hol va uning o‘zbek tilshunosligidagi tadqiqi hol va uning o‘zbek tilshunosligidagi tadqiqini o‘rgan

DOCX 35 pages 66.2 KB Free download

35 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 66.2 KB

File type DOCX

Pages 35

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 35

o‘zbekiston respublikasi oliy ta'lim, fan va innovatsiyalar vazirligi mirzo ulug‘bek nomidagi o‘zbekiston milliy universiteti o‘zbek filologiyasi fakulteti filologiya va tillarni o‘qitish (o‘zbek tili) yo‘nalishi fan: hozirgi o‘zbek tili kurs ishi mavzu: hol va uning o‘zbek tilshunosligidagi tadqiqi topshirdi: ___________________ qabul qildi: ___________________ toshkent – 2024 mundarija: kirish.....................................................................................................................3 i bob holning o‘zbek tilshunosligida maqom va gramatika kategoriya sifatida o‘rganilishi…..……….....5 1.1 hol va uning maqomi…………………………………………………...........5 1.2 hol – grammatik kategoriya sifatida……...…………………………….......13 ii bob holning o‘zbek tilshunosligida ifodalanishi va sintaksis kategoriya sifatida o‘rganilishi..........................20 2.1 hol sintaksis kategoriya sifatida.....................................................................20 2.2 holning ifodalanishi.......................................................................................23 xulosa……………..………………………………………………..….........26 foydalanilgan adabiyotlar.................................................................................30 kirish kurs ishining dolzarbligi: gapning kesimidan anglashilgan harakatning belgisini bildiruvchi gap bo‘lagiga hol deyiladi. hollar “qanday?”, “qanday qilib?”, “qay holda (tarzda?)”, “qachon (-gacha,-dan, -dan buyon)?”, “qayer (-da), -ga,-dan?)”, “nima sababdan?”, “nima maqsadda?” kabi so‘roqlarga javob bo‘ladi. hol doimo fe’l kesimga bog‘lanadi. masalan, quyosh ko‘kdan mo‘ralab qarar gapida qarar so‘ziga mo‘ralab so‘zi bog‘lanib, undan anglashilgan harakatning tarzini, ko‘kdan so‘zi qarar …

2 / 35

llarga ham bog‘lanishi mumkin. hol bog‘lanib kelgan fe’lning kesim vazifasida kelishi yoki kelmasligiga ko‘ra hollar xuddi to‘idiruvchilar kabi mustaqil va nomustaqil hollarga bo‘linadi. to‘g‘ridan-to‘g‘ri kesim vazifasidagi fe’lga tobe bog‘lanib kelgan hollarga mustaqil hollar deyiladi. masalan, dalalarda boshlanadi ish. (h.olimjon) bu gapda qayerda so‘rog‘iga javob bo‘luvchi dalalarda o‘rin holi nima qiladi? nima bo‘ladi? so‘roqlariga javob bo‘luvchi fe’l kesimiga tobe bog‘lanib kelyapti. shuning uchun bu hol mustaqil holdir. kesim vazifasida kelmagan fe’llarga tobe bog‘langan hollar nomustaqil hol hisoblanadi. masalan, daladan charchab kelgan yigit tezda uxlab qoldi. bu gapda qayerdan? so‘rog‘iga javob bo‘lib hol vazifasida kelayotgan daladan bo‘lagi kesimga emas, balki aniqlovchi vazifasidagi charchab kelgan bo‘lagiga tobe bog‘lanib kelyapti. shuning uchun bu hol nomustaqil hol hisoblanadi. hollar o‘zi bog‘lanib kelgan hokim bo‘lakning qanday belgisini bildirishiga ko‘ra quyidagi turlarga bo‘linadi: 1) ravish holi; 2) o‘rin holi; 3) payt holi; 4) sabab holi; 5) maqsad holi. kurs ishining maqsadi: hol va uning o‘zbek tilshunosligidagi tadqiqini …

3 / 35

jo‘nalish, o‘rin-payt, chiqish kelishiklari shakllaridagi ot yoki ko‘makchili ishlatilgan so‘zlar, sifat, son, fe’l shakllari, taqlid so‘z hamda so‘z birikmasi orqali ifodalanadi. ravish, asosan, hol vazifasini bajaruvchi mustaqil so‘z turkumidir. masalan: faqat idora yaqinidagi mts tomonidan yakka traktorning o‘qtin-o‘qtin gurillagani eshitildi. (o‘.hoshimov). asta esa boshlagan shamol tumanni pastliklarga olib ketdi. (j.abdullaxonov). gapda hol bo‘lib kelish fe’lning ravishdosh shaklining ham asosiy vazifalaridandir. masalan: tomchilarning derazaga chirsillab urilishi aniq eshitila boshladi. (o‘.hoshimov). erali bu gaplarni choyxonada odam gavjum paytida maqtana-maqtana aytib berdi. (s.ahmad). ot jo‘nalish, o‘rin-payt, chiqish kelishigida kelib yoki ko‘makchi bilan birga ishlatilib hol vazifasini bajarishi mumkin: toshkentga butun mamlakatdan katta geolog olimlar kelishgan. (s.karomatov). mashina shiddat bilan qaltis tog‘ yo‘lidan uchib ketdi. (o‘.hoshimov). harakat nomi gapda hol bo‘lib kelganda, u ham ot kabi shakllanadi: mehmonlarni kutish uchun bog‘ga dasturxon tayyorlatib qo‘yishgan edi. (s.ahmad). taqlid so‘z ham gapda hol vazifasida kela oladi: toshlar havoni g‘iz-g‘iz yorib o‘tadi. (oybek). ko‘chadan dupur-dupur o‘ynoqlab bir …

