bu izotermada bosimni bitta r1 qiymatiga molyar hajmining v1, v2 va v3 qiymatlari mos keladi. grafikni maksimal holatiga suyuq hamda bundan v1 va v3 holatlarga gazsimon holat mos keladi. endi hajmi v2 bo`lgan uchinchi holatining ma`nosini aniqlash kerak bo`ladi. van-der vaals izotermalari bilan tajribada …

Want to read more?

Download all 28 pages for free via Telegram.

Download full file

About "experimental izotermalar"

kurs ishi mavzu: experimental izotermalar mundareja. kirish. asosiy qism. i.bob. eksperimental izotermalarni aniqlash usullari. 1.1.laboratoriya sharoitida bosim va hajmni o‘lchash. 1.2.haroratni doimiy saqlash texnikasi. ii.bob. real gazlar uchun izotermalar xususiyatlari. 2.1.van-der-vaals gazlari izotermalari. 2.2.kritik nuqta va fazaviy o‘tishlar. xulosa. foydalanilgan adabiyotlar. kirish zamonaviy fizika va kimyo fanlarida modda va gazlarning holatini o‘rganishda izotermal jarayonlar muhim o‘rin egallaydi. ayniqsa, gazlarning har xil bosim va hajm ostidagi holatlarini tajriba asosida kuzatish va ularni grafik ko‘rinishda ifodalash orqali eksperimental izotermalarni aniqlash muhim ilmiy va amaliy ahamiyatga ega. eksperimental izotermalar – bu ma’lum haroratda o‘lchangan bosim va hajm o...

This file contains 28 pages in DOCX format (191.9 KB). To download "experimental izotermalar", click the Telegram button on the left.

Tags: experimental izotermalar DOCX 28 pages Free download Telegram