geologiya fani haqida umumiy tushunchalar

PPT 13 pages 563.0 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 563.0 KB

File type PPT

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

mirzo ulug'bek nomidagi o'zbekiston milliy universiteti geologiya-geografiya fakulteti umumiy geologiya kafedrasi ma'ruza1. geologiya fani haqida umumiy tushunchalar . mashg'ulot o'tish rejasi geologiya fani haqida umumiy tushunchalar. geologiya fanining asosiy tarmoqlari. geologiyaning qaysi fanlar bilan uzviy aloqadorligi. geologiya fanining shakllanishiga hissa qo'shgan olimlar va ularning fikrlari. geologiya fani haqida umumiy tushunchalar geologiya - er haqidagi fan bo'lib, yunoncha geo - er, logos - fan ma'nosini anglatadi. geologiya tabiiy fanlar tizimiga kiradi va u erning tuzilishi, paydo bo'lishi va rivojlanishi qonuniyatlarini o'rganadi. «geologiya» atamasini birinchi bo'lib norvegiyalik olim m.p.esholt 1657 yilda fanga kiritgan. er shar shaklidagi tabiiy jism bo'lib, quyosh tizimidagi osmon jismlaridan biri hisoblanadi. er shari turli tabiiy fanlarning o'rganish ob'ektidir. astronomiya erning fazoda tutgan o'rnini, geografiya, geodeziya, geomorfologiya er sirtining tabiati, tabiiy muhitlari, relef shakllari hamda elementlarini o'rganadi. biologiya esa erda tirik hayot - o'simlik va hayvonot olami evolyutsiyasini, tuproqshunoslik erning eng ustki hosildor yupqa qatlamini o'rganadi. qurilish muxandislari erni …

2 / 13

echadi. erning moddiy tarkibini mineralogiya (minerallar haqidagi fan) va kristallografiya (kristallar haqidagi fan), petrografiya (tog' jinslari haqidagi fan), geokimyo (er kimyosini o'rganuvchi fan), paleontologiya (qadimgi organizmlarning toshqotgan qoldiqlari haqidagi fan), tuproqshunoslik (tuproq haqidagi fan), foydali qazilmalar geologiyasi (mineral xom ashyolarni o'rganuvchi fan), gidrogeologiya (erosti suvlari haqidagi fan) va boshqalar o'rganadi. er yuzasining shakllari, ularning paydo bo'lishi, rivojlanishi va taraqqiyotini geomorfologiya fani o'rganadi. erning yoshi va qatlamlar orasidagi munosabatlarni stratigrafiya, tektonik harakatlarni geotektonika va strukturalarni strukturaviy geologiya o'rganadi. geologik bilimlarning shakllanishi va taraqqiyoti uzoq o'tmishga borib taqaladi. geologiya fan tariqasida ikki asrdan ko'proq vaqt oldin shakllangan. o'tmishda uni huddi geografiya singari falsafaning bir qismi deb qarashgan. faqat xviii - asrda n.steno (italiya), m.v.lomonosov (rossiya), a.verner (germaniya), j.byuffon, j.kyuve, a.bronyar (frantsiya), d.getton (shotlandiya), u.smit (angliya) va boshqalarning umumlashtirilgan va fundamental ishlari tufayli geologiya mustaqil fan tarmog'i sifatida shakllandi. qazilma boyliklarni qazib olish haqidagi birinchi geologik tushunchalar qadim zamonlardan beri mavjud. odamlar keyinroq …

3 / 13

ddan avvalgi 4 - 3 ming yillikda ilk sinfiy davlatlar - ur, uruk lagash va boshqalarda vujudga kelgan. bular eramizdan avvalgi 626 - 538 y. ma'lumotlar janubiy mesopotamiyada hukmronlik qilgan xaldeya dinastiyasining yangi bobil podsholigiga qarashli shaharlarda topilgan gildan yasalgan buyumlarda yozib qoldirilgan. dunyoning paydo bo'lishi haqidagi bobilliklarning qadimgi rivoyatlari yahudiylarning «injil»iga, xristian va musulmon dinining «muqaddas» kitoblariga ham kirib qolgan. ishlab chiqarish kuchlarining taraqqiyoti tabiiy fanlarning rivojlanishi uchun moddiy asos yaratdi. tabiiy fanlar xitoy, yunoniston, rim, eron, o'rta osiyo davlatlarida (xorazmda, sug'diyonada) nisbatan yuksaldi. taxminan eramizdan avvalgi xx - xix - asrlarda xitoyda mualliflar jamoasi tomonidan yozilgan «san xey din - tog' va dengizlar haqidagi qadimgi rivoyatlar» degan to'plam yozilgan. oldinroq uning ayrim qismlari suyak, yog'och, nefritdan yasalgan taxtalarga yozilgan. keyingi asrlarda unga qo'shimchalar kiritilgan va so'nggi nusxasining yaratilishi eramizdan avvalgi 400 yillarga to'g'ri keladi. bu qo'lyozmada 17 ta mineral: oltin, kumush, qalay, mis, temir, magnetit, kuprit, aragonit, realgar, …