4 / 35

vishdosh bilan: to‘rg‘aylar bir nuqta ustida qanot qoqib g‘ujurlashadi. (p.qodirov). temirjon ularning kuyib-pishib bir-birlariga gap uqtirishlarini ko‘rib, o‘qituvchilarning muvaffaqiyatidan qanchalik faxrlanishlarini his qila boshladi. (j.abdullaxonov). qiqirlab kulganicha qochib borayotgan qizning ortidan jilmayib qarab turdi. (j.abdullaxonov). ona yana o‘ylay-o‘ylay o‘yiga etolmay qoldi. (j.abdullaxonov). 3) sifatdosh+ «holda» ko‘makchi so‘zi bilan: bu payt yulduzning dugonalari o‘zaro bahslashgan holda yaqinlasha boshladilar. (j.abdullaxonov). 4) bosh kelishikdagi ot yoki ko‘makchili ishlatilgan ot bilan: turmushning yaxshi o‘tib, farovonlik bilan yashashni istasang, isrofgarchilikka yo‘l qo‘yma. («oz-oz o‘rganib dono bo‘lur»). 5) sifat bilan: qiyshiq o‘tirsang ham, to‘g‘ri gapir. (maqol). albatta, mendan ko‘ra paxta ishining ustalari yaxshiroq bilishadi. (j.abdullaxonov). 6) taqlid so‘z bilan: ufqqa yonboshlagan quyoshning so‘nggi nurlaridan yaltiragan mirzateraklar uchidagi nurlar lip-lip o‘chdi. (j.abdullaxonov). ba’zilar negadir hiring-hiring kulishar, pichir-pichir so‘z qotishardi. (j.abdullaxonov). 7) frazeologik ibora bilan: u tarvuzi qo‘ltig‘idan tushib ko‘chaga chiqdi. (f.musajonov). 2. payt holi ish-harakatning bajarilish paytini, uning chegarasini bildirib, qachon? qachongacha? qachondan beri? kabi so‘roqlardan biriga …

5 / 35

dam olish kuni shahardan tashqariga, bo‘zsuv bo‘yiga chiqdik. (o.yoqubov). payt holi harakatning bajarilish paytini bildiradi: shunday diqqat bo‘lgan kunlarning birida tolibjon kechasi xontaxtaga bag‘rini berib... xat yozdi. (s.ahmad). temirjonning ongi hech qachon bunchalik yangiliklar bilan boyimagan edi. (j.abdullaxonov). payt holi harakatning bajarilishidagi chegarani bildiradi: yangi yilgacha yog‘ingarchilik kam bo‘ldi... (j.abdullaxonov). ertalabdan to qorong‘i tushgunga qadar barcha qatori dala qoshidan nari ketmasdi. (j.abdullaxonov). temirjon allamahalgacha uyqusi qochib, usmonali otaning hilol aka haqidagi gaplarini eslab yotdi. (j.abdullaxonov). men yigirma besh yildan beri paxta ekaman. (j.abdullaxonov). 3. o‘rin holi ish-harakatning bo‘lish, boshlanish, yo‘nalish o‘rnini bildirib, qayerda? qayerdan? qayerga? qayergacha? kabi so‘roqlarning biriga javob bo‘ladi. o‘rin holi o‘rin ravishi, jo‘nalish, o‘rin-payt, chiqish kelishigidagi otlar hamda ko‘makchili ishlatilgan otlar, so‘z birikmasi bilan ifodalanadi. masalan: unda yuqoridan shitob bilan quyilib kelayotgan tiniq suv toshlarga urilib, qirg‘oqqa sapchib oqardi. (s.ahmad). afsus, oyoqlar ostida tuzoqlar ko‘p. (t.malik). osmoni falakka burgut qanotini tarang yozib uchadi. (s.ahmad). o‘rin holi ma’nosiga …

Want to read more?

Download all 35 pages for free via Telegram.

Download full file

About "hol va uning o‘zbek tilshunosligidagi tadqiqi hol va uning o‘zbek tilshunosligidagi tadqiqini o‘rgan"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta'lim, fan va innovatsiyalar vazirligi mirzo ulug‘bek nomidagi o‘zbekiston milliy universiteti o‘zbek filologiyasi fakulteti filologiya va tillarni o‘qitish (o‘zbek tili) yo‘nalishi fan: hozirgi o‘zbek tili kurs ishi mavzu: hol va uning o‘zbek tilshunosligidagi tadqiqi topshirdi: ___________________ qabul qildi: ___________________ toshkent – 2024 mundarija: kirish.....................................................................................................................3 i bob holning o‘zbek tilshunosligida maqom va gramatika kategoriya sifatida o‘rganilishi…..……….....5 1.1 hol va uning maqomi…………………………………………………...........5 1.2 hol – grammatik kategoriya sifatida……...…………………………….......13 ii bob holning o‘zbek tilshunosligida ifodalanishi va sintaksi...

This file contains 35 pages in DOCX format (66.2 KB). To download "hol va uning o‘zbek tilshunosligidagi tadqiqi hol va uning o‘zbek tilshunosligidagi tadqiqini o‘rgan", click the Telegram button on the left.

Tags: hol va uning o‘zbek tilshunosli… DOCX 35 pages Free download Telegram