4 / 13

xudoga emas, balki tabiatdagi muayyan kuchlarga, uning o'ziga xos qonuniyatlariga bog'lab tushuntirgan. bu fikrlar diniy qarashlarga butunlay zid bo'lgan. bu o'sha vaqtda qurila boshlagan ilm - fanning ulug' binosiga qo'yilgan birinchi g'ishtlar edi. gerodot (eramizdan avvalgi 484 - 466 yillar) misr erining paydo bo'lishi tarixini yozgan. u misr o'tmishda o'rta er dengizining efiopiyagacha cho'zilgan akvatoriyasining keyingi vaqtlarda quruqlikka aylangan qo'ltig'i ekanligini shu erdagi tog'larda topilgan dengiz chig'anoqlarining qoldiqlari hamda boshqa daliliy ashyolar bilan isbotlab bergan. yunon olimi arastu ham (eramizdan avvalgi 384 - 322 yy.) geologiya fanining rivojlanishiga o'z hissasini qo'shgan. mashhur geograf strabon quruqlikda dengiz chig'anoqlarining topilish sabablarini tushuntirib, erning dengiz tagidagi qismi harakat qilib ko'tarilishi va cho'kishi natijasida orollar, hatto materiklarning hosil bo'lishini ko'rsatib o'tgan. sitsiliya bir zamonlar apennin yarimoroli bilan qo'shilganligi to'g'risida fikr bildirgan. u bu erdagi vulkan harakatlari er po'stining tik harakat qilishi natijasi deb tushuntirgan. aleksandriya olimlari astronomiyanining taraqqiyotiga muhim hissa qo'shgan. aristarx samosskiy (eramizdan …

5 / 13

eradi. beruniyning bu sohadagi ishlari g'arb geografiyasidan oldinda turgan. beruniy o'sha vaqtdagi o'zining xaritasiga afsonaviy davlatlar va kaspiybo'yi mamlakatlarini joylashtirmaydi, balki xorazm va hindistonning geologiyasini tavsiflashga urinib, oqar suvlar faoliyati haqidagi ilmiy fikrlarini aniq ifodalab bergan. geologiya fanining shakllanishiga hissa qo'shgan olimlar va ularning fikrlari. beruniy ayrim olimlarning xudoning xohishi bilan ariqdagi suv orqaga qarab oqishi mumkin, degan noto'g'ri fikrlarini fosh etib, suv oqimining asl mohiyatini talqin etadi va u tabiat qonunlariga mos jarayon ekanligini isbotlab bergan. uning fikricha, suv markazga intilish kuchiga ega, binobarin u pasdan yuqoriga qarab oqmaydi. suvlarning tog' bag'ridan buloq shaklida yoki er tagidan yuqoriga fontan bo'lib otilib chiqishini beruniy er ostidagi bosim kuchiga bog'lab tushuntirgan. daryo yotqiziqlari haqida esa beruniy o'zining «aholi yashaydigan joylar orasidagi masofalarning oxirgi chegarasini aniqlash» degan asarida bunday deydi: «kimki bu haqda fikr yuritar ekan, u shunday xulosaga keladi - tosh va shag'allar hamda mayda zarrachalar turli kuchlar ta'sirida tog'dan ajraladi; …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "geologiya fani haqida umumiy tushunchalar"

mirzo ulug'bek nomidagi o'zbekiston milliy universiteti geologiya-geografiya fakulteti umumiy geologiya kafedrasi ma'ruza1. geologiya fani haqida umumiy tushunchalar . mashg'ulot o'tish rejasi geologiya fani haqida umumiy tushunchalar. geologiya fanining asosiy tarmoqlari. geologiyaning qaysi fanlar bilan uzviy aloqadorligi. geologiya fanining shakllanishiga hissa qo'shgan olimlar va ularning fikrlari. geologiya fani haqida umumiy tushunchalar geologiya - er haqidagi fan bo'lib, yunoncha geo - er, logos - fan ma'nosini anglatadi. geologiya tabiiy fanlar tizimiga kiradi va u erning tuzilishi, paydo bo'lishi va rivojlanishi qonuniyatlarini o'rganadi. «geologiya» atamasini birinchi bo'lib norvegiyalik olim m.p.esholt 1657 yilda fanga kiritgan. er shar shaklidagi tabiiy jism bo'lib, quyosh tiz...

This file contains 13 pages in PPT format (563.0 KB). To download "geologiya fani haqida umumiy tushunchalar", click the Telegram button on the left.

Tags: geologiya fani haqida umumiy tu… PPT 13 pages Free download Telegram